Tâm tư “nghệ thuật ngày thường”

Dù mỹ thuật gắn bó với người Việt ngay từ thời khai hoang lập ấp, nhưng tiếp cận giá trị mỹ thuật không phải chuyện đơn giản trong cuộc sống mỗi ngày. Cảm nhận được mỹ thuật đã khó, mà viết về mỹ thuật để chia sẻ với cộng đồng về cái hay, cái đẹp còn khó gấp bội.

Ở nước ta, những nhà phê bình mỹ thuật không nhiều, sau khi Thái Bá Vân qua đời thì dường như công chúng chỉ còn trông ngóng vào trang viết của Nguyễn Quân và Phan Cẩm Thượng.

Mỗi người một góc nhìn, Nguyễn Quân đánh giá trực diện vào hoạt động mỹ thuật, còn Phan Cẩm Thượng quan sát mỹ thuật đã lắng sâu vào nếp ăn nếp ở như thế nào. Tâm huyết nhiều năm của Phan Cẩm Thượng đã được dành dụm trở thành cuốn “Nghệ thuật ngày thường” do NXB Phụ Nữ ấn hành.

Trong nghệ thuật, hai thể loại hơi rắc rối khi tiếp cận là thi ca và mỹ thuật. Chỉ với màu sắc và hình khối, viết về mỹ thuật rất khó bắt gặp sự đồng điệu đông đảo bạn đọc, vì dễ mang tính chuyên ngành. Phan Cẩm Thượng hiểu điều ấy, sau mấy công trình nghiên cứu về điêu khắc cổ Việt Nam, anh thảnh thơi chấp bút những đoản văn nhằm đánh thức rung động nhẹ nhàng và mạch lạc nơi mỗi người.

Phan Cẩm Thượng tâm niệm: “Ở đây tôi nghiền ngẫm những gì đã và đang có trong văn hóa nghệ thuật hiện đại, trong đời sống kinh tế thị trường. Những đặc thù văn hóa dân tộc đang thu hẹp thay thế bằng một thứ văn hóa toàn cầu, nông thôn cổ bị phá vỡ thay thế bằng những đô thị mới, và khoảng cách giàu nghèo ngày một tăng lên. Làng quê cho tôi nhìn rõ hơn những chuyện đó và cả những triển lãm sắp đặt trình diễn mới mẻ, chưa thể quen thuộc với người Việt Nam cũng chứa đựng những lo âu về một thế giới phẳng và vị thế thụ động của mỗi con người”.

Đối với nhà phê bình Phan Cẩm Thượng, có hai việc quan trọng luôn thao thức mỗi ngày là giảng dạy mỹ thuật và sống hết mình để hiểu sức sống mỹ thuật tiềm ẩn của nông thôn. Lâu nay mỹ thuật vô tình chỉ được tiếp thị với người dân đô thị, nên ít ai để ý sau lũy tre làng vẫn âm thầm nuôi dưỡng và khơi nguồn những xúc cảm mới, bộn bề hơn, nồng nàn hơn. Những suy ngẫm của Phan Cẩm Thượng trong những bình luận “Người nông dân và sự tiêu dùng nghệ thuật”, “Thổ cẩm và bánh pizza” hay “Di sản còn gì”, “Lời phê bình dân dã” thực sự có tác động gợi mở những thao thức phía độc giả.

Phan Cẩm Thượng tỉ mỉ và cẩn trọng khi đóng vai người dẫn đường mỹ thuật: “Mặc dầu viết liên tục, nhưng mỗi lần cầm bút, tôi thấy ngại vô cùng. Nhưng rồi trong lòng có tâm sự thôi thúc phải viết ra, khi viết lại đòi hỏi tra cứu, tìm tư liệu, đi thực tế. Viết xong rồi, như được giải tỏa, một vấn đề mới lại nảy sinh, thế là cái vòng luẩn quẩn lại bắt đầu!”.

 Khép cuốn “Nghệ thuật ngày thường”, gần 600 trang sách cho chúng ta hình dung một cách tương đối về vẻ đẹp Việt Nam trong bối cảnh hội nhập, và bất giác bật ra câu hỏi không phải dành riêng ai: Làm sao để nghệ thuật gắn kết sâu rộng với đời thường, để mỗi con người nhỏ bé nhất càng thêm yêu xứ sở của mình hôm nay?

Lê Thiếu Nhơn

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Phim

Chung sức xây dựng điện ảnh Việt

Trước nhu cầu của thị trường, các khóa học ngắn hạn về điện ảnh ngày càng nở rộ. Hình thức này dù đối diện không ít khó khăn nhưng đang góp phần tạo nên hiệu quả tích cực với điện ảnh Việt. 

Âm nhạc

Mang tiếng hát đến bệnh viện dã chiến

Team tình nguyện viên nghệ sĩ Nhà văn hóa Thanh niên TPHCM vừa tổ chức một đêm diễn 60 phút không ánh sáng rực rỡ, không âm thanh hoành tráng, không áo quần lộng lẫy… với khán giả là hàng trăm nhân viên y tế và hơn 10.000 bệnh nhân mắc Covid-19. 

Mỹ thuật

Triển lãm Art Moments Jakarta trở lại

Sau 1 năm bị hoãn do dịch Covid-19, triển lãm nghệ thuật độc đáo Art Moments Jakarta đã mở cửa trở lại ở Indonesia, để đưa du khách và các nhà sưu tập “du hành xuyên thời gian”.

Sân khấu

Nhà hát truyền hình: Giải pháp đồng hành sân khấu

Cục Nghệ thuật biểu diễn (NTBD), Bộ VH-TT-DL cho biết, đã lựa chọn nhiều tác phẩm nghệ thuật sân khấu chất lượng để ghi hình và phát sóng trên Đài Truyền hình Việt Nam (VTV), Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) cùng một số đài địa phương. Đây được cho là giải pháp đồng hành với sân khấu trong thời điểm hiện tại.

Sách và cuộc sống

Độc đáo artbook của Trần Tuyết Hàn

Cuốn artbook Hành trình Đông A (NXB Kim Đồng) của Trần Tuyết Hàn (25 tuổi) mới ra mắt không lâu, nhưng nhanh chóng trở thành cuốn sách được bạn đọc yêu mến.

Sáng tác

Cho mùa xanh hy vọng

Giữa đám đàn ông con trai đen nhẻm cục mịch, Phương nổi lên như một hoàng tử với dáng dong dỏng và nước da trắng. Cùng mọi người phơi nắng trên công trường bụi đỏ khi cao điểm, Ngân mang cơm, bao bọc kín mít cũng bị ám nắng đen nhẻm, thì Phương chỉ đỏ au một, hai ngày rồi trắng như cũ. Mấy anh công nhân đùa: “Trắng như thằng Phương mới thấy bẩn cần tắm, tụi anh đen vầy dơ chẳng ai hay, tắm phí nước”.