LTS: Thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW và Chiến lược phát triển giáo dục đại học giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2045 của Chính phủ, nhiều cơ sở giáo dục đại học đang tích cực chuẩn bị nguồn lực để hiện thực hóa mục tiêu phát triển. Trong đó, thu hút đội ngũ giảng viên, nhà khoa học giỏi được xác định là nhiệm vụ then chốt.
Nhiều trường đại học (ĐH) đưa ra mức thưởng từ vài trăm triệu đồng đến nửa tỷ đồng để thu hút giáo sư về giảng dạy, nghiên cứu. Bên cạnh chính sách đãi ngộ, các trường còn chú trọng đầu tư cơ sở vật chất, cải thiện môi trường làm việc nhằm thu hút, giữ chân nhân tài.
Tập trung cho công nghệ chiến lược, công nghệ lõi
Đại học Quốc gia (ĐHQG) Hà Nội và ĐHQG TPHCM là hai đơn vị tiên phong trong chiến lược thu hút đội ngũ giảng viên, nhà khoa học giỏi. Tháng 7-2026, ĐHQG Hà Nội công bố Chương trình thu hút nhà khoa học xuất sắc và giáo sư thỉnh giảng giai đoạn 2026-2030, đặt mục tiêu tuyển dụng tối thiểu 100 nhà khoa học xuất sắc làm việc cơ hữu; mời, bổ nhiệm tối thiểu 500 lượt giáo sư, chuyên gia, học giả quốc tế tham gia thỉnh giảng.
Theo chương trình, những nhà khoa học làm việc cơ hữu sẽ trực tiếp chủ trì nhiệm vụ khoa học trọng điểm, xây dựng và dẫn dắt nhóm nghiên cứu mạnh. Trong khi đó, giáo sư, chuyên gia đầu ngành, trí thức Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế tham gia linh hoạt theo từng nhiệm vụ nghiên cứu, chương trình đào tạo.
Các lĩnh vực ưu tiên gồm chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học sức khỏe, thiết bị bay không người lái, robot, công nghệ lượng tử, toán ứng dụng, sinh học tổng hợp, giáo dục số, nông nghiệp công nghệ cao và năng lượng xanh.
ĐHQG TPHCM cũng triển khai hàng loạt chương trình nhằm đạt mục tiêu có 100 sáng chế quốc tế, phát triển 10 sản phẩm công nghệ chiến lược, làm chủ 15 công nghệ lõi, hình thành 20 nhóm nghiên cứu mạnh và nâng cao vị thế trong nhóm các đại học hàng đầu châu Á. Trong đó, Chương trình thu hút, giữ chân và phát triển 350 nhà khoa học trẻ xuất sắc, nhà khoa học đầu ngành (VNU350) được triển khai đến năm 2030.
ĐHQG TPHCM còn dành gần 1.800 tỷ đồng đầu tư phòng thí nghiệm, mời các chuyên gia đầu ngành trên thế giới tham gia thỉnh giảng. Nhà khoa học được hưởng chính sách hỗ trợ của ĐHQG TPHCM cùng chính sách đãi ngộ riêng của từng đơn vị tuyển dụng.
Trong khi đó, ĐH Bách khoa Hà Nội (HUST) triển khai đợt tuyển dụng quy mô lớn nhất từ trước đến nay thông qua đề án HUST-Talent, với 300 chỉ tiêu đến năm 2030. Chương trình tập trung thu hút giảng viên trẻ tài năng, tốt nghiệp tiến sĩ từ các trường hàng đầu thế giới hoặc có thành tích nghiên cứu xuất sắc; giáo sư, phó giáo sư, chuyên gia công nghệ đảm nhận vị trí trưởng phòng thí nghiệm cùng các chuyên gia, cố vấn cao cấp.
Nhiều chính sách đãi ngộ hấp dẫn
Theo PGS-TS Lâm Quang Vinh, Trưởng ban Khoa học và Công nghệ ĐHQG TPHCM, Chương trình VNU350 có nhiều chính sách hỗ trợ giảng viên, nhà khoa học và chuyên gia đầu ngành.
Đối với nhà khoa học trẻ xuất sắc, trong 2 năm đầu được cấp một đề tài nghiên cứu khoa học loại C, kinh phí tối đa 200 triệu đồng; năm thứ ba được cấp một đề tài loại B, kinh phí tối đa 1 tỷ đồng; năm thứ tư được hỗ trợ đầu tư phòng thí nghiệm phục vụ nghiên cứu, kinh phí tối đa 10 tỷ đồng.
Đối với nhà khoa học đầu ngành, trong 2 năm đầu được cấp một đề tài nghiên cứu khoa học loại B, kinh phí tối đa 1 tỷ đồng. Những năm tiếp theo, nhà khoa học được hỗ trợ đầu tư phòng thí nghiệm với kinh phí lên đến 30 tỷ đồng; hỗ trợ thành lập nhóm nghiên cứu mạnh và đăng ký chủ trì đề tài các cấp.
PGS-TS Phan Hồng Hải, Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghiệp TPHCM, thông tin, ngoài lương theo quy định, trường còn có chính sách hỗ trợ thu nhập cho tiến sĩ mới tuyển dụng.
Cụ thể, tiến sĩ có hệ số lương khởi điểm 3.0, được hỗ trợ thêm 7 triệu đồng/tháng nếu có bài báo khoa học và nhận thu nhập tăng thêm khoảng 13 triệu đồng/tháng. Tổng thu nhập của một tiến sĩ mới ra trường có thể đạt hơn 25 triệu đồng/tháng. Đối với tiến sĩ thuộc diện trường chủ động mời về làm việc, mức thưởng thu hút hơn 100 triệu đồng.
Tuy nhiên, theo PGS-TS Phan Hồng Hải, bên cạnh chính sách thu nhập, trường có chiến lược phát triển từng lĩnh vực, cam kết môi trường làm việc để giảng viên, nhà khoa học phát huy năng lực.
Tốt nghiệp tiến sĩ tại Pháp, PGS-TS Nguyễn Thanh Bình, Trưởng bộ môn Ứng dụng tin học (Khoa Toán - Tin học, Trường ĐH Khoa học tự nhiên, ĐHQG TPHCM), chia sẻ, thời gian đầu ông gặp không ít khó khăn do thu nhập thấp, việc xin kinh phí nghiên cứu còn nhiều trở ngại. Tuy nhiên, môi trường làm việc dần được cải thiện, tạo điều kiện để ông phát triển chuyên môn, công bố hơn 50 bài báo khoa học, đoạt Giải thưởng Quả cầu vàng năm 2021 của Bộ KH-CN, được trao Huy hiệu Tuổi trẻ sáng tạo và các giải thưởng khác.
Theo PGS-TS Nguyễn Thanh Bình, dù thu nhập chưa thể so sánh với nhiều nước, nhưng những thay đổi về môi trường làm việc, điều kiện nghiên cứu và chính sách thu nhập đang tạo thêm cơ hội để các nhà khoa học yên tâm công tác, phát huy năng lực tại các trường đại học.
GS-TS NGUYỄN THỊ THANH MAI, Giám đốc ĐHQG TPHCM:
Xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện
Thu hút chuyên gia đầu ngành, nhà khoa học từ nước ngoài không đơn thuần là chính sách nhập cư mà nên được xem là công cụ chiến lược trong cạnh tranh nhân tài giữa các quốc gia, giúp Việt Nam kết nối với dòng chảy tri thức toàn cầu. Trong bối cảnh chuyển đổi số và cạnh tranh công nghệ ngày càng mạnh mẽ, chất lượng nguồn nhân lực quyết định năng lực cạnh tranh và tốc độ phát triển của quốc gia. Vì vậy, đầu tư cho giáo dục, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo cần được ưu tiên hàng đầu.
Kinh nghiệm từ nhiều quốc gia cho thấy, để thu hút chuyên gia và nhà khoa học quốc tế, bên cạnh chính sách đãi ngộ, nên xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn diện. Trong đó có môi trường học thuật cởi mở, cơ sở nghiên cứu hiện đại, cơ hội hợp tác quốc tế và điều kiện sống phù hợp cho người lao động cùng gia đình. Do đó, nên có cơ chế đặc thù để thu hút, giữ chân nhân tài. Bên cạnh đó, tăng cường kết nối giữa Nhà nước, cơ sở giáo dục đại học và doanh nghiệp là yếu tố quan trọng để đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển.
TS THÁI DOÃN THANH, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Công thương TPHCM:
Ưu tiên môi trường làm việc, cơ chế hỗ trợ, phát triển chuyên môn
Mỗi cơ sở giáo dục đại học có định hướng phát triển riêng, theo hướng ứng dụng hoặc nghiên cứu, nên chính sách thu hút nhân lực cũng khác nhau. Tiền lương và phúc lợi vật chất có thể tạo sức hút nhưng chưa phải điều kiện đủ để thu hút, giữ chân giảng viên, nhà khoa học. Những yếu tố không kém phần quan trọng là môi trường làm việc, cơ chế hỗ trợ, khuyến khích phát triển chuyên môn, cơ hội thăng tiến cùng nguồn lực dành cho nghiên cứu. Đây là cuộc cạnh tranh thu hút chất xám nên cần tránh tình trạng “đánh trống bỏ dùi”. Nếu chỉ nâng mức thưởng để tuyển đủ người, sau đó để giảng viên, nhà khoa học tự xoay xở, sớm muộn họ cũng sẽ rời đi.
