Vườn cây đặc sản ở đồng bằng sông Cửu Long

Nguy cơ xóa dần

Hàng ngàn hộ dân chuyên canh cam sành đặc sản ở Tam Bình và Trà Ôn (Vĩnh Long) hiện đứng ngồi không yên trước tình trạng cây chết hàng loạt. Trong khi đó, dịch bệnh cũng xuất hiện tràn lan ở vườn cam Phong Điền (TP Cần Thơ), quýt hồng Lai Vung (Đồng Tháp), vú sữa lò rèn (Tiền Giang)… Cây chết, thất mùa, nợ ngân hàng vây chặt… đang là nguy cơ mất dần vườn cây đặc sản.

  • Bất lực nhìn... cây chết

Chúng tôi tìm về Tam Bình - xứ sở cam sành nổi tiếng ở Vĩnh Long và cả nước. Mặc dù, đang vào vụ thu hoạch, giá cam ở mức cao 8.000 đ- 10.000 đ/kg… nhưng bà con không vui. Anh Tư Nên, Trưởng ấp Mỹ Thành xã Mỹ Thạnh Trung, lắc đầu: “Hết rồi! Dân trồng cam năm nay thua trắng, dịch bệnh từ đâu ập tới làm cây vàng hoe chết hết, lấy đâu ra trái mà bán…”. Mỹ Thành có 90ha cam sành thì 80% bị bệnh vàng lá; số còn lại cho trái èo uột, chất lượng rất kém do dịch bệnh làm ảnh hưởng.

Ông Huỳnh Ngọc Long ở Trà Côn trước cảnh vườn cam bị chết.

Tại xã Trà Côn huyện Trà Ôn, tình hình cũng hết sức bi đát. Ông Huỳnh Ngọc Long cả đời gắn bó với cây cam sành chua chát nói: “Hàng chục năm nay, trồng xuống rồi bón phân, tưới nước… đến kỳ vẫn thu hoạch trái to bằng cái chén. Vậy mà, gần đây hổng biết sao, bệnh vàng lá xuất hiện tràn lan làm cây chết hàng loạt; trị mãi không hết…”.

Cả nhà ông Long sống nhờ 8 công cam, nay vườn cam xơ xác, mất hẳn nguồn thu khiến cuộc sống khó khăn. Cũng ở Trà Côn, tình cảnh anh Nguyễn Văn Rê còn bi đát hơn. Vợ chồng khi cưới nhau rất nghèo, làm thuê cả chục năm dành dụm mua được 3 công đất ruộng.

Mỗi năm 3 vụ lúa, thu vào vài trăm giạ, dư ăn. Thấy người ta trồng cam trúng mùa “ôm” tiền triệu, anh Rê liền bỏ lúa lên vườn trồng cam. 2 năm đầu cam phát triển tốt, nhưng đến khi cho trái thì xuất hiện bệnh vàng lá và cây chết lần mòn, chẳng bán được trái nào. Nợ ngân hàng 15 triệu đồng vay lập vườn nay “đẻ” lên 20 triệu đồng không trả nỗi. Cuối cùng anh đành bỏ vườn - bỏ xứ lên TPHCM làm thuê. Nhiều hộ lân cận cũng gặp tình cảnh tương tự.

Trong khi đó, nông dân Phong Điền cũng điêu đứng trước cảnh vườn cam nhiễm bệnh. Anh Bùi Văn Đa, Chủ tịch UBND xã Nhơn Ái huyện Phong Điền, nói: “Cây cam một thời giúp bà con làm giàu, nay lại khiến nhiều hộ lao đao. Chúng tôi rất lo lắng nhưng chưa tìm ra giải pháp ngăn chặn”.

Những ngày qua, nhiều hộ phá bỏ vườn cam hoặc chặt bớt rồi trồng xen với nhiều loại cây khác, tuy nhiên cách làm này vẫn không hiệu quả. Tại vùng quýt hồng Lai Vung (Đồng Tháp), bệnh vàng lá xuất hiện làm cây chết khắp nơi. Diện tích trồng quýt từ 2.600ha giảm xuống 1.088ha. Lãnh đạo huyện Lai Vung lo lắng chạy tìm các trường đại học và Viện Nghiên cứu cây ăn quả Miền Nam nhờ giúp sức. Tuy nhiên, mọi cố gắng vẫn vô vọng…

Không riêng gì những vườn quýt, vườn cam… mà gần đây nhiều cây vú sữa lò rèn ở Tiền Giang cũng bị bệnh chết. Tại các xã Song Thuận, Vĩnh Kim, Kim Sơn, Bàn Long… số lượng vú sữa bị bệnh khô héo ngày càng nhiều, có vườn vú sữa 20 – 30 năm tuổi từng thu bạc triệu nay chết đứng.

  • Chưa có giải pháp

Theo thống kê mới nhất của Phòng NN-PTNT Trà Ôn, trong 3.000ha cam sành thì 1.260ha bị bệnh vàng lá. Xã Mỹ Thạnh Trung có 827ha cam diện tích nhiễm bệnh chiếm từ 50% đến 70%; huyện Phong Điền với 2.827ha cam thì 90% bị bệnh; vùng quýt hồng Lai Vung và vú sữa lò rèn Vĩnh Kim tỷ lệ nhiễm bệnh cũng rất cao…

Chưa bao giờ vườn đặc sản ở ĐBSCL bị bệnh và chết cây nhiều như hiện nay, thiệt hại rất lớn và nguy cơ bệnh lan rộng từng ngày. Kỹ sư Lê Tấn Tài, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh Vĩnh Long, phân tích: “Kết quả khảo sát ban đầu cho thấy nhiều vườn cam có cây giống kém chất lượng, dân trồng dầy, thiếu chăm sóc và ít bón phân hữu cơ… dẫn đến dịch bệnh và làm chết tràn lan”.

Anh Phan Văn Danh, cán bộ kỹ thuật Phòng NN-PTNT huyện Trà Ôn, cho biết thêm: “Do diện tích vườn cây đặc sản phát triển quá nhanh, trong khi bà con thiếu vốn, hệ thống thủy lợi yếu, thiếu kỹ thuật… làm dịch bệnh tăng nhanh”. Vườn vú sữa lò rèn bị chết phần lớn tập trung ở những nơi không chủ động được nguồn nước.

Mặt khác, bà con xử lý “ép” cây cho hoa sớm, bằng cách sử dụng quá liều phân, thuốc kích thích… làm rễ non bị thối, nấm bệnh dễ xâm nhập… Thời gian qua, nhiều hộ đốn bỏ vườn cũ trồng mới lại vẫn bị bệnh. Trước tình hình trên, không ít nhà vườn trồng cam đặc sản phải đau lòng phá vườn ban xuống làm ruộng.

Nhiều hộ nợ chất chồng phải kêu bán đất. Chỉ riêng ấp Mỹ Thành (huyện Tam Bình), số nợ từ vườn cam lên đến 3 tỷ đồng không khả năng thanh toán. Ông Nguyễn Văn Tằng, Trưởng ấp Ông Tính xã Trà Côn, nói: “262 hộ ở ấp đều mang nợ, hộ ít 20 - 30 triệu đồng, hộ nhiều 50 - 70 triệu đồng… phần lớn không thể trả vì vườn cây chết, mất hết nguồn thu; có nhà thiếu gạo ăn, khó vô cùng.

Mấy ngày nay, nhiều hộ bỏ xứ đi khắp nơi làm thuê kiếm sống…”. Theo ông Nguyễn Văn Thanh, Giám đốc Sở NN - PTNT Vĩnh Long, bằng mọi giá phải giữ lại vườn cam sành bởi đây là đặc sản nổi tiếng của tỉnh. Trước mắt, tỉnh phối hợp cùng Viện Nghiên cứu cây ăn quả Miền Nam ngăn chặn dịch bệnh, hỗ trợ kỹ thuật cho nhà vườn. Những vườn bệnh nhẹ thì tập trung xử lý, vườn nặng phải đốn bỏ để tránh lây lan. Mặt khác, kiến nghị ngân hàng khoanh nợ và tái đầu tư giúp bà con vượt qua khó khăn.

Các địa phương hô hào giữ vườn đặc sản, nhưng giữ bằng cách nào thì chưa có lối ra? Nguyên nhân dịch bệnh và hướng khắc phục chưa có. Những vườn cây đặc sản tiếp tục chết, trái cây ĐBSCL rồi sẽ về đâu? - câu hỏi day dứt chưa có lời giải. 

HUỲNH PHƯỚC LỢI 

Các tin, bài viết khác