Long Sơn dựng phố, giữ hồn làng

Giữ “hồn làng” giữa đô thị

Long Sơn nằm ở cửa sông Cái Mép, có diện tích khoảng 56,7km2 với hơn 17.700 nhân khẩu. Đến Long Sơn hôm nay, dễ dàng cảm nhận một vùng đất đang chuyển mình mạnh mẽ. Giữa nhịp phát triển của công nghiệp, cảng biển, logistics và những khu đô thị mới, những làng quê ven sông, những cánh rừng ngập mặn vẫn giữ được vẻ thoáng đãng, bình yên.

Tổ hợp Hóa dầu Long Sơn rộng hơn 464ha, nằm bên tuyến giao thông kết nối với ĐT994 - trục đường ven biển đang mở ra không gian phát triển mới cho Long Sơn. Là dự án hóa dầu có vốn đầu tư lớn nhất Việt Nam (5 tỷ USD), công trình mang đến cho xã đảo một diện mạo công nghiệp và hạ tầng hiện đại, thu hút đông đảo lao động đến làm việc.

Cách dự án này không xa, di tích Nhà Lớn Long Sơn vẫn trầm mặc, lặng yên giữa nhịp sống đang đổi thay. Hàng năm, nơi đây đón hơn 1 triệu du khách về dự lễ vía Ông, lễ Trùng Cửu... tưởng nhớ Ông Trần - Lê Văn Mưu, người có công khai phá, lập nghiệp và gây dựng đời sống cộng đồng ở Long Sơn. Hơn một thế kỷ qua, những nếp sống, phong tục và giá trị văn hóa gắn với đạo Ông Trần vẫn được cộng đồng nơi đây gìn giữ.

Theo Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ xã Long Sơn lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 -2030, Long Sơn phát triển theo định hướng “làng trong phố, phố trong làng”, lấy không gian văn hóa và hệ sinh thái sông nước làm nền tảng; đẩy mạnh phát triển đô thị, du lịch sinh thái, công nghiệp lọc hóa dầu và các ngành phụ trợ.

Ông Nguyễn Trọng Thụy, Chủ tịch UBND xã Long Sơn, cho biết, định hướng phát triển của xã đặt việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, thích ứng với biến đổi khí hậu làm cốt lõi; bảo tồn rừng ngập mặn, thiết lập hành lang bảo vệ sinh thái tại vùng cửa sông, ven biển, kênh rạch và đầm lầy tự nhiên. Không gian kiến trúc, cảnh quan được định hướng hài hòa, hướng tới đô thị sinh thái carbon thấp tại khu vực Gò Găng. Các cụm dân cư truyền thống sẽ được tổ chức đan xen trong không gian đô thị mới. Đồng thời gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa hiện hữu, trong đó có di tích Nhà Lớn, quần thể đình Thần, miễu Bà, chùa Long Sơn và các lễ hội văn hóa.

Người dân là chủ thể

Với Long Sơn, giữ gìn những giá trị truyền thống cũng mở ra cơ hội tạo sinh kế cho người dân trong quá trình đô thị hóa. Các di tích, lễ hội, nếp sống cộng đồng, văn hóa đạo Ông Trần và nghề nuôi trồng thủy sản truyền thống có thể trở thành chất liệu để hình thành những sản phẩm du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng gắn với đời sống địa phương. Cùng với đó, những nghề thủ công từ nguồn nguyên liệu tại chỗ cũng đang mở thêm việc làm cho người dân.

Theo chị Nguyễn Thị Hồng Lan (thôn 1, xã Long Sơn), từ năm 2023, với sự tài trợ và đồng hành của Công ty Hóa dầu Long Sơn (LSP), dự án đan lát lục bình được triển khai, từng bước tạo thêm sinh kế cho phụ nữ địa phương. Từ mô hình ban đầu, Tổ hợp tác đan lục bình Hồng Lan - Long Sơn được thành lập, giúp chị em tận dụng thời gian nhàn rỗi, vừa có thêm việc làm, tăng thu nhập, vừa chăm lo gia đình. Sau gần 3 năm hoạt động, tổ hợp tác tạo việc làm thường xuyên cho gần 15 lao động, với thu nhập bình quân 3 - 5 triệu đồng/người/tháng.

Theo ThS. Lê Đoàn Thành Tài, Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM, Nhà Lớn Long Sơn, các di tích, lễ hội cùng nếp sống cộng đồng, tập tục, văn hóa đạo Ông Trần và nghề nuôi trồng thủy sản truyền thống tạo nên những giá trị riêng của vùng đất. Đây là nền tảng để phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng, giúp du khách hiểu hơn về đời sống và văn hóa Long Sơn, đồng thời tạo thêm sinh kế cho người dân.

Theo ông Tài, “làng trong phố, phố trong làng” chỉ thực sự thành công khi người dân trở thành chủ thể của quá trình phát triển, có thể sống và làm ăn từ những giá trị của chính quê hương mình. Khi đó, đô thị mang đến hạ tầng, cơ hội và thị trường; cộng đồng Long Sơn tiếp tục gìn giữ văn hóa, nếp sống và những giá trị đã được vun bồi qua nhiều thế hệ.