Ký ức về những chuyến đò muộn
Nhà ít đất canh tác lại đông con, quê nghèo xã Tân Phú, Vĩnh Long chẳng ai thuê mướn gì nên ba chị Thanh Tuyết phải đi làm công tận xã Mộc Hóa, Tây Ninh. Ngày ấy, quãng đường mấy mươi cây số đã thăm thẳm mù xa vì phải qua mấy lượt đò, xe lam và cả lội bộ một quãng dài.
Công việc của ông là vác lúa, đập lúa, đào đất… rất nặng nhọc. Ban ngày "bán mặt cho đất bán lưng cho trời", ban đêm nhiều khi mưa dông, không chạy về nhà chủ kịp, ông che tấm bạt ngủ vật vờ dưới gốc cây hay nằm cạnh chuồng gà. Để tiết kiệm tiền lo cho bầy con ở quê nhà, ông nhịn ăn, nhịn mặc, tự mò cua bắt ốc qua bữa và cắn răng chịu đựng những lúc ốm đau, không dám nghỉ ngày nào vì sợ hụt tiền công.
Cứ khoảng 20 ngày, ba chị Tuyết về thăm nhà một lần được vài ngày. Chiều chiều, trên đường đi học về, anh em chị Tuyết lại mong ngóng cái dáng cao mảnh khảnh, lưng tôm của ba khi nghe tiếng còi văng vẳng từ chuyến đò muộn. Bất kể là ngày tháng nào, với anh em chị, cứ ba về đều là tết.
Tết ấy không có pháo, không có áo mới, chỉ có ổ bánh mì ba đem về, thỉnh thoảng ngon lành hơn với bánh mì chan nước sốt cà. Tuy khó khăn, eo hẹp nhưng có khi ông mạnh tay luộc cả rổ trứng vịt cho các con ăn tẩm bổ. Các con thèm mua cây viết máy loại tốt, cái áo vải phi bóng, ông cũng bấm bụng chi tiền.
Ba về, chỉ vài tiếng đồng hồ là má có tiền để đi thanh toán nợ tiệm tạp hóa, nợ học phí và mua gạo trả hàng xóm. Nhà chỉ có một chiếc xe đạp làm chân đi lại, người ta cũng xiết nợ. Ở nhà, má chị Tuyết tần tảo sớm hôm, khi hái lá chuối bán, ủ nấm, lúc làm cỏ mướn… để kiếm tiền mua sách vở cho các con. Vốn khéo tay, bà chằm nón rất đẹp nhưng tiền công kiếm được chẳng là bao. Chi phí cơ bản trang trải trong gia đình đều trông chờ “ngày tết ba về”.
Buồn nhất là khi mấy anh em đi học về không thấy dáng lưng cong, gầy nhom của ba thấp thoáng trong vườn. Chị Tuyết nhớ lại, mỗi đợt đi làm ở Mộc Hóa, ông chỉ cầm số tiền vừa đủ trả phí đi đò, xe và một bữa ăn. Những lần đò trục trặc, phải sang chuyến, ông nhịn đói cho đến khi về đến nhà chủ.
Chị Thanh Tuyết chia sẻ: “Quãng đời lam lũ mười mấy năm làm thuê xa nhà của ba, tôi chỉ nghe qua lời kể của má hoặc nghe lỏm khi ông uống trà tâm sự với khách đến chơi nhà. Không tiếc gì thân mình, ba tôi lặng lẽ, âm thầm hy sinh chỉ mong tương lai các con được tươi sáng”.
Khát vọng vươn lên từ lời dặn của ba
Lớn tuổi, không làm nổi công việc nặng ở xa, ba về nhà làm thợ hồ công nhật và mướn đất trồng hoa màu. Những buổi được nghỉ học, chị Tuyết cứ theo ba ra vườn mần cỏ. Bên ba, chị Tuyết luôn quấn quýt, tâm sự đủ thứ chuyện trên đời. Cô gái nhỏ chợt bộc bạch ngây thơ: “Ba ơi! Chừng nữa mà con đậu đại học chắc… đã lắm hén ba!”. Ông ngừng tay dao phát cỏ, nhìn chị, giọng chắc nịch: “Ờ, con ráng học đi. Ba má sẽ lo cho”.
Từ bao giờ, ba má đã là thần tượng của chị, gieo nơi chị niềm tin và nghị lực. Bởi để nối dài đường học cho các con, ngoài dãi dầu mưa nắng, đánh đổi sức khỏe và thanh xuân, ông bà còn đối mặt với bao áp lực của dư luận xung quanh rằng túng quẫn mà sao cứ cho tụi nhỏ đi học hoài.
Năm 1994, vượt khỏi vùng quê nghèo, chị Thanh Tuyết thi đậu vào Trường THPT chuyên Bến Tre. Dù chi phí không nặng vì học sinh được miễn học phí, được nhận học bổng nếu đạt loại giỏi, xuất sắc nhưng ngặt nỗi trường học cách nhà đến 20km. Mỗi thứ hai, từ 3 giờ sáng, hai cha con lục đục đốt đuốc chuẩn bị lên ký túc xá gần trường học. Có hôm mưa dông, cha con đến nơi đã ướt sũng, lạnh run. Chiều thứ bảy, ông lại rước con về nhà.
Hành trình được ba chở đi học để lại trong lòng chị Tuyết nhiều ký ức sâu sắc. Đó là những lần xe hư dọc đường, những lần ông dừng lại ở quán hủ tiếu chay kêu 1 tô cho chị ăn, còn ông không ăn vì… mệt. Ngồi sau yên xe đạp, nhìn lưng áo ba đẫm mồ hôi, chị cứ chồm lên hỏi ba có mệt nhiều không. Ba nói “không sao con” mà tiếng thở hổn hển lấn át cả lời đáp... Năm chị Tuyết đậu vào Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TPHCM), người chị gái cũng đỗ vào Trường Cao đẳng Bến Tre, hai ông bà mừng ứa nước mắt, làm mâm cơm nho nhỏ ăn mừng.
Không để ba má phải nặng gánh, ở đại học, chị Thanh Tuyết đã nỗ lực vừa học vừa dạy kèm kiếm tiền tự trang trải học phí, tiền sinh hoạt, thuê trọ. Ra trường, chị vừa ổn định công việc tại một công ty nước ngoài không bao lâu thì má đổ bệnh nan y, cả nhà dồn sức chạy chữa nhưng bà không qua khỏi. Thương đời má cơ cực, chưa được hưởng một ngày vui sướng, thảnh thơi, các anh em chị dành hết tình thương và lòng hiếu thảo cho ba.
Một ngày, nhìn qua camera thấy ba cứ nằm bẹp, không dậy ăn uống, gọi điện chỉ nghe tiếng trả lời yếu ớt, chị Tuyết giục các anh chị ở gần đưa ông đi bệnh viện. Thời trẻ ông dành dụm mọi thứ cho vợ con, ăn uống thiếu thốn, lao động nặng nhọc nên sức khỏe suy kiệt, nhất là khi đã ở ngưỡng tuổi 80. Từ lần đó, các anh em bàn bạc thống nhất để anh chị Ba rước ông lên nhà ở xã Củ Chi, TPHCM chăm sóc, phụng dưỡng.
Cuối tuần, chị Thanh Tuyết và các anh chị em lại đến thăm, ăn bữa cơm chung với ba. Lần gần đây, chị nhói lòng khi nghe ông nói: “Chắc ba không còn về quê nổi nữa rồi!”. Ông quay quắt nhớ vườn bưởi, nhớ con chó, con gà, nhớ ao cá, luống rau, nhớ dòng sông, bến đò, nhớ tiếng bìm bịp kêu giục con nước lớn… Để ông vơi bớt nỗi buồn nhớ, chị Thanh Tuyết và các anh em kiếm chuyện vui kể ông nghe, kể chuyện học của các cháu.
Nhìn ông hào hứng nói về ý nghĩa của việc học, nhớ lại khoảnh khắc ông dành dụm tiền bán bưởi cho vào bao lì xì tiễn cháu gái lên đường du học, lòng chị Tuyết lại dâng trào xúc động. Chị muốn mãi được ở cạnh bên, dành những gì yêu thương nhất cho thần tượng của đời mình.
