Tạo đường đối thoại trước khi mâu thuẫn lan rộng
Qua công tác giảng dạy và quản lý sinh viên, tôi nhận thấy nhiều em chủ động đặt câu hỏi, tranh luận với giảng viên. Đó là điều đáng khuyến khích ở đại học. Một sinh viên có thể không đồng ý với cách chấm bài và yêu cầu giảng viên giải thích. Điều cần giữ trong cuộc trao đổi ấy là thái độ tôn trọng và sự tập trung vào vấn đề đang bàn. Khi lời góp ý chuyển thành lời miệt thị hoặc thông tin chưa kiểm chứng về người dạy, mâu thuẫn dễ vượt khỏi phạm vi lớp học. Tôi cũng gặp tình trạng một số sinh viên xem nhẹ quy định lớp học khi nhìn việc học đơn thuần như sử dụng một dịch vụ. Nhà trường cần giải thích rõ ngay từ đầu rằng quyền góp ý đi cùng trách nhiệm tuân thủ quy chế và tôn trọng người đối thoại.
Chúng tôi từng xử lý trường hợp một sinh viên không được dự thi do vi phạm quy định về điểm danh. Em đăng hình giảng viên lên mạng xã hội, kèm thông tin sai sự thật về vụ việc. Bài đăng nhanh chóng thu hút nhiều tương tác tiêu cực. Khi làm việc với nhà trường, sinh viên thừa nhận đã hành động trong lúc bức xúc. Vụ việc cho thấy một thắc mắc về điều kiện dự thi có thể nhanh chóng trở thành chuyện ảnh hưởng đến uy tín của giảng viên.
Ngay từ buổi đầu, giảng viên cần nói rõ yêu cầu về chuyên cần, điều kiện dự thi, cách đánh giá và nơi sinh viên có thể đề nghị xem xét khi có thắc mắc. Về phía nhà trường, kênh tiếp nhận phản ánh cần dễ tìm, có đầu mối phụ trách và thông báo cho người học biết phản ánh của mình đang được xử lý ra sao. Khi sinh viên biết ai sẽ lắng nghe và mình có thể làm gì tiếp theo, cơ hội giải quyết bất đồng ngay trong trường sẽ lớn hơn.
Xác minh công tâm và giáo dục cách ứng xử
Khi có phản ánh, điều quan trọng là giữ kín thông tin cần thiết, lắng nghe cả hai phía và kết luận dựa trên chứng cứ. Bộ phận phụ trách cần đối chiếu hồ sơ, quy định và lời giải trình của những người liên quan. Nếu phát hiện sai sót trong chấm thi hoặc phản ánh có cơ sở về phương pháp giảng dạy, nhà trường cần rà soát và điều chỉnh. Khi xác định có thông tin sai sự thật, hành vi bôi nhọ hoặc đe dọa giảng viên, nhà trường cần yêu cầu gỡ nội dung sai và xử lý theo quy định.
Một khó khăn là các bài đăng từ tài khoản ẩn danh có thể lan rất nhanh, trong khi việc xác minh cần thời gian. Trong quá trình đó, nhà trường cần trao đổi với những người liên quan về các bước xử lý và giữ kín thông tin cá nhân. Việc bảo vệ danh dự của giảng viên cũng cần đi cùng với việc bảo đảm sinh viên được trình bày đầy đủ ý kiến và nhận phản hồi về những vấn đề mình nêu.
Phòng Công tác sinh viên có thể làm đầu mối tư vấn, hướng dẫn sinh viên cách phản ánh và giúp các em nhận ra hậu quả khi chia sẻ thông tin sai. Với trường hợp phải xử lý kỷ luật, sinh viên cần hiểu vì sao hành vi của mình gây tổn hại và có cơ hội sửa sai. Giảng viên cần giữ chuẩn mực khi trao đổi, chủ động phối hợp với đơn vị phụ trách khi bất đồng có dấu hiệu kéo dài. Khi cần sự đồng hành của gia đình, phụ huynh có thể giúp các em bình tĩnh nhìn lại sự việc và chịu trách nhiệm về cách ứng xử của mình.
Nhà trường nên đưa những tình huống như bất đồng về điểm số, chia sẻ hình ảnh của người khác hay gặp thông tin chưa kiểm chứng vào sinh hoạt đầu khóa. Qua đó, sinh viên có thể tập cách nêu ý kiến, kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ và kiềm chế cảm xúc khi tranh luận. Bộ quy tắc ứng xử của trường cũng cần nêu rõ các chuẩn mực áp dụng trong lớp học và trên mạng để cả người dạy lẫn người học có căn cứ thực hiện.
Tôn nghiêm nghề giáo được bồi đắp từ những việc hàng ngày. Khi người thầy lắng nghe và giải thích rõ quyết định của mình, người học biết tranh luận có trách nhiệm, còn nhà trường giải quyết bất đồng công tâm, sự tôn trọng sẽ có chỗ đứng cả trong giảng đường lẫn trên mạng.
Báo Sài Gòn Giải Phóng mở diễn đàn "Giữ vững tôn nghiêm nghề giáo" để ghi nhận ý kiến đóng góp của các nhà quản lý, chuyên gia, nhà giáo. Các ý kiến đóng góp gửi về địa chỉ email: toasoan@sggp.org.vn.
