Cùng ngày, tại cầu Thị Nghè, một mặt trận được lập nên để chặn bước quân Pháp. Sau 81 năm, những địa danh lịch sử tiếp tục bồi đắp lòng yêu nước, nhắc nhở thế hệ hôm nay về trách nhiệm xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
"Địa chỉ đỏ" giữa lòng đô thị
Một chiều cuối tháng 9-2026, dòng xe nối nhau qua cầu Thị Nghè, (phường Thạnh Mỹ Tây, TPHCM); hai bên kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè là những dãy nhà, hàng quán, công trình và mảng xanh quen thuộc. Ít ai hình dung được 81 năm trước, khu vực cầu Thị Nghè là một chiến tuyến ác liệt của quân và dân Sài Gòn trong những ngày đầu Nam bộ kháng chiến.
Sáng sớm 23-9-1945, quân và dân Thị Nghè cùng nhân dân thành phố, với vũ khí thô sơ, lập mặt trận cầu Thị Nghè, chặn bước quân Pháp mở rộng đánh chiếm ra vùng ngoại thành. Những ngày sau đó, cuộc chiến diễn ra quyết liệt. Quân Pháp huy động xe thiết giáp, tàu chiến và hỏa lực mạnh để phá vỡ phòng tuyến. Trong tương quan lực lượng hết sức chênh lệch, quân và dân Thị Nghè vẫn kiên cường bám trụ, chiến đấu, kìm chân địch.
Năm 1978, bia ghi công mặt trận cầu Thị Nghè được dựng bên chân cầu để tưởng nhớ những người đã anh dũng chiến đấu, hy sinh. Năm 2014, công trình được xây dựng lại với quy mô lớn hơn, cách vị trí cũ không xa. Từ đó đến nay, nơi đây vẫn là địa chỉ để người dân, đoàn viên, thanh thiếu niên tìm về tưởng niệm và tìm hiểu lịch sử.
Chị Nguyễn Thị Ngọc Linh, Bí thư Đoàn phường Thạnh Mỹ Tây, cho biết, bia ghi công đã trở thành điểm thu hút đoàn viên, học sinh, sinh viên đến tham quan, sinh hoạt truyền thống.
“Câu chuyện lịch sử không nằm ở một địa danh xa xôi, mà diễn ra ngay trên cây cầu, con đường mà các bạn trẻ vẫn đi qua mỗi ngày”, chị Ngọc Linh chia sẻ. Tại bia ghi công cũng diễn ra lễ chào cờ “Tôi yêu Tổ quốc tôi”, kết nạp đoàn viên mới, tuyên dương “Đoàn viên dân quân tiêu biểu”, cùng nhiều hoạt động dâng hương, tri ân.
Sau 81 năm, cầu Thị Nghè, đường Cây Mai năm xưa đã mang một diện mạo mới. Nhưng phía sau tên một con đường, một cây cầu vẫn là câu chuyện về thời khắc lịch sử hào hùng của cả dân tộc. Nhìn lại sự kiện ngày 23-9-1945 từ đường Nguyễn Trãi hôm nay, điều gây ấn tượng không chỉ là một cuộc họp lịch sử, đó còn là khoảnh khắc những người đang sống trong một thành phố vừa giành được độc lập phải đưa ra lựa chọn và hành động.
Nối dài câu chuyện lịch sử và lòng tri ân
Rời cầu Thị Nghè, câu chuyện lịch sử hào hùng tiếp tục được nối dài trên đường Nguyễn Trãi, giữa khu vực Chợ Lớn. Đi trên con đường Nguyễn Trãi hôm nay, nghe câu chuyện về những người lính năm nào, chúng tôi lại nhớ về địa danh lịch sử: đường Cây Mai.
Sáng 23-9-1945, khi quân Pháp nổ súng đánh chiếm một số mục tiêu quan trọng tại Sài Gòn, Xứ ủy và Ủy ban nhân dân Nam bộ triệu tập hội nghị khẩn cấp tại đường Cây Mai. Hội nghị thống nhất chủ trương kháng chiến, đồng thời quyết định thành lập Ủy ban Kháng chiến Nam bộ.
Từ đây, lời kêu gọi kháng chiến được phát đi. Quân và dân Sài Gòn - Chợ Lớn bước vào cuộc chiến với những vũ khí đơn sơ có trong tay. Công sở, xí nghiệp, cửa hàng đóng cửa; xe ngừng chạy; những vật dụng đời thường được dùng làm chướng ngại vật. Các đội tự vệ, thanh niên xung kích nhanh chóng vào trận...
Những địa chỉ ấy làm cho câu chuyện tri ân của người trẻ dành cho người có công tại địa phương càng trở nên cụ thể, ý nghĩa. Anh Võ Thành Nguyễn Duy, Phó Bí thư Đoàn, Chủ tịch Hội LHTN Việt Nam phường Chợ Lớn, cho biết, địa phương thường xuyên thăm hỏi, chăm lo những gia đình chính sách.
Theo anh Nguyễn Duy, thăm hỏi người có công, chăm lo gia đình chính sách, chỉnh trang đường phố, giữ gìn môi trường sống... là những việc làm thiết thực để thế hệ trẻ tiếp nối đạo lý “uống nước nhớ nguồn”. Đoàn phường Chợ Lớn thường xuyên tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống, duy trì các đợt tổng vệ sinh, chỉnh trang tuyến đường Nguyễn Trãi.
“Chúng tôi mong muốn mỗi đoàn viên, thanh niên hiểu hơn về lịch sử qua con đường này, cũng như những câu chuyện về vùng đất Chợ Lớn và những giá trị mà cha ông đã để lại”, anh Nguyễn Duy chia sẻ.
