Trong phiên thảo luận tại các tổ đại biểu (ĐB) Quốc hội về dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi) chiều 22-10, các ý kiến tập trung vào 3 nhóm vấn đề liên quan đến nhà ở cho thuê: siết chặt cơ chế ưu đãi để chống trục lợi chính sách; thể chế hóa và hỗ trợ mô hình nhà trọ tư nhân; tháo gỡ các vướng mắc pháp lý về công chứng và thế chấp dự án.
Ưu đãi của Nhà nước phải chuyển hóa thành lợi ích cho người dân
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định, phát triển nhà ở cho thuê được xác định là chính sách mới, là mục tiêu ưu tiên và trụ cột chiến lược nhằm bảo đảm an sinh xã hội, góp phần kiềm chế nguy cơ đầu cơ bất động sản khi giá nhà ở thương mại tăng quá cao so với khả năng chi trả của người dân, nhất là lao động trẻ.
Ghi nhận nhu cầu thuê nhà dài hạn, giá hợp lý, bảo đảm tiêu chuẩn của công nhân, người lao động, học sinh, sinh viên tại các khu công nghiệp và đô thị là rất lớn, Thủ tướng nhận định, hiện nhà ở xã hội chủ yếu để bán, còn nhà ở cho thuê chưa phát triển vì thiếu cơ chế ưu đãi đủ rõ, cụ thể và khả thi. Do đó, dự thảo luật đã dành riêng một chương về nhà ở cho thuê, bao gồm 3 loại hình chính: nhà ở cho thuê đầu tư bằng vốn nhà nước (thông qua quỹ nhà ở địa phương); nhà ở cho thuê đầu tư không bằng vốn nhà nước; nhà lưu trú công nhân cho khu công nghiệp.
Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nêu rõ, đi liền với các ưu đãi là quy định trách nhiệm về giá: giá thuê không được vượt khung giá do UBND cấp tỉnh quy định, bảo đảm ưu đãi của Nhà nước được chuyển hóa trực tiếp thành lợi ích cho người dân.
Đề xuất ưu đãi cho cá nhân, hộ gia đình phát triển nhà ở cho thuê
Luật hóa nhà trọ tư nhân và ban hành chính sách hỗ trợ người dân là đề xuất của ĐB Trần Thị Diệu Thúy, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn ĐB Quốc hội TPHCM. Nhằm mở rộng nguồn cung nhà ở cho thuê bên cạnh các dự án tập trung, ĐB đề xuất bổ sung “cá nhân, hộ gia đình tư nhân” vào Điều 39 của dự thảo luật với tư cách là chủ thể đầu tư nhà ở cho thuê (bên cạnh các doanh nghiệp và hợp tác xã). Dẫn chứng tại TPHCM hiện có khoảng 59.000 đến 60.000 công trình nhà ở do dân tự cải tạo, xây dựng làm nhà trọ cho thuê, giải quyết chỗ ở cho khoảng 1,6 triệu sinh viên, công nhân và người lao động, ĐB Diệu Thúy khẳng định đây là lực lượng cung ứng chỗ ở rất lớn.
ĐB Trần Thị Diệu Thúy kiến nghị bổ sung chính sách ưu đãi, hỗ trợ nguồn vốn vay để hộ gia đình, cá nhân cải tạo, nâng cấp chất lượng phòng trọ; đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với nhà trọ tư nhân về diện tích tối thiểu, điều kiện sinh hoạt, an toàn điện nước và phòng cháy chữa cháy.
Tán thành ưu đãi phát triển nhà ở cho thuê, song ĐB Phạm Trọng Nhân (TPHCM) cho rằng chính sách nhà ở cho thuê cần được “rào chắn” kỹ lưỡng nhằm tránh bị trục lợi. ĐB Nhân cảnh báo nguy cơ doanh nghiệp mượn danh nghĩa "nhà ở cho thuê" để nhận đất ưu đãi rồi bán phần nhà ở thương mại trước, bỏ dở hoặc triển khai mang tính hình thức phần nhà ở cho thuê.
Từ thực tế đó, ĐB Nhân đề xuất 3 giải pháp: quy định cụ thể mức trần tỷ lệ đất và sàn thương mại ngay trong dự thảo; chỉ cho phép bán hoặc chuyển nhượng phần nhà ở thương mại theo tỷ lệ tương ứng với tiến độ hoàn thành nhà ở cho thuê, hoặc khi có bảo lãnh ngân hàng hoàn thành toàn bộ dự án; bổ sung cơ chế hoàn trả toàn bộ các khoản ưu đãi (bao gồm cả tiền đất phần thương mại) nếu chủ đầu tư vi phạm cam kết cho thuê.
Tán thành việc ngân sách nhà nước chi trả tiền thuê nhà ở xã hội cho cán bộ, công chức, các ý kiến đề nghị phân biệt rõ: chỉ hỗ trợ đối với trường hợp người chưa có nhà ở hoặc ở xa nơi làm việc, đồng thời bắt buộc công khai danh sách cá nhân thực tế thụ hưởng trên hệ thống thông tin chung.
Ở khía cạnh thể chế pháp lý và tín dụng, ĐB Nguyễn Thanh Tùng (TPHCM) đề xuất, trường hợp dự án xây dựng nhà ở cho thuê đủ điều kiện thế chấp nhưng chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nên cho phép chủ đầu tư thế chấp dự án trước, sau đó bổ sung thế chấp quyền sử dụng đất khi đủ điều kiện, nhằm tạo thuận lợi cho việc cấp tín dụng. ĐB Tùng cũng đề nghị làm rõ liệu quyền sử dụng đất đi kèm dự án có được dùng để bảo đảm cho các khoản tín dụng khác không phục vụ trực tiếp cho dự án đó hay không.
