Giải ngân vốn đầu tư công: Hiệu quả từ linh hoạt điều vốn và gỡ vướng mặt bằng

Năm 2026, TPHCM được giao gần 148.000 tỷ đồng vốn đầu tư công - quy mô lớn nhất trong 34 tỉnh, thành phố, đồng thời đặt mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch. Sau những tháng đầu năm giải ngân ì ạch, đến cuối quý 3, tiến độ đã có chuyển biến rõ nét: đạt 75,5% kế hoạch. Phía trước vẫn còn hơn 36.000 tỷ đồng cần giải ngân trong 3 tháng cuối năm nên hiện là thời điểm tăng tốc về đích.

Bức tranh sáng dần

Những ngày đầu tháng 10, ghi nhận tại một số tuyến đường thuộc dự án đường liên phường Thới An - Thạnh Xuân (phường Thới An), người dân rất mong chờ dự án triển khai.

Phó Chủ tịch UBND phường Thới An Nguyễn Đình Bảo Quốc cho biết, dự án thu hồi đất của 470 hộ dân (86 hộ giải tỏa trắng, 384 hộ ảnh hưởng một phần). Tính đến ngày 9-10, phường đã chi trả hơn 1.035 tỷ đồng cho 296 trường hợp, bàn giao mặt bằng 228 trường hợp để chuẩn bị thi công.

Tương tự, tại phường Chánh Hưng, liên tiếp trong ba buổi tối các ngày 6, 7 và 8-10, phường đã tổ chức các hội nghị đối thoại trực tiếp nhằm thông tin đến người dân về Dự án nạo vét, cải tạo môi trường kết hợp chỉnh trang đô thị trục thoát nước rạch Ông Bé và rạch nhánh. Hiện đa phần người dân đã đồng thuận với phương án di dời, đền bù giải tỏa và chính quyền đang tích cực bố trí nguồn vốn chi trả.

Tại các công trình trọng điểm như Dự án đường cao tốc TPHCM - Mộc Bài (giai đoạn 1); Dự án xây dựng hạ tầng và cải tạo kênh Tham Lương - Bến Cát - rạch Nước Lên; Dự án nạo vét, cải tạo môi trường, xây dựng hạ tầng rạch Xuyên Tâm; Dự án tuyến đường nối cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu với vòng xoay đường 2 Tháng 9, phường Phước Thắng... tiến độ giải phóng mặt bằng và thi công xây lắp cũng đang được đẩy nhanh.

Tính đến hết ngày 30-9, TPHCM giải ngân vốn đầu tư công là 111.494 tỷ đồng, đạt 75,5% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao, cao hơn tỷ lệ giải ngân cùng kỳ 26,3%. Bộ Tài chính đánh giá TPHCM là một trong các địa phương có khối lượng vốn giải ngân lớn, đồng thời là một trong 19 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt trên bình quân chung của cả nước (62,9%).

Lý giải sự chuyển biến này, Giám đốc Sở Tài chính TPHCM Hoàng Vũ Thảnh khẳng định, bản chất cốt lõi tạo nên kết quả này chính là yếu tố con người. Đó là sự quyết tâm, chỉ đạo có giải pháp và hướng đi rõ ràng của lãnh đạo Thành ủy và UBND TPHCM; sự vào cuộc quyết liệt, đồng hành và thống nhất hành động của các cơ quan, đơn vị. Cùng với đó là sự chủ động, tích cực của chính quyền các phường, xã, đặc khu trong công tác vận động, thuyết phục người dân bàn giao mặt bằng và nỗ lực của các nhà thầu trong việc hoàn tất khối lượng, đẩy mạnh thi công trên công trường.

TS Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TPHCM:

Vận dụng hiệu quả cơ chế, chính sách đặc thù

TPHCM phát huy các cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Theo đó, cán bộ thực hiện đúng quy trình, báo cáo cấp có thẩm quyền, triển khai có kiểm soát, có động cơ trong sáng, không vụ lợi cá nhân sẽ được xem xét bảo vệ, miễn hoặc giảm trách nhiệm theo quy định nếu xảy ra rủi ro ngoài ý muốn.

Cùng với đó, thành phố vận dụng hiệu quả các cơ chế, chính sách đặc thù trong bồi thường, hỗ trợ tái định cư, như điều chỉnh hệ số K để tăng mức bồi thường phù hợp và hỗ trợ đối với nhà, đất mua bằng giấy tay, góp phần tháo gỡ vướng mắc, bảo đảm quyền lợi người dân. Đồng thời, Quyết định số 11/2026/QĐ-UBND trao quyền chủ động cho Hội đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại từng dự án, phát huy trách nhiệm tập thể, hạn chế tâm lý sợ sai, sợ trách nhiệm. Khi thẩm quyền được phân cấp cụ thể cho cấp xã, sự quyết liệt của lãnh đạo phường, xã cùng sự phối hợp của các đoàn thể có ý nghĩa quan trọng.

Việc đồng bộ các giải pháp trên sẽ góp phần tháo gỡ điểm nghẽn giải phóng mặt bằng, đẩy nhanh tiến độ dự án và phấn đấu đạt mục tiêu giải ngân trong năm 2026.

Linh hoạt điều hành kế hoạch vốn

Theo Sở Tài chính TPHCM, một trong những nhóm giải pháp được thực thi tích cực thời gian qua, mang lại hiệu quả trong thực tế là việc linh hoạt điều hành kế hoạch vốn, “không để vốn chờ công trình, dự án”. Thông qua 8 đợt điều chuyển vốn nội bộ và giữa các cơ quan, đơn vị, thành phố đã kiên quyết điều chuyển hơn 45.000 tỷ đồng từ các dự án chậm, chưa có khả năng giải ngân để bổ sung ngay cho các dự án giải ngân tốt, có khối lượng thực tế.

Với số vốn đầu tư công còn lại của năm 2026, Sở Tài chính đã làm việc trực tiếp với từng ban quản lý dự án và chủ đầu tư để giao nhiệm vụ cụ thể, rà soát tỉ mỉ từng khoản tiền xem số vốn này đang nằm ở dự án nào, tại địa phương nào và tiến độ giải ngân từng tháng là bao nhiêu.

Cùng với linh hoạt điều hành kế hoạch vốn, việc phân cấp, ủy quyền, nêu cao trách nhiệm người đứng đầu trong giải ngân vốn đầu tư công cũng được TPHCM quyết liệt triển khai.

Mới đây, Chủ tịch UBND TPHCM đã ủy quyền cho Giám đốc Sở Tài chính phê duyệt quyết toán vốn đầu tư dự án nhóm B, nhóm C. Ông Hoàng Vũ Thảnh cho biết, đơn vị làm việc ngày đêm, ký hồ sơ ngay trong đêm để tránh chậm trễ; áp lực công việc là liên tục hàng ngày, hàng giờ và phát sinh vướng mắc ở đâu phải tập trung tháo gỡ ngay tại đó.

Sở Tài chính tập trung khẩn trương hoàn tất hồ sơ thủ tục cho các đơn vị; phân bổ nguồn vốn kịp thời; rà soát điều chuyển vốn linh hoạt từ các dự án không có khả năng giải ngân hết sang các dự án có khả năng giải ngân tốt.

“Quan điểm điều hành là quyết tâm giải quyết dứt điểm công việc trong ngày, không dồn sang ngày hôm sau để tránh phát sinh chi phí, lãi suất và bảo đảm tiến độ chung của các dự án”, Giám đốc Sở Tài chính TPHCM nhấn mạnh.

TPHCM đang đặt mục tiêu tăng trưởng quý 4 đạt 13,23% để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 2 con số năm 2026. Đây là mục tiêu cực kỳ thách thức, trong đó công tác giải ngân đầu tư công được xác định là động lực quan trọng, mang tính dẫn dắt, kích hoạt các nguồn lực đầu tư toàn xã hội.

Ông Nguyễn Khắc Hoàng, Trưởng Thống kê TPHCM cho rằng, trong 3 tháng cuối năm cần đẩy nhanh tiến độ giải ngân đầu tư công và triển khai các công trình, dự án trọng điểm; tháo gỡ vướng mắc về đất đai, quy hoạch, bồi thường, giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư. Đồng thời tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong thực hiện kế hoạch vốn; xử lý kịp thời các dự án chậm tiến độ, tồn đọng, kéo dài, sớm đưa nguồn lực vào phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Từ ngày 1-10, Luật Phát triển đô thị chính thức có hiệu lực, tạo thêm một khung pháp lý mới cho phát triển đô thị, trong đó định hướng phân quyền và tạo động lực phát triển đối với các đô thị đặc biệt như TPHCM. Việc luật hóa các cơ chế phát triển đô thị theo hướng đồng bộ giữa quy hoạch, hạ tầng và nguồn lực đầu tư sẽ tạo điều kiện để TPHCM chủ động hơn trong triển khai các dự án hạ tầng, chỉnh trang và phát triển không gian đô thị trong thời gian tới.

Một điểm đáng chú ý là cơ chế xử lý đất đai và giải phóng mặt bằng - “nút thắt” lớn nhất của đầu tư công. Việc cho phép triển khai sớm một số công việc như điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất đối với các dự án đủ điều kiện giúp thành phố chuẩn bị mặt bằng từ sớm, thay vì chờ hoàn tất toàn bộ thủ tục mới bắt đầu. Khi mặt bằng được giải quyết, vốn mới thực sự có thể chuyển thành khối lượng xây dựng.