Nỗi lo tai nạn thường trực
Đầu tháng 4 vừa qua, AIDFIRST đến với Trường Tiểu học Chu Văn An (xã Long Hải, TPHCM). Chương trình vừa khép lại, dưới sân trường, bất ngờ em Đào Minh Khôi, lớp 4D, bị chảy máu cam. Không hoảng loạn như những lần trước, Khôi ngồi thẳng, hơi cúi đầu và bóp cánh mũi theo đúng hướng dẫn vừa được học. Các bạn xung quanh báo ngay cho giáo viên và nhân viên y tế. Cô Đinh Thị Hồng Sang (giáo viên Trường Tiểu học Chu Văn An) thông tin, trong môi trường học đường, nguy cơ tai nạn luôn hiện hữu khiến thầy, cô giáo thường trực nỗi lo. Tai nạn có thể là một cú trượt chân trên hành lang, trong nhà vệ sinh, té ngã ở cầu thang, va vào cạnh bàn hay tai nạn vì một phút tò mò với ổ điện. “Chúng tôi từng hoảng hốt, lúng túng khi thấy các em học sinh gặp sự cố. Dù trạm y tế sát bên, bệnh viện cách trường khoảng 20 phút di chuyển nhưng nếu không được sơ cấp cứu đúng cách, chưa biết hậu quả sẽ ra sao. Thường xuyên đối mặt với nỗi lo mới thấy kiến thức về sơ cấp cứu quan trọng đến mức nào. Đó không còn là kiến thức bổ trợ, mà là kỹ năng sinh tồn để giúp chính mình và những người xung quanh”, cô Hồng Sang chia sẻ.
Theo cấp cứu viên Lê Hoàng Long, Trung tâm Cấp cứu 115 TPHCM, vai trò lớn nhất của sơ cấp cứu là giúp tận dụng “thời gian vàng” - ngay sau khi sự cố xảy ra. Việc can thiệp đúng cách trong những phút đầu tiên có thể quyết định sự sống còn, giảm nguy cơ biến chứng và bảo vệ sức khỏe lâu dài cho người bị nạn. Đây chính là lý do AIDFIRST ra đời.
Cuộc gặp gỡ đặc biệt
Một ngày cuối năm 2024 ở Khoa Cấp cứu Bệnh viện Chợ Rẫy (TPHCM), nơi mỗi ca trực là một cuộc chạy đua với thời gian. Trong những phút nghỉ ngơi hiếm hoi, bác sĩ Nguyễn Đặng Thanh Danh gặp một vị khách đặc biệt: Đoàn Đào Minh Đức, học sinh Trường THPT Quốc tế Nam Sài Gòn. Không mang theo bản kế hoạch chi tiết, Minh Đức chỉ hỏi: “Anh ơi, có bao nhiêu trường hợp lẽ ra không rơi vào tình trạng nguy kịch nếu được sơ cấp cứu đúng cách ngay hiện trường?”. Câu hỏi đơn giản này thu hút bác sĩ Nguyễn Đặng Thanh Danh, bởi ở vị trí công tác, anh hiểu được giá trị của những phút đầu tiên trong sơ cấp cứu. Tiếp theo, Minh Đức trình bày mong muốn được tham gia đóng góp trang bị kiến thức sơ cấp cứu cho học sinh, sinh viên, để thế hệ trẻ không chỉ biết bảo vệ mình mà còn trở thành những “người hỗ trợ đầu tiên” khi người xung quanh gặp nạn. “Em biết anh bận cứu người tại bệnh viện. Nhưng nếu anh giúp em đào tạo tại cộng đồng, sẽ có nhiều người hơn nữa được cứu từ trước khi họ đến phòng cấp cứu”, Minh Đức bày tỏ.
Dù vậy, với bác sĩ Nguyễn Đặng Thanh Danh, lòng nhiệt huyết thôi là chưa đủ, khi sơ cấp cứu là vấn đề chuyên môn liên quan đến sinh mạng, không thể sai sót. Vì vậy, tại buổi gặp đó, anh đặt ra những tình huống giả định hóc búa về kỹ thuật ép tim (CPR), cách xử trí dị vật đường thở hay sơ cứu chấn thương để “kiểm tra” kiến thức của Đức. Điều thú vị là, Đức nắm chắc những nguyên tắc vàng trong cấp cứu, cũng như hiểu rõ ranh giới giữa việc hỗ trợ tại chỗ và can thiệp y tế chuyên sâu. Không chỉ có kiến thức, Đức còn có thái độ nghiêm túc và cầu thị. “Tôi chốt luôn việc tham gia dự án. Dù lịch trực có dày đặc đến đâu, tôi vẫn cố gắng sắp xếp thời gian để đồng hành. Bởi tôi tin, mỗi học sinh biết cách ép tim đúng, mỗi người dân biết xử trí hóc dị vật chính xác là chúng ta đang cùng nhau xây dựng một mạng lưới cứu hộ thầm lặng nhưng cực kỳ vững chắc cho xã hội”, bác sĩ Nguyễn Đặng Thanh Danh nhớ lại.
Từ trăn trở cá nhân đến dự án cộng đồng
Dự án của Đoàn Đào Minh Đức bắt đầu từ nỗi trăn trở: Mỗi năm có hơn 900.000 trẻ em và trẻ vị thành niên trên toàn cầu tử vong, 90% trong số đó bị thương tích không chủ ý. Riêng tại Việt Nam, trung bình mỗi năm có hơn 370.000 trẻ em gặp tai nạn. “Em nhận ra rủi ro có thể xảy ra với bất kỳ ai, nhất là lứa tuổi học sinh. Thực tế, nhiều bạn trẻ đang thiếu kỹ năng ứng phó nên em nghĩ có thể hành động, góp phần thay đổi điều này”, Minh Đức chia sẻ.
AIDFIRST ra đời vào tháng 12-2024, với mong muốn giúp giới trẻ biết cách tự bảo vệ bản thân và sẵn sàng giúp đỡ người khác. Những ngày đầu, Minh Đức tìm đến khoa cấp cứu của những bệnh viện Nguyễn Tri Phương, Chợ Rẫy, Thống Nhất và Trung tâm Cấp cứu 115 TPHCM, mời các bác sĩ đồng hành. Đau đáu với thực tế nghề nghiệp, nhiều bác sĩ đã nhận lời, thậm chí kết nối thêm đồng nghiệp tham gia AIDFIRST. Sau hơn 1 năm hoạt động, đến nay, AIDFIRST có mặt tại hơn 70 trường học cả nước, tiếp cận gần 50.000 người, phần lớn là học sinh các cấp. Phương pháp dự án hướng tới là “trực tiếp thực hành”. “Chương trình không chỉ hướng dẫn cách làm mà còn giải thích vì sao phải làm như vậy. Qua đó, chúng em hiểu rõ hơn bản chất của từng thao tác. Sau khi tham dự tập huấn, em muốn trở thành tình nguyện viên để đưa dự án đến nhiều người hơn”, em Nguyễn Ngọc Tỷ, học sinh lớp 12A3, Trường THPT Long Hải - Phước Tỉnh (TPHCM), bày tỏ.
Trung tâm Cấp cứu 115 TPHCM là đơn vị đầu ngành về cấp cứu ngoại viện lớn nhất cả nước. Mỗi ngày, chúng tôi tiếp nhận hàng trăm cuộc gọi khẩn cấp từ người dân. Qua thực tiễn, chúng tôi nhận thấy một thực tế trăn trở: dù lực lượng cấp cứu 115 đã nỗ lực tối đa, nhưng khoảng thời gian từ lúc xảy ra sự cố cho đến khi xe cấp cứu chuyên nghiệp có mặt tại hiện trường là khoảng trống với hai thái cực. Nếu sơ cứu đúng, đó sẽ là “khoảng trống vàng”, nếu sai sẽ là “hố đen tử thần”. Trong y học cấp cứu, “thời gian là sinh mệnh” không phải khẩu hiệu mà là quy luật sinh học. Chỉ cần chậm vài phút trong xử trí ban đầu, hậu quả để lại có thể là vĩnh viễn. Do vậy, trong những tình huống “ngàn cân treo sợi tóc”, người bên cạnh nạn nhân chính là “bác sĩ đầu tiên” và quan trọng nhất. Vì lẽ đó, chúng tôi quyết định đồng hành AIDFIRST, mang tới cộng đồng những kiến thức, kỹ năng đã được “chuẩn hóa”. Trung tâm kỳ vọng sự hợp tác này sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, xây dựng một cộng đồng “biết cứu người”. Bất kỳ ai cũng có thể cứu sống chính mình và người khác trong những phút giây sinh tử.
Bác sĩ CKII Nguyễn Duy Long, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu 115 TPHCM
