NSƯT Ba Tu 60 năm son sắt nghiệp cầm

Học chơi đàn từ nhỏ, nghệ sĩ Ba Tu đã sớm bộc lộ năng khiếu và niềm đam mê âm nhạc của mình. Nằm lòng 20 bài bản tổ đờn ca tài tử, ông không chỉ nổi tiếng với ngón đờn kìm tài hoa mà còn là bậc thầy với nhiều loại nhạc cụ khác như cò, tranh, sến, guitar phím lõm. Hơn cả thời gian và tuổi tác, ngón đờn của ông vẫn trẻ trung, tươi mượt đủ sức chinh phục mọi người.

  • Những mạch ngầm phù sa

Cha ông cũng là người biết đờn ca tài tử, thấy con trai quá mê đờn nên quyết tâm phải tìm thầy giỏi cho con theo học. Ngày học chữ, đêm ông làm quen với cây đờn kìm dưới sự hướng dẫn của thầy Chín Phàn. Những thanh âm khi trầm bổng, lúc réo rắt nhặt khoan từ loại nhạc cụ ít phím hiếm dây này (2 dây, 9 phím) đã mê hoặc và thấm đẫm vào ông lúc nào không hay. Đam mê và sáng dạ, những ngón đờn tranh của thầy Bảy Quế và lối đờn cò độc đáo của thầy Hai Võ đều được ông tiếp thu nhanh chóng. Những thanh âm mê đắm ấy theo ông trong từng giấc ngủ, như những mạch ngầm phù sa của con sông quê mỗi ngày bồi đắp vào tuổi thơ ông. Hơn 11 năm ròng rã, những ngón đờn của ông, nhất là đờn kìm ngày thêm già dặn đến mức tài hoa ở cả ba trường phái nhạc lễ, tài tử và cải lương.

NSƯT Ba Tu với ngón đờn kìm tài hoa.

Những năm kháng chiến chống Pháp, ông lên Sài Gòn và gia nhập Đoàn Tiếng Vang Thủ Đô đi lưu diễn ở khắp nơi. Chính thời gian này đã giúp ông có thêm nhiều kiến thức để tiếp tục đi trên con đường nghệ thuật. Những năm 60, ông diễn cho Đoàn Phước Thành và Đoàn Minh Tơ. Sau năm 1975, ông lần lượt về biểu diễn tại Đoàn Cải lương Sài Gòn 3 và Nhà hát Trần Hữu Trang cho đến khi nghỉ hưu. Thông thường, mỗi người có một sở trường diễn tấu, thể Bắc, Nam hay Oán chỉ giỏi có một, còn với danh cầm Ba Tu coi như thể nào trong nhạc tài tử, cải lương cũng đều là sở trường cả. Theo ông, khi cầm đờn phải có tâm, coi là tâm tấu. Không chỉ thuộc lòng bản, người nghệ sĩ phải nhấn nhá từng chữ nhạc chuẩn xác, phải tạo được màu âm rắn rỏi và gieo cảm xúc của mình vào đó thì đờn kìm nghe mới có hồn.

  • Đệ nhất nguyệt cầm

Ngày xưa, dàn nhạc ngũ âm trong cung đình theo phong cách tứ tuyệt (kìm, cò, tranh, độc) hay ngũ tuyệt (kìm, cò, tranh, độc, sáo), đờn kìm vẫn giữ vai trò lĩnh xướng. Trong nhạc tài tử cải lương, bài bản dựa vào chữ nhạc chính từ cung bậc của đờn kìm; người học ca, các loại nhạc cụ khác cũng dựa vào nền tảng âm nhạc của đờn kìm. Cây đờn kìm (nguyệt cầm) được tôn vinh là “thầy” của các loại nhạc cụ khác là vì vậy.

Được mệnh danh là đệ nhất nguyệt cầm, tên tuổi của nghệ sĩ Ba Tu gắn với đờn kìm. Tư thế ngồi đờn kìm cũng khác biệt, đòi hỏi sự rèn luyện từ ngón đến phong cách. Tư thế đĩnh đạc được ví như người quân tử, nên đờn kìm còn gọi là “quân tử cầm” và người đờn phải khổ luyện cho thành phong cách ấy thì mới được mệnh danh này. “Ông nhấn chữ xang nức nở đến đổ hột như người có tâm sự kể lể, vọng cổ thì nhiều chữ mới, láy mới duyên dáng, các thể điệu Bắc hùng tráng, Nam - Oán thì mùi mẫn. Kỹ thuật nhấn nhá, chạy chữ, chẻ, xốc nhịp thì vô cùng mắc khúc đầy kịch tính trong âm thanh huyền hoặc từ tâm tấu của ông. Danh cầm Ba Tu khi cầm đờn kìm là như thế”, GS-TS Trần Văn Khê nhận xét.

Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ vừa qua đã được trình lên UNESCO, đang chờ công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại - với NSƯT Ba Tu vừa vui vừa lo. Vui vì nghệ thuật truyền thống của Việt Nam được thế giới công nhận, lo vì câu chuyện bảo tồn loại hình nghệ thuật này đến nay vẫn mãi loay hoay, chưa có cách làm căn cơ. “Người ta nói tre già măng mọc, tôi nay cũng đã già 77 tuổi rồi mà “măng” thì vẫn chưa thấy đâu”, nghệ sĩ Ba Tu tâm sự. Với ngón đờn tinh hoa của mình, ông đã hoàn thành công trình có một không hai về đờn ca tài tử: Thực hiện độc tấu đờn kìm với bộ đĩa 20 bản tổ nhạc tài tử cho tỉnh Long An - quê hương ông - để bảo tồn nguồn gốc.

Minh An

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Nguyễn Kỳ Anh thương người thành phố  qua những bức ảnh nghệ thuật

Tấm lòng của Kỳ Anh

Trời tối, đèn đường hắt bóng vàng vọt hiu hắt, phố xá thênh thang, chú Ninh và vợ vẫn ngồi bệt bên vỉa hè cùng con gái. “Chú thương bả lắm, bả chịu cực nuôi con gái bệnh mấy chục năm, giờ còn một chân chú phải ráng”, chú Ninh nói với bạn trẻ Nguyễn Kỳ Anh, người vừa xin phép chú để được chụp vài tấm hình. 

Phim

Chung sức xây dựng điện ảnh Việt

Trước nhu cầu của thị trường, các khóa học ngắn hạn về điện ảnh ngày càng nở rộ. Hình thức này dù đối diện không ít khó khăn nhưng đang góp phần tạo nên hiệu quả tích cực với điện ảnh Việt. 

Âm nhạc

Mang tiếng hát đến bệnh viện dã chiến

Team tình nguyện viên nghệ sĩ Nhà văn hóa Thanh niên TPHCM vừa tổ chức một đêm diễn 60 phút không ánh sáng rực rỡ, không âm thanh hoành tráng, không áo quần lộng lẫy… với khán giả là hàng trăm nhân viên y tế và hơn 10.000 bệnh nhân mắc Covid-19. 

Sân khấu

Nhà hát truyền hình: Giải pháp đồng hành sân khấu

Cục Nghệ thuật biểu diễn (NTBD), Bộ VH-TT-DL cho biết, đã lựa chọn nhiều tác phẩm nghệ thuật sân khấu chất lượng để ghi hình và phát sóng trên Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) cùng một số đài địa phương. Đây được cho là giải pháp đồng hành với sân khấu trong thời điểm hiện tại.

Sách và cuộc sống

Độc đáo artbook của Trần Tuyết Hàn

Cuốn artbook Hành trình Đông A (NXB Kim Đồng) của Trần Tuyết Hàn (25 tuổi) mới ra mắt không lâu, nhưng nhanh chóng trở thành cuốn sách được bạn đọc yêu mến.

Sáng tác

Cho mùa xanh hy vọng

Giữa đám đàn ông con trai đen nhẻm cục mịch, Phương nổi lên như một hoàng tử với dáng dong dỏng và nước da trắng. Cùng mọi người phơi nắng trên công trường bụi đỏ khi cao điểm, Ngân mang cơm, bao bọc kín mít cũng bị ám nắng đen nhẻm, thì Phương chỉ đỏ au một, hai ngày rồi trắng như cũ. Mấy anh công nhân đùa: “Trắng như thằng Phương mới thấy bẩn cần tắm, tụi anh đen vầy dơ chẳng ai hay, tắm phí nước”.

Mỹ thuật

Triển lãm Art Moments Jakarta trở lại

Sau 1 năm bị hoãn do dịch Covid-19, triển lãm nghệ thuật độc đáo Art Moments Jakarta đã mở cửa trở lại ở Indonesia, để đưa du khách và các nhà sưu tập “du hành xuyên thời gian”.