Người giải mã đáp ứng thuốc

Đi tìm lời giải cho nguy cơ dị ứng thuốc

Trong quá trình nghiên cứu, PGS-TS Nguyễn Thị Thu Phương nhận thấy cùng một loại thuốc, hiệu quả điều trị có thể khác nhau ở mỗi người. Có những bệnh nhân đáp ứng tốt, nhưng cũng có người bị dị ứng nghiêm trọng. Chẳng hạn, khi sử dụng allopurinol, thuốc hạ acid uric dùng trong điều trị bệnh gout (gút), người mang biến thể gen HLA-B*58:01 có nguy cơ gặp phản ứng da nghiêm trọng, cao hơn so với người không mang biến thể này. Xét nghiệm di truyền có thể giúp nhận diện nguy cơ trước khi điều trị, hỗ trợ bác sĩ cân nhắc lựa chọn thuốc phù hợp, hạn chế biến chứng cho người bệnh.

Từ trăn trở đó, chị và các cộng sự đã nghiên cứu, phát triển bộ xét nghiệm giúp phát hiện các biến thể di truyền liên quan đến nguy cơ phản ứng có hại nghiêm trọng do thuốc.

Điều được PGS-TS Nguyễn Thị Thu Phương và các cộng sự quan tâm là làm sao bộ xét nghiệm có thể áp dụng quy trình thuận tiện, phù hợp với điều kiện triển khai tại các cơ sở y tế Việt Nam. Chị cho biết, nhóm dự kiến hoàn thành nghiên cứu vào giữa năm 2028 và chuyển giao kết quả cho các đơn vị sản xuất. Chị kỳ vọng bộ xét nghiệm sẽ góp phần chủ động nguồn cung trong nước, giảm chi phí và mở rộng khả năng tiếp cận xét nghiệm cho người bệnh.

Một trăn trở khác của PGS-TS Nguyễn Thị Thu Phương là nguy cơ tương tác thuốc. Đây không phải vấn đề mới, nhiều bệnh viện đã sử dụng công cụ hỗ trợ bác sĩ rà soát tương tác trong quá trình kê đơn. Tuy nhiên, việc rà soát còn khó khăn khi cơ sở y tế chưa có công cụ phù hợp hoặc người bệnh sử dụng thuốc theo nhiều đơn cùng lúc. Từ thực tế này, chị cùng cộng sự nghiên cứu ứng dụng nhận diện thông tin thuốc từ ảnh đơn thuốc để đưa ra cảnh báo. Người sử dụng có thể chụp và tải ảnh đơn thuốc lên ứng dụng; thông tin nhận diện và cảnh báo cần được bác sĩ, dược sĩ kiểm tra trước khi đưa ra quyết định.

Đó là hai trong số nhiều nghiên cứu của PGS-TS Nguyễn Thị Thu Phương. Những nghiên cứu của chị hướng tới phân tầng nguy cơ, dự báo đáp ứng điều trị và hỗ trợ bác sĩ lựa chọn phương án thích hợp cho từng người bệnh. Đây là định hướng phù hợp với xu thế y học chính xác, với mục tiêu nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế nguy cơ do thuốc.

Làm chủ công nghệ mới

Sau khi tốt nghiệp bác sĩ đa khoa tại Trường Đại học Y Dược Hải Phòng, PGS-TS Nguyễn Thị Thu Phương ở lại trường giảng dạy và tiếp tục theo đuổi con đường nghiên cứu. Năm 2018, chị bảo vệ thành công luận án tiến sĩ chuyên ngành Dược lý tại Đại học Inje, Hàn Quốc. Đến nay, chị là tác giả, đồng tác giả của hơn 100 công trình khoa học, trong đó có hơn 40 bài báo trên các tạp chí quốc tế.

Điểm nổi bật xuyên suốt trong các nghiên cứu của chị là đưa các phương pháp hiện đại của dược lý lâm sàng vào giải quyết các vấn đề cụ thể của thực hành y khoa tại Việt Nam và khu vực châu Á. Chẳng hạn như trong lĩnh vực dược động học, dược lý lâm sàng định lượng và cá thể hóa điều trị, chị nghiên cứu các mô hình giúp dự đoán nồng độ thuốc trong cơ thể, đánh giá những yếu tố ảnh hưởng và hỗ trợ lựa chọn liều dùng phù hợp. Về thử nghiệm lâm sàng và phát triển thuốc, chị cùng cộng sự nghiên cứu chế phẩm phối hợp liều cố định pelubiprofen - tramadol, kết hợp thuốc chống viêm và thuốc giảm đau.

Năm 2026 là một dấu mốc đáng nhớ trong hành trình nghiên cứu của PGS-TS Nguyễn Thị Thu Phương khi chị được Quỹ Giải thưởng Tài năng nữ Việt Nam trao Giải thưởng Phụ nữ Việt Nam. Chị Phương tâm sự, đây là động lực để chị tiếp tục theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học vốn đòi hỏi nhiều thời gian và công sức nhằm tìm kiếm những giải pháp có thể giúp ích nhiều hơn cho người bệnh.