Nguyễn Xuân Quảng: Tìm ánh sáng từ công nghệ

Công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang mở thêm cơ hội học tập, việc làm và tiếp cận các dịch vụ số cho người khiếm thị. Nhiều giải pháp trong số đó được chính những người khiếm thị tìm tòi, phát triển để hỗ trợ cộng đồng.

Từ tự học đến sẻ chia

Nhiều dự án tại Hà Nội và các trường đại học đang tạo ra không gian học tập, giúp trẻ khiếm thị làm quen với công nghệ, từng bước trang bị kỹ năng để tự tin hòa nhập môi trường số.

Tại lớp học do Câu lạc bộ U nguyên bào võng mạc (RB) tổ chức ở Hà Nội, tiếng gõ bàn phím xen lẫn giọng đọc từ phần mềm vang lên đều đặn.

nguyenxuanquang.jpg
Anh Nguyễn Xuân Quảng dạy nhiều lớp tin học cho trẻ khiếm thị tại Hà Nội. Ảnh: NVCC

Người đứng lớp môn Tin học là Nguyễn Xuân Quảng (sinh năm 2004), chàng trai khiếm thị đang theo học tại Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội).

Sinh ra ở tỉnh Hưng Yên, mắc bệnh Glocom (nhóm bệnh lý về mắt) bẩm sinh, Xuân Quảng bắt đầu hành trình tìm lại ánh sáng từ khi mới 2 tháng tuổi, với những chuyến xe ngược xuôi đến Bệnh viện Mắt Trung ương.

Dù trải qua gần 20 ca phẫu thuật, Quảng vẫn mất hoàn toàn thị lực năm 13 tuổi. Phải mất 2 năm, chàng trai mới dần vượt qua cú sốc ấy. Được mẹ mua điện thoại, máy tính cài phần mềm đọc màn hình, Quảng tìm thấy nguồn sáng mới từ công nghệ, dần lấy lại niềm hứng thú học tập.

Ban đầu, chàng trai chỉ mong học được những kỹ năng cơ bản để tự lập. Nhưng càng tìm hiểu, Quảng càng say mê và nhận ra quanh mình còn nhiều người khiếm thị đang loay hoay với công nghệ như bản thân trước đây.

Năm 2020, Quảng thành lập cộng đồng “Chia sẻ phần mềm và thủ thuật cho người khiếm thị” trên Facebook, mong có thêm một nơi để mọi người học hỏi, hỗ trợ nhau.

Cộng đồng ngày càng có thêm thành viên, nhưng niềm vui lớn nhất của Xuân Quảng là được chứng kiến những người khiếm thị thay đổi cuộc sống nhờ công nghệ.

Quảng chia sẻ: “Tôi nhớ một bạn trẻ khiếm thị ở TPHCM nhờ tôi hướng dẫn sử dụng máy tính để tìm việc làm và trở thành tổng đài viên sau nhiều tháng kiên trì luyện tập kỹ năng tin học văn phòng. Từ đó, tôi tin rằng công nghệ giúp người khuyết tật có thêm niềm tin cuộc sống”.

AI hỗ trợ học tập, việc làm

Bên cạnh những nghề quen thuộc như massage, tẩm quất..., công nghệ, trong đó có AI, đang giúp người khiếm thị tiếp cận thêm cơ hội học tập và tìm kiếm việc làm.

Khi học lập trình, người khiếm thị không thể quan sát màu sắc báo lỗi trên giao diện mà phải chạy thử để trình đọc màn hình thông báo lỗi, sau đó sửa lại từng đoạn mã.

Từ những nỗ lực bền bỉ trong học tập, nghiên cứu và hỗ trợ cộng đồng, Xuân Quảng trở thành gương thanh niên khuyết tật tiêu biểu tại chương trình “Tỏa sáng nghị lực Việt” năm 2026; đoạt giải nhất Hội thi Tin học trẻ toàn quốc lần thứ III dành cho người mù do Trung ương Hội Người mù Việt Nam phối hợp với Bộ KH-CN tổ chức năm 2025.

Với Xuân Quảng, từ khi có AI, việc kiểm tra và sửa những đoạn mã viết sai trở nên nhanh chóng hơn. AI còn giúp chàng trai tiếp cận các tài liệu PDF dạng ảnh mà trước đây phần mềm đọc màn hình không thể đọc được.

Nhận thấy những tiện ích mà công nghệ mang lại, Xuân Quảng dành nhiều thời gian tìm đọc tài liệu trong và ngoài nước, thử nghiệm từng đoạn mã để tìm ra giải pháp phù hợp với phần mềm đọc màn hình của người khiếm thị.

Quảng đã tham gia Việt hóa phần mềm Voice Aloud Reader và đang xây dựng website hướng dẫn sử dụng các phần mềm miễn phí, giúp người khiếm thị dễ dàng tiếp cận công nghệ.

Đặc biệt, Xuân Quảng còn đóng góp cho dự án xây dựng bộ tài liệu hướng dẫn người khiếm thị sử dụng dịch vụ công trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Năm 2023, khi trở thành sinh viên Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), Xuân Quảng được mời dạy kỹ năng sử dụng Word, Excel, gửi thư điện tử, các công cụ AI và nhiều ứng dụng hỗ trợ học tập cho trẻ khiếm thị tại Câu lạc bộ RB.

Qua những buổi học và quá trình rèn luyện, các học viên từng bước làm chủ công nghệ. Tại Hội thi Tin học dành cho người mù TP Hà Nội năm 2025, các học viên đã giành 2 giải nhất cùng nhiều giải thưởng khác.

Bằng niềm say mê công nghệ, Nguyễn Xuân Quảng vẫn đang tiếp tục hoàn thiện các tiện ích số dành cho người khiếm thị. Với chàng trai 22 tuổi này, mỗi công cụ được tạo ra không chỉ giúp giải quyết khó khăn của bản thân mà còn mở thêm cơ hội để những người cùng hoàn cảnh học tập, làm việc và tự tin bước vào môi trường số.

Tác giả HÀ NGUYỄN

Bình chọn bài viết

Bài viết mới