Bảo đảm kinh phí ổn định trong 3-5 năm
Từ một đề tài cấp quốc gia, Nhóm nghiên cứu Công nghệ sinh học ứng dụng của Trường ĐH Công nghiệp TPHCM đã chuyển giao bộ chủng giống vi sinh vật cho doanh nghiệp sản xuất chế phẩm phục vụ lên men nước mắm và tương.
Ảnh: CÔNG CHƯƠNG
PGS-TS Trịnh Ngọc Nam, Trưởng Phòng Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế của trường cho biết, nhiều doanh nghiệp trong nước đang sử dụng những chế phẩm này trong sản xuất.
Tính đến tháng 11-2026, trường đã công nhận 19 nhóm, gồm 5 nhóm nghiên cứu mạnh và 14 nhóm tiềm năng, tăng từ 11 nhóm vào năm 2024. Trường quy định mức 2 tỷ đồng cho nhóm mạnh và 500 triệu đồng cho nhóm tiềm năng để đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị theo chu kỳ 3 năm. Trưởng nhóm mạnh được giảm 40% định mức giảng dạy trong năm đầu và 30% trong hai năm tiếp theo.
Tại Trường ĐH Công nghệ TPHCM, 9 nhóm nghiên cứu mạnh đang hoạt động theo quy định nội bộ.
TS Hà Thị Mỹ Ngân, Phó Trưởng Phòng Khoa học Công nghệ của trường cho biết, nhà trường bố trí kinh phí theo chu kỳ 2 năm, đánh giá hàng năm dựa trên tiến độ, sản phẩm cam kết và hiệu quả sử dụng kinh phí.
Ở lần đánh giá gần nhất, các nhóm đều đạt chỉ tiêu đầu ra đã đăng ký. Khi kết thúc chu kỳ, việc tài trợ tiếp được xem xét trên cơ sở kết quả đã đạt và kế hoạch của giai đoạn mới.
Với Nhóm nghiên cứu Sinh học thực phẩm và dinh dưỡng của Trường ĐH Quốc tế (ĐHQG TPHCM), các đề tài được Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia và ĐHQG TPHCM tài trợ từ năm 2010 đã giúp tập hợp giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên quanh những hướng nghiên cứu về nông sản Việt Nam.
Nhóm phát triển các hướng như sản xuất tinh bột kháng tiêu hóa, trích ly hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học. Tuy nhiên, theo GS-TS Phạm Văn Hùng, Phó Hiệu trưởng nhà trường kiêm trưởng nhóm, thời hạn tài trợ đề tài 2-3 năm khiến nhóm khó phát triển kết quả trong phòng thí nghiệm thành sản phẩm thương mại.
“Cần bảo đảm kinh phí hoạt động ổn định trong 3-5 năm, có kỹ thuật viên chuyên trách và cơ chế mua vật tư, hóa chất phù hợp với tiến độ nghiên cứu”, GS-TS Phạm Văn Hùng đề xuất.
Gắn công nhận với hỗ trợ phát triển
Dự thảo Thông tư của Bộ GD-ĐT quy định về nhóm nghiên cứu tiềm năng, nhóm nghiên cứu mạnh đề xuất: Để được công nhận là nhóm nghiên cứu mạnh, tổng điểm và điểm bình quân tối thiểu lần lượt là 150 và 15, áp dụng với khối khoa học tự nhiên, kỹ thuật và công nghệ; lần lượt là 100 và 10 đối với khối khoa học xã hội và nhân văn.
Kết quả xét công nhận được tính trong 5 năm gần nhất đến thời điểm nộp hồ sơ. Mỗi sản phẩm chỉ được tính điểm một lần trong cùng chu kỳ. Nếu nhiều nhóm cùng tạo ra sản phẩm, điểm được chia theo tỷ lệ đóng góp có minh chứng.
Dự thảo thông tư của Bộ GD-ĐT đề xuất ít nhất 50% thành viên nhóm nghiên cứu mạnh phải là giảng viên hoặc nghiên cứu viên cơ hữu của trường chủ trì. Nhóm phải có nghiên cứu sinh và học viên cao học có chuyên môn phù hợp. Dự thảo thông tư khuyến khích sự tham gia của chuyên gia độc lập và thành viên từ doanh nghiệp, viện nghiên cứu.
PGS-TS Trịnh Ngọc Nam cho rằng, công bố quốc tế là thước đo quan trọng với nghiên cứu cơ bản. Với nghiên cứu ứng dụng, cần ghi nhận tương xứng sáng chế, phần mềm, nguyên mẫu và kết quả được doanh nghiệp sử dụng.
Trường ĐH Công nghiệp TPHCM đề xuất theo dõi nghiên cứu dài hạn qua các mốc như hoàn thành bộ dữ liệu, kiểm chứng quy trình hoặc thử nghiệm nguyên mẫu.
Trong khi đó, TS Hà Thị Mỹ Ngân đề nghị, bổ sung ví dụ về cách chọn tiêu chí theo hướng nghiên cứu chính của nhóm liên ngành và ghi nhận sản phẩm đóng góp cho nhiều lĩnh vực. Các mốc trung gian giúp theo dõi tiến độ, còn sản phẩm cuối kỳ vẫn được đánh giá theo cam kết của nhóm.
Dự thảo thông tư của Bộ GD-ĐT cũng đề xuất, trưởng nhóm nghiên cứu mạnh phải từng hướng dẫn thành công ít nhất 2 nghiên cứu sinh và cho phép dùng sản phẩm thay thế trong một số trường hợp.
GS-TS Phạm Văn Hùng đề nghị, đưa kết quả hướng dẫn sau đại học vào nội dung đánh giá sau một thời gian hoạt động, qua đó tạo cơ hội cho nhà khoa học trẻ có năng lực dẫn dắt nhưng chưa có đủ thời gian hướng dẫn nghiên cứu sinh đến khi bảo vệ luận án.
Theo dự thảo thông tư, để nhóm duy trì hướng nghiên cứu qua chu kỳ 5 năm, khi giao nhiệm vụ, trường có thể xác định kinh phí, thời gian dành cho nghiên cứu, điều kiện sử dụng thiết bị và các mốc cần đạt.
Đến kỳ đánh giá, hội đồng xem xét kết quả, đóng góp của từng thành viên và việc sử dụng sản phẩm trong thực tế. Trên cơ sở đó, trường có thể quyết định khoản đầu tư nào cần duy trì, hướng nghiên cứu nào cần thêm thời gian và nhóm nào đã sẵn sàng nhận nhiệm vụ lớn hơn.
