Khơi gợi nguồn sáng tạo cho giáo viên thông qua sinh hoạt chuyên môn Ngữ văn

Tìm hiểu tác phẩm qua trạm học tập

Mở đầu tiết dạy, thầy Phan Duy Tấn, giáo viên Ngữ văn, Trường THPT An Lạc mở ra thế giới truyện truyền kì bằng hình ảnh cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ của đất nước và câu chuyện về các nhân vật lịch sử gắn với đền thiêng, nơi thờ cúng của nhân dân, từ đó gợi mở cho học sinh lớp 12A11 suy nghĩ về những chuyến đi, sự đan xen của yếu tố lịch sử và kì ảo.

Sau đó, câu chuyện về những chuyến đi tiếp tục được khơi nguồn cảm hứng thông qua trích đoạn sân khấu hóa tác phẩm “Hải khẩu linh từ” của tác giả Đoàn Thị Điểm.

Trích đoạn tái hiện một phần cuộc đời của Nguyễn Cơ, cung phi triều Trần, tên chữ là Bích Châu. Theo tích sử, nàng có tính tình đoan trang, tài sắc vẹn toàn, thông hiểu âm luật, có tinh thần trượng nghĩa, tình nguyện gieo mình xuống biển để giải mối nguy cho đất nước.

Vũ Gia Hân, học sinh đóng vai Bích Châu, cho biết: "Em mất hơn ba tuần tìm hiểu tác phẩm và nhân vật, kết hợp xem các đoạn phim tái hiện lịch sử, tìm hiểu về các điệu múa, dáng đi, cách nói chuyện của cung nữ thời xưa để tái hiện nhân vật Bích Châu".

Tương tự, với Trần Hoàng Đăng Khoa, học sinh đóng vai vua Trần Duệ Tông, việc được hóa thân thành nhân vật lịch sử là một trải nghiệm vô cùng đặc biệt. Sau hơn ba tuần "ăn ngủ cùng nhân vật", Đăng Khoa tự hào khoe mình thuộc từng lời thoại, ghi nhớ từng nét tính cách, số phận của các nhân vật trong tác phẩm.

Tiếp nối mạch cảm xúc đó, thầy Phan Duy Tấn giao nhiệm vụ cho các trạm học tập. Lớp phân công thành viên phụ trách ở từng trạm.

Trạm đầu tiên có tên gọi "Bảo tàng linh thiêng, kỳ ảo", học sinh được giao nhiệm vụ làm thuyết minh viên ở bảo tàng, giới thiệu về các hình ảnh tái hiện sinh động tác phẩm, mô hình đền thờ, sơ đồ tư duy làm nổi bật vai trò của yếu tố kì ảo trong thể loại truyện truyền kì.

Ở trạm 2 với tên gọi "Nhiếp ảnh vượt thời gian", thông qua việc tìm hiểu tác phẩm và nhân vật, học sinh tự họa lại chân dung nhân vật Bích Châu - đại diện cho hình ảnh người phụ nữ Việt Nam tài sắc vẹn toàn, trung nghĩa, kiên trinh.

Từ bức họa, nhóm thực hiện đặt ra câu hỏi cho cả lớp cùng suy nghĩ "Đã có những nhân vật lịch sử sống một cuộc đời rực rỡ trong thời chiến, vì sao thế hệ trẻ hôm nay không sống tốt đẹp trong thời bình, tiếp tục phát huy tinh thần yêu nước và các giá trị truyền thống của dân tộc?".

Ở trạm cuối cùng mang tên "Tòa án vượt thời gian", cánh cửa lịch sử một lần nữa được mở ra theo một cách rất đặc biệt: một phiên tòa xét xử nhân vật Đô đốc với những màn tranh luận kịch tính, qua đó làm nổi bật tầm quan trọng của công lý, giữ gìn phép nước và trách nhiệm người đứng đầu. Sau cùng, cái ác sẽ bị trừng trị, chính nghĩa sẽ giành chiến thắng.

Phiên tòa có đầy đủ thành phần tham gia như chủ tọa, luật sư, công tố viên, người bị xét xử và phóng viên hiện trường.

Sau phần giới thiệu của các trạm học tập, học sinh lần lượt tham quan từng trạm, viết nội dung mình thu nhận được vào phiếu học tập và chia sẻ cùng các bạn.

Thông qua quá trình trao đổi, học sinh không chỉ tìm hiểu sâu hơn về tác phẩm, nhận biết đặc trưng thể loại của truyện truyền kì mà còn được mở rộng nhiều nội dung khác như: làm thế nào tìm hiểu tường tận chân dung một nhân vật lịch sử; yếu tố kì ảo có ý nghĩa gì trong truyện truyền kì; luật pháp và công lý đóng vai trò thế nào trong đời sống xã hội...

Trên cơ sở suy nghĩ và đúc kết của học sinh, thầy Phan Duy Tấn hệ thống lại đặc điểm ngôn ngữ, thủ pháp nghệ thuật, phương pháp đọc hiểu thể loại truyện truyền kì. Từ đó, giáo viên mở rộng ra các thể loại khác như chuyện cổ tích, ca dao, tục ngữ, thần thoại cùng hình ảnh các nhân vật lịch sử đã tạo nên hình hài đất nước để khơi gợi cho học sinh lòng biết ơn những người có công, niềm tin vào các giá trị tâm linh và linh thiêng của dân tộc.

Chuyến viễn du trên trang truyện truyền kì của học sinh lớp 12A11 khép lại, thầy và trò cùng lắng mình cúi đầu trước những đóng góp thầm lặng nhưng oai hùng của những người con đã hi sinh vì đất nước.

Cô Trần Thị Bích Châu, giáo viên Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (phường Phú Lâm), đánh giá cao sự sáng tạo, chủ động của giáo viên và học sinh thông qua các hoạt động của tiết học.

"Người thầy không còn đóng vai trò truyền đạt kiến thức mà là người dẫn dắt, kết nối kiến thức, dữ liệu văn học qua nhiều thời kỳ, từ đó khơi gợi sự tìm tòi, khám phá kiến thức của học sinh. Nhờ chất xúc tác đó, học sinh được phát huy tinh thần chủ động, thể hiện bản thân và làm chủ việc học", cô Bích Châu bày tỏ.