Nhân Ngày Gia đình VN 28-6: Văn hóa trầu cau...

Nhân buổi tọa đàm chủ đề “Văn hóa trầu cau” do Bảo tàng Phụ nữ Nam bộ tổ chức ngày 25-6 tại TPHCM, GS-TS Trần Ngọc Thêm đã có buổi giao lưu, trò chuyện thân mật cùng đông đảo sinh viên và bạn trẻ TPHCM về vấn đề này. Đây cũng là hoạt động chào mừng Ngày Gia đình Việt Nam (28-6) của Bảo tàng Phụ nữ Nam bộ.

Miếng trầu mở đầu câu chuyện

Trầu là loại cây gia vị hay cây thuốc, thuộc loại dây leo có nguồn gốc từ vùng Đông Nam Á. Ăn trầu là một phong tục ẩm thực dùng hỗn hợp lá trầu với quả cau (và một số thứ khác như thuốc lào, vỏ chay, vỏ quế, rễ sen) phổ biến ở vùng nhiệt đới, từ giáp châu Phi qua Ấn Độ đến nam Trung Hoa, toàn bộ vùng Đông Nam Á và một phần châu Đại Dương. Ở Việt Nam, tục ăn trầu đã có từ rất xưa và “trầu têm cánh phượng” là biểu tượng của cái đẹp. Bộ ba trầu - cau - vôi chính là nguồn cảm hứng để người xưa tạo nên câu chuyện Sự tích trầu cau ca ngợi tình nghĩa vợ chồng, anh em, giải thích nguồn gốc tục ăn trầu và tục sử dụng trầu cau trong đám cưới của người Việt từ xưa đến nay.

Giáo viên Phan Thị Thu Nguyệt (thứ 2 từ phải qua) hướng dẫn các bạn trẻ têm trầu cánh phượng. Ảnh: NGUYỄN HUỲNH

Theo GS-TS Trần Ngọc Thêm, trầu cau quan trọng đến mức nó có mặt trong tất cả các buổi lễ cúng, cưới hỏi, trang hoàng trong hoàng tộc cũng như trong dân gian. Trong giao tiếp, người xưa cho rằng: “Miếng trầu là đầu câu chuyện” thay vì điếu thuốc hay chén trà. Từ xa xưa, miếng trầu thực sự giúp rất nhiều cho việc giao tiếp và trở thành biểu tượng của giao tiếp.

Quả thực, mỗi khi trong nhà có việc đều không thể thiếu cơi trầu, bình vôi, người bạn đường chung thủy của trầu cau – và nó tượng trưng cho quyền lực của người phụ nữ với vai trò “nội tướng” trong gia đình. Và một trong những vai trò quan trọng không thể không kể đến: trầu cau là biểu tượng tinh tế tượng trưng của tình yêu, hôn nhân. Không phải ngẫu nhiên mà người xưa có câu “Miếng trầu ăn nặng bằng chì/ Ăn rồi em biết lấy gì đền ơn”. Nhận một miếng trầu là gần như một lời cam kết, ngầm hiểu là một sự đồng ý. Trầu cau từ đó trở thành nét văn hóa độc đáo của người Việt, trầu cau đi vào muôn mặt đời sống, vào thơ ca, trở thành thước đo thời gian mà thi sĩ Nguyễn Bính từng ngân nga: “Láng giềng đã đỏ đèn đâu/ Chờ em chừng giập bã trầu em sang”…

Văn hóa trầu cau - nét đẹp không mai một

GS-TS Trần Ngọc Thêm đã thuyết trình về: Văn hóa nhận thức về trầu cau, văn hóa tận dụng trầu cau, văn hóa đối phó trong tục trầu cau, văn hóa lưu luyến trầu cau, văn hóa sùng bái trầu cau. Bạn Nguyễn Thúy Phương, sinh viên Đại học Văn hóa TPHCM bày tỏ: “Qua buổi nói chuyện này em mới hiểu từ biểu tượng trong giao tiếp của con người, trầu cau còn trở thành biểu tượng giao tiếp giữa con người với thần linh và riêng người Việt ta còn có tục bói trầu”.

Bạn trẻ Ngô Thanh Tùng thì băn khoăn, nét văn hóa trầu cau độc đáo của người Việt liệu có mai một hay bị lãng quên trong cuộc sống hiện đại ngày nay? GS-TS Trần Ngọc Thêm cho rằng, thời buổi kinh tế thị trường, nhịp sống hiện đại tuy hối hả nhưng vẫn rất nhiều người giữ tục ăn trầu và ở thành thị số người ăn trầu không nhiều bằng các tỉnh nông thôn. Rõ ràng, tục ăn trầu – nét đẹp văn hóa lâu đời vẫn giữ vai trò rất quan trọng trong đời sống người Việt, nhất là trong những dịp lễ lạt, cúng tế, cưới hỏi, giỗ chạp… trầu cau lại càng thể hiện rõ vai trò không thể thiếu của mình.

Tại buổi tọa đàm còn có phần hướng dẫn thực hành bài trí mâm trầu cau trong dịp cưới hỏi, cách têm trầu cánh phượng, têm trầu cánh kiến do cô Phan Thị Thu Nguyệt, giáo viên Nhà văn hóa Phụ nữ TPHCM hướng dẫn. Các bạn trẻ được thêm những kiến thức bổ ích, hiểu thêm về văn hóa trầu cau - một nét đẹp văn hóa của dân tộc.

MINH AN

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Chấn chỉnh văn hóa ứng xử nơi công sở

Chấn chỉnh văn hóa ứng xử nơi công sở

Gắn với nội dung chủ đề năm 2020 “Năm đẩy mạnh văn hóa và xây dựng nếp sống văn minh đô thị”, việc thực hiện quy tắc ứng xử và các hoạt động công vụ của cán bộ, công chức, viên chức, người lao động làm việc trong các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập tại TPHCM được triển khai sâu rộng. Thực tế có đơn vị làm rất tốt, nhưng vẫn có nơi chưa thật chuẩn mực khi thực hiện quy tắc này.

Phim

Âm nhạc

Hành trình một kiếp sống trong album “Human” của Tùng Dương

Khi các bài hát đặt cạnh nhau, chúng kể trọn vẹn một câu chuyện về hành trình của một con người, từ khi sinh ra rồi đi qua những năm tháng làm người. Thăng hoa cũng có, đau thương cũng nhiều. Để rồi tới một ngày, bình thản chờ giờ phút luân hồi. Tất cả đều có trong album mới nhất Human của Tùng Dương.

Sân khấu

Sách và cuộc sống

Vượt qua giá rét, rất đông độc giả trẻ đã tham dự kỷ niệm 25 năm Kính Vạn Hoa

Ngày 5-12, lễ kỷ niệm 25 năm ra mắt tập đầu tiên trong bộ truyện dài Kính Vạn Hoa đã diễn ra tưng bừng tại Hà Nội. Nhiều thế hệ bạn đọc của Kính Vạn Hoa đã không quản vượt qua cái lạnh đầu đông của Hà Nội để tham dự buổi giao lưu với tác giả Nguyễn Nhật Ánh, họa sĩ Nguyễn Hoàng Tường và NXB - những người đã đem tới thế giới tuổi thơ của bạn đọc Việt nhiều góc nhìn dung dị mà thú vị.

Sáng tác

Chuyện trái bầu

Nhớ Bảo Thắng (1)
Nơi ấy mưa hay không
Theo từng cung cong huyền thoại
Chuyện xưa người ở trái bầu.

Mỹ thuật

Họa sĩ rút tranh ngay trước khai mạc Triển lãm Mỹ thuật toàn quốc 2020

Theo Trưởng Ban Tổ chức triển lãm, họa sĩ Nguyễn Quốc Huy, một trong những tác giả có tranh bị xước, đã quyết định rút tác phẩm ngày trước thềm khai mạc triển lãm, mang về để sửa chữa do tác phẩm đã có người mua. Tuy nhiên, lãnh đạo Cục đã không trả lời câu hỏi liên quan tới việc bồi thường, thậm chí đối mặt như thế nào nếu có họa sĩ khởi kiện…