Những con số biết nói
Chủ đề Ngày Quốc tế nhận thức về tổn thất và lãng phí thực phẩm năm nay là “Tiềm năng chuyển đổi của việc giảm thất thoát và lãng phí thực phẩm”.
Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) và Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), mục tiêu không chỉ là nâng cao nhận thức mà còn thúc đẩy hành động nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện Mục tiêu Phát triển bền vững của Liên hợp quốc.
Hơn 13% thực phẩm sản xuất toàn cầu bị thất thoát sau thu hoạch, trước khi đến điểm bán lẻ; khoảng 19% lượng thực phẩm dành cho người tiêu dùng lại bị lãng phí tại bán lẻ, dịch vụ ăn uống và hộ gia đình. UNEP ước tính, riêng lượng thực phẩm lãng phí ở 3 khâu này khoảng 1,05 tỷ tấn mỗi năm.
Tình trạng này tạo ra nghịch lý lớn trong hệ thống lương thực toàn cầu. Ước tính trong năm 2025, có khoảng 608-696 triệu người trên thế giới đối mặt với nạn đói, trong khi khoảng 2,1 tỷ người gặp tình trạng mất an ninh lương thực ở mức độ vừa hoặc nghiêm trọng.
Tại cuộc họp báo của Liên hợp quốc ngày 25-9, FAO cho biết, hiện chưa có tiến bộ rõ rệt trong việc giảm thất thoát và lãng phí thực phẩm kể từ năm 2015; tổng thiệt hại kinh tế ước tính hơn 1.400 tỷ USD mỗi năm. Thực phẩm bị thất thoát, lãng phí cũng đồng nghĩa với đất đai, nước, năng lượng, lao động và các nguồn lực được sử dụng để sản xuất, vận chuyển và chế biến số thực phẩm đó bị lãng phí.
FAO ước tính khoảng 28% diện tích đất nông nghiệp toàn cầu, tương đương 1,4 tỷ ha, được sử dụng để sản xuất lượng thực phẩm sau cùng không được con người tiêu thụ. Thất thoát và lãng phí thực phẩm tạo ra khoảng 10% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu, đồng thời làm gia tăng áp lực lên đất, nước và các hệ sinh thái.
Thay đổi toàn bộ chuỗi cung ứng
Những năm gần đây, các giải pháp giảm lãng phí thực phẩm chuyển từ vận động người tiêu dùng sang thay đổi toàn bộ chuỗi cung ứng, trong đó công nghệ và mô hình kinh tế tuần hoàn đóng vai trò ngày càng lớn.
Theo Reuters, thị trường thực phẩm “upcycled” - sử dụng thực phẩm dư thừa hoặc các phụ phẩm vốn có thể bị loại bỏ để tạo ra sản phẩm mới, đang tăng nhanh.
Tại Đan Mạch, doanh nghiệp sử dụng rau củ dư thừa để sản xuất thực phẩm có nguồn gốc thực vật.
Tại Mỹ, khoai tây bị loại do hình thức không đạt chuẩn được chế biến thành khoai lát. Anh sử dụng bánh mì thừa để sản xuất bia. Ước tính, thị trường thực phẩm tái chế đạt khoảng 66,8 tỷ USD năm 2025 và có thể tăng gần gấp đôi vào năm 2035.
Liên hợp quốc còn triển khai các chương trình đào tạo nhằm giúp các nước biến mục tiêu giảm thất thoát, lãng phí thực phẩm thành hành động cụ thể. FAO cung cấp các khóa học trực tuyến về xử lý thất thoát, lãng phí trong toàn bộ hệ thống nông sản - thực phẩm, đồng thời đào tạo cơ quan thống kê và các chủ thể trong chuỗi cung ứng cách đo lường, phân tích và theo dõi lượng thực phẩm bị thất thoát.
Năm 2026, FAO bắt đầu chương trình xây dựng năng lực cho khu vực cận Đông và Bắc Phi, tập trung vào sử dụng dữ liệu và các công cụ kỹ thuật để đo lường, giảm và tận dụng thực phẩm bị thất thoát, lãng phí.
