Ngôi đình làng Tường Lộc (huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long) là nơi thờ cúng bậc tiền hiền có công khai phá đất đai lập thành thôn Tường Lộc cho con cháu sinh cơ lập nghiệp và phát triển tới ngày nay. Ngôi đình còn là nơi sinh hoạt văn hóa mang tính truyền thống của dân làng thông qua các dịp cúng Kỳ yên. Xây dựng ngôi đình cũng là điều phù hợp với đạo lý, bản sắc văn hóa dân tộc, uống nước nhớ nguồn… Đình làng Tường Lộc đã trải qua lâu đời, trở thành nét đẹp văn hóa Việt thấm đẫm vào tâm tư tình cảm của người dân nơi đây.
Nét đẹp văn hóa truyền thống làng quê
Tôi về dự lễ cúng Kỳ yên Thượng Điền đình làng Tường Lộc, một trong những ngày lễ hội đặc biệt quan trọng của xứ sở này. Bắt đầu từ 16 giờ ngày rằm (15-11 âm lịch), bà con nông dân địa phương và một số bà con ở những xã lân cận đã có mặt, dâng lễ vật cúng lễ Thần Nông. Buổi lễ được tổ chức đơn sơ nhưng hết sức trang nghiêm. Mọi người cùng khấn nguyện bằng tấm lòng thành của mình, thay mặt cho bà con nông dân nơi đây, kính cẩn với linh thần là sau một năm vất vả trên đồng cạn dưới đồng sâu, bán mặt cho đất bán lưng cho trời, nay vụ mùa đã hoàn thành, tạ ơn trời đất, tạ ơn đức Thành Hoàng Bổn cảnh đã phù hộ độ người dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Những thí sinh đoạt giải hội thi “Hát bên mái đình làng”. Ảnh: KHA ĐIỀN
Tiếng trống chầu hòa cùng tiếng mõ cổ kính của ngôi đình vang lên trong gió chiều nắng nhạt, làn khói hương lan tỏa mang theo trong ấy những thành tâm và khát vọng vươn lên trong cuộc sống của dân làng. Gió lao xao lay động cây dương trước sân dình những âm thanh mơ hồ như lay động cái nếp xa xưa quay về với hiện tại, nhắc nhở con cháu nối tiếp giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống của một làng quê. Tiếng trống chầu giục giã như lay động lòng tôi nhớ về những kỷ niệm xa xưa. Cũng vào những giây phút cúng lễ tiên thường Kỳ yên Thượng Điền như bây giờ, tiếng trống của đoàn ghe hát bội báo hiệu về làng. Theo gió chiều vẳng đưa từ xa xa trên dòng sông nước ròng chảy xiết, tiếng trống của đoàn hát bội cứ thôi thúc rộn rã vọng về. Tiếng trống có một sức hút lạ kỳ, làm ai nghe qua cũng thấy lòng mình phơi phới niềm vui. Vì đó là nỗi niềm mong chờ đoàn hát bội về làng của bà con bấy lâu nay. Người xóm trong, xóm ngoài nô nức đứng dọc hai bên bờ sông chờ đoàn ghe hát bội chèo ngang để vẫy tay chào. Tình cảm của bà con trong làng đối với đoàn hát bội rất mực thân thiết và thương yêu họ như người thân trong nhà.
Lần nào cũng vậy, ghe của bà bầu đoàn dẫn đầu, bà đứng phía trước mũi ghe vẫy tay chào mọi người với nụ cười thật tươi: “Hẹn đêm nay, bà con xuống đình xem hát bội nhen”. Đêm đó, sân đình đông nghẹt người ta đến xem hát bội. Sáng hôm sau mới là lễ chính cúng Kỳ yên Thượng Điền. Các diễn viên đoàn hát bội làm học trò lễ, khăn đai áo mão chỉnh tề thật đẹp, nhịp nhàng bước theo tiếng trống, tiếng kèn, thỉnh thoảng bà con vỗ tay tán thưởng vang lên náo nhiệt cho những điệu múa hay. Lễ cúng đình đã xong, nhưng đoàn hát bội vẫn còn ở lại hát cho đến tết, rồi ra giêng vẫn còn dài dài.
Rồi thời gian dần trôi qua, các diễn viên đoàn hát bội ngày một già nua, có người đã từ giã sân khấu, trong khi lực lượng kế thừa thì không có, vì thế hát bội dần dà đã hết về làng.
Tiếng hát bên mái đình làng
Nhiều năm qua, đình làng Tường Lộc không còn hát bội, thay vào những đêm cúng tiên thường lễ Kỳ yên Thượng Điền, bà con trong xóm và một số người có máu văn nghệ ở những xã gần đó, cùng đến tự tổ chức hát với nhau. Tân nhạc, cổ nhạc có đủ, dàn nhạc do Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Tam Bình hỗ trợ. Tiếng hát mộc mạc mà bằng cả tấm lòng, hát cho thỏa thích niềm đam mê văn nghệ của người nông dân có tâm hồn nghệ sĩ, cũng giúp bà con quê nhà giây phút thư giãn sau những ngày nhọc nhằn trên đồng ruộng.
Trên con đường làng sáng tỏ ánh trăng, nhộn nhịp bước chân người đi với râm ran tiếng nói cười, rộn rã một vùng quê. Đêm nay không như những đêm lặng lẽ thường ngày ở nông thôn, nhà nhà đóng cửa ngủ sớm sau một ngày đồng áng vất vả nhọc nhằn. Đêm nay, mọi người nôn nao cùng đi đến đình Tường Lộc xem hội thi văn nghệ quần chúng, một cuộc thi tài ca hát hứa hẹn nhiều sôi nổi. Các thí sinh, mới hôm qua là những chàng trai, cô gái là giáo viên trên tay đầy bụi phấn. Là anh công nhân miệt mài nơi xưởng máy. Là người nông dân sớm nắng chiều mưa, trên đồng cạn dưới đồng sâu, quanh năm bán mặt cho đất, bán lưng cho trời… Tất cả bỗng hóa thành những nam thanh nữ tú, các cô gái với chiếc áo dài duyên dáng thướt tha, các chàng trai với chiếc áo sơ mi thắt cà vạt lịch sự, bảnh bao, làm cho hội thi thêm phần trang trọng, nghiêm túc.
Sân đình bấy lâu vắng lặng, chỉ có gió lùa hàng dương vi vu, buồn hiu hắt. Hôm nay ồn ào náo nhiệt với người qua kẻ lại. Tiếng đàn lời ca cứ vang lên mặc cho sương khuya xuống lạnh.
Đêm diễn đã kết thúc, mọi người ra về từ lâu, sân đình trở lại cái vốn vẻ đìu hiu vắng lặng. Ông Nguyễn Văn Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Tường Lộc, huyện Tam Bình cùng nhiều người dân làng vẫn chưa về, dường như âm vang tiếng hát vẫn còn đọng trong lòng của họ. Ông Thanh nói: “Văn hóa - văn nghệ là một trong 19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới, hội thi “Hát bên mái đình làng” bắt nguồn từ trong cội rễ của sinh hoạt văn hóa dân gian đình làng, một sinh hoạt tâm linh mang tính truyền thống của người dân. Từ điểm xuất phát đúng đắn đó, chính là bước khởi đầu để xây dựng văn hóa văn nghệ trong sinh hoạt cộng đồng của nông thôn mới”.
Ngôi đình làng 188 năm
Để nhớ ơn người có công khai khẩn đất hoang thành đất Tường Lộc, huyện Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long hôm nay, hàng năm Phòng Văn hóa - Thông tin huyện Tam Bình phối hợp với Ban Liên lạc đồng hương Tam Bình tại TPHCM, UBND xã Tường Lộc và Hội hương đình Tường Lộc mỗi năm tổ chức hai lần lễ cúng Kỳ yên: Hạ Điền ngày 15 và 16-3 âm lịch là ngày người dân trong làng tổ chức cúng đình, cầu quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, người dân khai đập, dẫn nước vào ruộng bắt đầu công việc đồng áng. Lễ Thượng Điền ngày 15 và 16-11 âm lịch, là ngày mừng ruộng đồng đã thu hoạch xong, lúa chất đầy bồ, dân làng tề tựu về đình làm lễ tạ ơn trời đất đã cho trúng mùa no ấm và cúng thần đình mâm xôi nếp mới. Không chỉ người dân trong xã Tường Lộc mà cả những người ở các xã lân cận và những người quê hương Tam Bình đang sinh sống nơi xa, cũng về cúng bái đông đảo. Dịp này, người trong làng quây quần bên nhau, bỏ hết những điều hiềm khích, cùng nhau vui vầy bằng tinh thần tình làng nghĩa xóm, hôm sớm có nhau.
Ngôi đình đã trở thành hình ảnh thiêng liêng trong lòng mọi người dân Tường Lộc, nơi thể hiện bản sắc đặc thù của mỗi địa phương, cũng là nơi sinh hoạt văn hóa của dân làng thông qua các dịp cúng Kỳ yên.
|
|
NGUYỄN TƯỜNG LỘC
