Liên thông giáo dục, tối ưu nguồn lực
Một trong những lợi thế của mô hình trường phổ thông liên cấp là tạo được môi trường giáo dục xuyên suốt từ tiểu học đến trung học phổ thông. Học sinh có điều kiện duy trì môi trường học tập ổn định, hạn chế xáo trộn khi chuyển cấp. Nhà trường cũng thuận lợi hơn trong việc theo dõi quá trình phát triển, phát hiện năng khiếu và có phương án hỗ trợ phù hợp với từng em, đồng thời giúp gia đình thuận tiện trong đưa đón và phối hợp giáo dục.
Sự liên thông còn mở ra cơ hội phối hợp chuyên môn giữa các cấp học. Giáo viên có thể trao đổi, thống nhất định hướng giảng dạy, phương pháp đánh giá, bảo đảm tính kế thừa trong quá trình hình thành kiến thức và kỹ năng cho học sinh. Thay vì tổ chức các bộ phận chuyên môn hoàn toàn độc lập, nhà trường có thể phát huy năng lực đội ngũ trên phạm vi toàn hệ thống, đồng thời điều phối nhân sự và cơ sở vật chất theo nhu cầu thực tế.
Chuyển đổi số mở rộng khả năng liên thông thông qua các nền tảng trực tuyến và phòng học số tương tác, giúp giáo viên giữa các cơ sở, cấp học và bộ môn sinh hoạt chuyên môn, dự giờ, chia sẻ học liệu, phối hợp giảng dạy; đồng thời tạo điều kiện cho học sinh giao lưu, thảo luận và thực hiện dự án liên môn. Hiệu quả phụ thuộc vào hạ tầng công nghệ, năng lực số và phương thức tổ chức.
15 năm vận hành mô hình quản trị thống nhất
Thực tiễn tại Trường Ngô Thời Nhiệm là một trường hợp đáng chú ý về tổ chức và điều hành hệ thống giáo dục liên cấp, đa cơ sở. Hệ thống Trường Ngô Thời Nhiệm hiện có 295 lớp, hơn 10.000 học sinh, trong đó khoảng 2.500 học sinh nội trú tại ba cơ sở Phước Long, An Lạc và Bình Dương; đội ngũ trên 800 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Đảng bộ nhà trường có bốn chi bộ tại ba cơ sở.
Trong 15 năm qua, dù về pháp lý là hai trường độc lập do trước đây thuộc hai địa phương khác nhau, hệ thống vẫn vận hành thống nhất về chủ đầu tư, định hướng phát triển, cơ chế điều hành và chính sách quản lý.
Mô hình tuân theo nguyên tắc thống nhất quản trị, phân cấp điều hành, xác định rõ trách nhiệm. Mỗi cơ sở có một Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn và một Phó hiệu trưởng phụ trách cơ sở vật chất, nền nếp, an ninh và sinh hoạt học sinh. Các thành viên Ban Lãnh đạo được phân công phụ trách bộ môn theo chuyên ngành đào tạo.
Hoạt động chuyên môn được quản lý thống nhất từ kế hoạch giáo dục đến ngân hàng câu hỏi, ma trận đề kiểm tra và đánh giá. Các tổ chuyên môn tổ chức chung toàn hệ thống, với tổ trưởng phụ trách chung, tổ phó hoặc khối trưởng phụ trách theo cấp học. Chính sách tiền lương, đãi ngộ, đánh giá và thi đua được thực hiện thống nhất, phù hợp điều kiện từng cơ sở.
Cơ chế này giúp điều phối đội ngũ, chia sẻ kinh nghiệm, cơ sở vật chất và nguồn lực, đồng thời kiểm soát chất lượng giáo dục. Quản trị thống nhất không đồng nghĩa với tập trung mọi công việc, mà đòi hỏi phân quyền hợp lý, phối hợp hiệu quả và giám sát thường xuyên.
Đổi mới quản trị để phát huy lợi thế quy mô
Thách thức của trường liên cấp là sự khác biệt về tâm sinh lý lứa tuổi, chương trình và phương thức giáo dục. Tổ chức đồng loạt dễ thiếu phù hợp, trong khi tách biệt hoàn toàn làm tăng nhu cầu nhân lực, thời gian và cơ sở vật chất.
Tại Ngô Thời Nhiệm, các hoạt động truyền thống, văn hóa, cộng đồng có thể tổ chức chung; hoạt động trải nghiệm, kỹ năng sống, hướng nghiệp và sinh hoạt tập thể được phân hóa theo cấp học, nhất là tiểu học.
Đội ngũ giáo viên có trình độ từ đại học trở lên, được phân công giảng dạy và chủ nhiệm phù hợp với chuyên môn, năng lực sư phạm và đặc điểm tâm sinh lý học sinh, qua đó phát huy năng lực đội ngũ và nâng cao hiệu quả giáo dục.
Trong quản trị nhiều cơ sở, cùng một chủ trương có thể triển khai bằng những hình thức khác nhau nhưng phải bảo đảm mục tiêu và chất lượng thống nhất. Liên thông không đồng nghĩa với đồng nhất; thống nhất mục tiêu phải gắn với linh hoạt trong thực hiện.
Một vấn đề khác được đặt ra tại Ngô Thời Nhiệm là khoảng cách giữa mô hình quản trị thực tế và tổ chức pháp lý. Dù vận hành thống nhất suốt 15 năm, Ngô Thời Nhiệm vẫn gồm hai trường với hai hiệu trưởng, thực hiện riêng các thủ tục hành chính, hồ sơ, báo cáo, tài chính, thuế và kiểm toán. Sự khác biệt giữa mô hình quản trị thực tế và tổ chức pháp lý làm phát sinh công việc trùng lặp, gia tăng chi phí quản lý. Sau khi Bình Dương sáp nhập vào TPHCM, nhà trường đang đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét hợp nhất hai trường thành một trường với ba cơ sở, phù hợp thực tiễn quản trị. Hợp nhất không nhằm thiết lập mô hình quản trị mới, mà hoàn thiện tổ chức pháp lý cho mô hình đã vận hành ổn định, qua đó tinh gọn đầu mối hành chính, giảm thủ tục trùng lặp, thống nhất trách nhiệm pháp lý và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Thực tiễn Ngô Thời Nhiệm cho thấy, hiệu quả quản trị trường liên cấp quy mô lớn phụ thuộc vào sự thống nhất chiến lược, phân cấp hợp lý, điều phối nguồn lực, kiểm soát chất lượng và khả năng thích ứng với đặc thù từng cấp học, cơ sở. Chuyển đổi số góp phần tăng cường kết nối, quản trị dữ liệu và hiệu lực điều hành.
Từ 15 năm vận hành thống nhất, định hướng hợp nhất pháp lý tại Ngô Thời Nhiệm khẳng định nguyên tắc: kế thừa cơ chế quản trị hiệu quả, hoàn thiện tổ chức pháp lý để tinh gọn đầu mối hành chính, nâng cao hiệu lực điều hành và tập trung nguồn lực cho chất lượng giáo dục. Đây là kinh nghiệm có giá trị tham khảo đối với quản trị trường phổ thông liên cấp, đa cơ sở hiện nay.
