Gỡ bỏ điểm nghẽn, biến ẩn số thành con số
Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9-2026 với các địa phương, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tập trung cao độ, đưa tốc độ tăng trưởng GDP quý 4-2026 đạt trên 12,5%, hoàn thành mục tiêu tăng trưởng 2 con số của cả năm. Cơ sở cho mục tiêu này chính là kết quả tăng trưởng của quý 3 đạt mức tăng cao nhất trong 15 năm qua, cùng với quyết tâm tiếp tục xử lý, tháo gỡ những điểm nghẽn từ thực tiễn.
Đà tăng trưởng khởi sắc ấy được tạo nên từ những phần việc cụ thể trong cuộc tổng rà soát, tháo gỡ vướng mắc vừa qua. Tại cuộc gặp mặt đầu tiên của Thường trực Chính phủ khóa mới với cộng đồng doanh nghiệp ngày 18-7, với chủ đề “Tháo gỡ điểm nghẽn - Khơi thông nguồn lực - Thúc đẩy tăng trưởng”, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Hồ Sỹ Hùng đã nêu 53 nhóm vướng mắc cần giải quyết.
Thủ tướng Chính phủ khẳng định, những phản ánh xác đáng từ thực tiễn sẽ được theo dõi, chỉ đạo xử lý đến cùng.
Cam kết được cụ thể thành hành động. Thời gian qua, Chính phủ quyết liệt chỉ đạo tổng rà soát hệ thống pháp luật; tập trung xử lý các quy định chồng chéo, bất cập; khắc phục tình trạng chậm, nợ văn bản hướng dẫn, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính (TTHC), góp phần giảm 53% thời gian và 55% chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp so với năm 2024.
Đặc biệt, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, có hiệu lực từ ngày 1-3-2027, cắt giảm 62 ngành, nghề và sửa đổi 14 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện so với Luật Đầu tư năm 2025, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng, phù hợp với thông lệ quốc tế...
Theo báo cáo của Thủ tướng Lê Minh Hưng trước Quốc hội ngày 17-10, năm 2026 đã phân cấp 408 thủ tục hành chính từ Trung ương về địa phương; đơn giản hóa 673, cắt giảm 697 TTHC và 1.754 điều kiện kinh doanh.
Đây là mức cắt giảm lớn nhất từ trước đến nay. Tiếp nối “đà” này, trong những tháng cuối năm và trong năm 2027, Chính phủ tiếp tục tập trung rà soát, xử lý quy định mâu thuẫn, chồng chéo; không để chậm, nợ ban hành văn bản hướng dẫn; tiếp tục rà soát, cắt giảm triệt để, đơn giản hóa TTHC, điều kiện kinh doanh. Ngoài ra, tại kỳ họp Quốc hội, Chính phủ tiếp tục trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư nhằm tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng, nhất là Nghị quyết số 10-NQ/TW (về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài) và Kết luận số 18-KL/TW (về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số”), tháo gỡ các rào cản, điểm nghẽn về thể chế, cơ chế, chính sách.
Tinh thần đi thẳng vào căn cốt vấn đề của một Chính phủ hành động đã tạo chuyển biến rõ rệt. Phía sau con số 1,76 triệu tỷ đồng và 86.600ha đất được khơi thông từ hàng ngàn dự án tồn đọng chỉ trong vòng 6 tháng (từ tháng 4 đến tháng 9-2026) đã biến những “mỏ vàng” nhiều năm nay trở thành nguồn lực phát triển đất nước, đưa tổng số dự án được tháo gỡ lên 3.557 dự án (tổng diện tích đất trên 139.000ha và tổng mức đầu tư hơn 2,49 triệu tỷ đồng).
Tốc độ tháo gỡ thể chế đã chuyển hóa thành những kết quả cụ thể: nối liền toàn tuyến đường cao tốc Bắc - Nam phía Đông; 5 tuyến đường sắt đô thị đồng loạt khởi công và hơn 52 triệu lượt người dân được khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí...
Tăng trưởng GDP quý 3-2026 đạt mốc 9,95%. Là người thụ hưởng chính sách và cảm nhận rõ rệt sự thay đổi, ông Nguyễn Trung Khánh, Tổng Giám đốc Công ty CP Công nghệ TK 25, chia sẻ: “Từ thực tiễn 10 năm hoạt động trong lĩnh vực khoa học - công nghệ, các chính sách hỗ trợ và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát của Chính phủ đang giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian thử sai, giảm chi phí tuân thủ. Nhờ thế, chúng tôi có thể yên tâm tập trung vào công nghệ lõi và đưa sản phẩm đến gần hơn với thị trường”.
Thước đo mới, đầu ra khác
Sự chuyển động trong điều hành ở cấp vĩ mô chỉ bền vững khi khâu thực thi ở cơ sở không bị nghẽn mạch. Điều người dân, doanh nghiệp có thể cảm nhận rõ là khâu thực thi ở cơ sở đã trở nên thông suốt.
Mỗi vướng mắc gắn với một cơ quan chủ trì, có người chịu trách nhiệm, có thời hạn giải quyết và kết quả đo lường được. Để bảo đảm bộ máy vận hành theo nguyên tắc “làm và làm đúng, làm quyết liệt”, công cụ quản trị hiện đại KPI (đo lường bằng chỉ số đánh giá hiệu quả công việc) và OKR (quản trị bằng mục tiêu và kết quả then chốt) đã được áp dụng.
Trong đó, từ tháng 3-2026, Thành ủy Hà Nội đã ban hành quy định về đánh giá, xếp loại hàng tháng đối với cán bộ, công chức, viên chức, lao động hợp đồng bằng công cụ OKR và KPI.
Tại TPHCM, từng cán bộ buộc phải hòa vào guồng quay phát triển mới khi Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang đặt ra 3 câu hỏi then chốt với đội ngũ: “Luật trao cho chúng ta quyền hành gì? Với quyền hành đó, chúng ta tạo ra được sản phẩm gì? Nếu không làm hoặc làm không hiệu quả thì ai là người chịu trách nhiệm?”.
Bằng những câu hỏi trực diện, tư duy “trách nhiệm mơ hồ” không còn đất diễn, người cán bộ buộc phải lựa chọn: hoặc tạo ra kết quả, hoặc bước sang một bên.
Đến nay, 100% cấp ủy, cơ quan tại TPHCM với hơn 82.500 lượt cán bộ đã thực hiện đánh giá KPI trên hệ thống phần mềm.
Việc áp dụng thước đo mới đã góp phần không nhỏ giúp thành phố giải quyết trọn vẹn, hướng dẫn tháo gỡ toàn bộ 838 dự án vướng mắc, giải phóng hơn 206.000 tỷ đồng vốn đầu tư, đưa GRDP quý 3 đạt 9,86% và 9 tháng tăng 9,06%, đóng góp quan trọng vào kết quả chung của cả nước.
Trong chỉ đạo điều hành, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang nhiều lần yêu cầu phải đánh giá hiệu quả bằng sản phẩm cụ thể, lượng hóa được trách nhiệm của từng nhân sự, vị trí việc làm. KPI không chỉ định lượng bằng con số mà còn được kiểm chứng bằng đánh giá và cảm nhận của người dân, doanh nghiệp.
“Chúng ta hãy nghĩ đến người dân, nghĩ cách làm khác hơn để người dân có được điều kiện sống tốt hơn”, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang nêu rõ trách nhiệm công vụ.
Bộ lọc cán bộ
Không riêng TPHCM, tinh thần này đã lan tỏa rộng khắp. Từ Hà Nội, Thái Nguyên, Nghệ An đến Khánh Hòa..., KPI đã thay thế dần cách đánh giá cảm tính. Ngay cả trong công tác làm luật, Chính phủ cũng lần đầu tiên thí điểm chấm điểm KPI đối với công tác xây dựng pháp luật.
Đúng như thông điệp trong phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 ngày 29-7: “Mỗi chương trình phải rõ mục tiêu, nhiệm vụ, cơ quan chủ trì, phối hợp, thẩm quyền, nguồn lực, tiến độ, sản phẩm, dữ liệu đánh giá và người chịu trách nhiệm”.
Thành phố không để người làm tốt và người làm kém được đánh giá như nhau; không để người có năng lực thiếu cơ hội, nhưng cũng không để người thiếu năng lực được giữ những vị trí quan trọng. Đây là điều chúng tôi đang áp dụng từng bước trong Đảng bộ Thành phố, cố gắng chọn người cho đúng việc và sẵn sàng thay thế nếu các đồng chí đó không đảm đương được nhiệm vụ.
Bí thư Thành ủy TPHCM TRẦN LƯU QUANG
(Phát biểu tại Hội nghị quán triệt, triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 do Thành ủy TPHCM tổ chức ngày 26-10)
Trong cuộc đua nước rút 3 tháng cuối năm, kết quả thực hiện sẽ là thước đo chính xác nhất để sàng lọc, bố trí và luân chuyển đội ngũ. Các địa phương cam kết tăng tốc trong 3 tháng cuối năm để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số sau khi đã tạo được đà bứt phá trong 9 tháng đầu năm.
Trong cuộc đua nước rút này, Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu rõ, quý 3 đã “bật đèn vàng” với một số địa phương không có chuyển biến trên một số lĩnh vực, đồng thời nhấn mạnh, kết quả thực hiện cả năm sẽ là cơ sở chính xác nhất để đánh giá, bố trí và luân chuyển cán bộ.
Khi hiệu quả công việc trở thành thước đo trực tiếp để sàng lọc đội ngũ, việc đánh giá chặt chẽ qua KPI giúp khắc phục sức ì của bộ máy, đồng thời khẳng định, những con số tăng trưởng chỉ thực sự có ý nghĩa trọn vẹn khi hướng đến phục vụ nhân dân.
Khi sự hài lòng của người dân trở thành thước đo cao nhất và những cán bộ dám nghĩ, dám làm có thêm cơ chế bảo vệ vững chắc, niềm tin xã hội và thế trận lòng dân đang được bồi đắp bền chặt từ chính những việc làm thực chất mỗi ngày.
Thiết kế thể chế để làm đúng
“Tự chủ phải gắn liền với trách nhiệm giải trình; nhà đầu tư cần tính dự báo thay vì chỉ tìm kiếm ưu đãi thuế; chuyển từ bằng chứng thành công của “cơ chế đặc thù cho một địa phương” sang “bài học cải cách thể chế cho cả nền kinh tế”. PGS-TS Hồ Quốc Tuấn, Đại học Bristol (Anh) chia sẻ với phóng viên Báo SGGP về 3 yếu tố cốt lõi làm “chìa khóa” hiện thực hóa yêu cầu “làm và làm đúng, làm quyết liệt, hiệu quả”.
* PHÓNG VIÊN: Thưa PGS-TS, chỉ hơn một năm kể từ Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, cả nước gần như đã thực hiện cuộc “chạy nước rút” trong việc tháo gỡ các điểm nghẽn bằng một hệ thống chính sách, cơ chế vượt trội. Ông đánh giá như thế nào về bước ngoặt “thiết kế lại cách vận hành bằng thể chế” của Việt Nam hiện nay?
- PGS-TS HỒ QUỐC TUẤN: Từ góc độ quan sát, bước chuyển mang tính căn bản nhất là đang đi từ tư duy sửa chữa từng vướng mắc đơn lẻ sang thiết kế lại toàn diện cách vận hành của bộ máy. Đây chính là nền tảng tiên quyết để hệ thống công quyền “làm đúng”.
Nghị quyết Đại hội XIV đã xác định xây dựng đồng bộ thể chế phát triển là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, với yêu cầu tháo gỡ dứt điểm các điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.
Ngay sau đó, Chương trình hành động của Chính phủ xác định thể chế là “đột phá của đột phá”, gắn phân quyền với nguồn lực và trách nhiệm thực thi, đồng thời chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Điểm đáng chú ý nữa là không chỉ sửa luật chung mà bắt đầu kiến tạo những không gian thể chế có tính linh hoạt cao cho những địa phương có khả năng phát triển nhanh hơn.
Mới đây Việt Nam kiến tạo một “phiên bản nâng cấp” với việc thông qua Luật Phát triển đô thị (có hiệu lực từ ngày 1-10-2026), mở rộng từ quy hoạch, TOD, PPP đến cơ chế tài chính - ngân sách để “đầu tàu” có thể đi trước dẫn đường.
Đây là bước chuyển quan trọng từ “xin cơ chế” sang trao thêm quyền chủ động cho địa phương. Các giai đoạn trước, một số chính sách như TOD cũng được đề cập nhưng chủ yếu trên giấy, nay đã thực sự đi vào đời sống.
Thể chế mới cũng khẳng định và đề cao vai trò của khu vực kinh tế tư nhân. Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 2 triệu doanh nghiệp và khu vực tư nhân đóng góp từ 55%-58% GDP. Những con số chính là thông điệp: doanh nghiệp phải được nhìn như chủ thể tạo ra tăng trưởng, chứ không đơn thuần là đối tượng bị quản lý.
* Thể chế đã mở đường, nhưng để những chủ trương đó mang đến sự bứt phá toàn diện, yêu cầu “làm quyết liệt” trong khâu thực thi phải được giải quyết ra sao?
- Những thay đổi cơ bản đó đã tạo bước chuyển biến và điều kiện ban đầu cho tăng trưởng cao. Tuy nhiên, chặng đường gian nan thực chất mới chỉ bắt đầu, đó là việc tổ chức thực thi với tinh thần “làm quyết liệt”, để người dân và doanh nghiệp thụ hưởng kết quả.
Trung ương đã nhìn nhận “điểm nghẽn” lớn vẫn nằm ở khâu thực thi, trong đó thẩm quyền chưa đi cùng trách nhiệm, phân cấp chưa gắn đủ với nguồn lực, dữ liệu, công cụ và năng lực cán bộ. Câu chuyện thiếu sách giáo khoa là một ví dụ rất rõ cho sự “trật nhịp” trong khâu thực thi của một chính sách rất nhân văn.
Vì vậy, chúng ta cần đánh giá sự quyết liệt của cải cách bằng 4 câu hỏi rất thực tế: Một dự án mất bao lâu để được quyết định? Một doanh nghiệp phải xin bao nhiêu giấy phép và tốn bao nhiêu chi phí tuân thủ?
Khi doanh nghiệp gửi văn bản để đề nghị hướng dẫn về một vấn đề, có bị nhận lại một văn bản trích dẫn luật lệ theo kiểu “anh hiểu sao thì hiểu” không? Khi phát sinh vấn đề mới, cấp nào có quyền quyết định mà không phải chờ xin ý kiến qua nhiều tầng nấc? Khi các chỉ số này cải thiện rõ rệt, mới có thể nói thể chế thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh.
* Nói như vậy, nếu khắc phục được độ trễ giữa “chính sách” và “thực thi”, thì Việt Nam sẽ trở thành một môi trường đầu tư chất lượng?
- Chính xác. Nhà đầu tư chiến lược, dài hạn không chỉ tìm kiếm ưu đãi thuế, mà đặc biệt quan tâm đến “tính ổn định và khả năng dự báo của môi trường đầu tư”. Ngoài ra, kết quả của một bộ máy “làm hiệu quả” sẽ xây dựng niềm tin đối với nhà đầu tư.
Niềm tin chiến lược của nhà đầu tư được bồi đắp dựa trên 3 yếu tố: sự ổn định của chính sách, khả năng thực thi và bảo vệ quyền tài sản hoặc cam kết theo hợp đồng. Đây cũng chính là những thành tố cốt lõi của chất lượng quản trị theo khung đánh giá của World Bank.
Nghị quyết 68-NQ/TW có ý nghĩa phát đi thông điệp rõ hơn về vị trí, vai trò của doanh nghiệp tư nhân. Nhưng bước tiếp theo phải hành động thực chất, là giảm chi phí gia nhập thị trường, tiếp cận đất đai, vốn, dữ liệu, hạ tầng, các thủ tục đầu tư và bảo vệ quyền tài sản và cam kết theo hợp đồng...
Với nhà đầu tư quốc tế, Việt Nam nên hướng tới một nguyên tắc đơn giản: một đầu mối kết nối - một lịch trình xử lý hồ sơ rõ ràng có thể theo dõi được cho mỗi dự án. Khi doanh nghiệp có thể biết hồ sơ đang ở đâu, ai chịu trách nhiệm và khi nào có quyết định, giá trị của cải cách thể chế đôi khi còn lớn hơn một gói ưu đãi tài chính.
* Trên hành trình cả nước từ đang “chạy nước rút” thành “chạy đường dài”, TPHCM có thể trở thành "sandbox" thử nghiệm sự phát triển mới của cả nước không, thưa ông?
- Sau hợp nhất, thành phố có một không gian kinh tế đặc biệt: trung tâm tài chính - dịch vụ, nền tảng công nghiệp mạnh, hệ thống cảng biển, logistics và khả năng kết nối quốc tế. Các chủ trương mới đang trao thêm dư địa để thành phố chủ động hơn. TPHCM đã nhanh chóng bắt tay vào cụ thể hóa các cơ chế mới để tận dụng cơ hội lớn.
Trung ương trao cho TPHCM quyền quyết định cao hơn, mức độ rộng hơn và thành phố đang nỗ lực chứng minh bằng thực tiễn hành động quyết liệt, với kết quả cụ thể. Kết quả đạt được là sự phát triển của TPHCM, sẽ là thực tiễn quan trọng để chuyển từ “cơ chế đặc thù cho một địa phương” sang “bài học cải cách thể chế cho cả nền kinh tế”.
Đó mới là ý nghĩa lớn nhất của việc trao quyền và thử nghiệm thể chế, là không chỉ giúp TPHCM phát triển nhanh hơn, mà còn tạo ra một "phòng thí nghiệm thể chế" để Việt Nam tìm được những mô hình quản trị tốt hơn cho giai đoạn phát triển mới.
TIÊU HÀ - KIỀU PHONG thực hiện
