Tiêu sợi huyết bằng đường động mạch - Cơ hội “vàng” cho bệnh nhân đột quỵ

Là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ ba (sau bệnh tim mạch và ung thư), đột quỵ (còn gọi tai biến mạch máu não) trở thành nỗi ám ảnh của không ít bệnh nhân. Hàng năm Y học Việt Nam ghi nhận tới hơn 200.000 trường hợp mới mắc bệnh đột quỵ, trong đó đã cướp đi sinh mạng của gần 11.000 người và để lại nhiều dị tật tai biến cho số còn lại. Vì vậy, điều trị kịp thời là cơ hội “vàng” để cứu sống bệnh nhân đột quỵ cũng như giảm thiểu tai biến khuyết tật. Phương pháp tiêu sợi huyết bằng đường động mạch đang mở ra cơ hội ấy.

Thành công bước đầu

Bệnh nhân Trương Văn Ý đã dần hồi phục sau khi được điều trị tiêu sợi huyết bằng đường động mạch. Ảnh: C.T.V.

Bệnh nhân Trương Văn Ý (54 tuổi, ngụ Bình Hưng Hòa quận Bình Tân TPHCM) được người nhà đưa vào Viện Tim TPHCM trong tình trạng bệnh sử hẹp van tim, suy tim độ 2, loạn nhịp tim.

Tại đây, bệnh nhân đã được các bác sĩ theo dõi điều trị phòng ngừa bằng thuốc kháng đông và chuẩn bị phẫu thuật sửa van tim. Tuy nhiên, chưa kịp thực hiện ca phẫu thuật thì sáng 15-10 vừa qua, bệnh nhân bị đột qụy liệt nửa người bên phải, không nói được.

Ngay sau khi tai biến xảy ra, Ban Giám đốc Viện Tim đã mời các bác sĩ khoa Bệnh lý mạch máu não của BV Nhân dân 115 sang hội chẩn, tìm phương án cấp cứu cho bệnh nhân.

Theo BS Nguyễn Thị Kim Liên, Trưởng khoa Bệnh lý mạch máu não BV Nhân dân 115, qua hội chẩn cho thấy bệnh nhân bị đột quỵ thiếu máu cấp mức độ nặng do huyết khối di chuyển từ tim lên não làm tắc động mạch não.

Để kịp thời cứu chữa bệnh nhân và không để lại tai biến, ê kíp bác sĩ BV Nhân dân 115 đã quyết định áp dụng phương pháp điều trị tiêu sợi huyết bằng đường động mạch cho bệnh nhân. Theo đó, một ống thông được luồn từ động mạch từ đùi lên động mạch chủ não bị tắc và bơm thuốc tiêu sợi huyết trực tiếp vào.

Bằng phương pháp can thiệp nói trên, hiện bệnh nhân Trương Văn Ý đã nói chuyện được, cử động chân tay và dần hồi phục phần liệt nửa người bên phải. Theo BS Nguyễn Thị Kim Liên, đây là trường hợp đầu tiên tại Việt Nam - ứng dụng phương pháp tiêu sợi huyết bằng đường động mạch cho bệnh nhân đột quỵ thiếu máu não cấp và đã mang lại thành công.

Tranh thủ giờ... “vàng“

Ths.BS Nguyễn Huy Thắng (khoa Bệnh lý mạch máu não BV Nhân dân 115) cho biết từ trước đến nay ở Việt Nam thường điều trị đột quỵ làm tái thông động mạch bị tắc bằng phương pháp bơm thuốc tiêu sợi huyết qua đường tĩnh mạch một cách gián tiếp, nên hiệu quả chưa cao. Từ năm 2006, Sở Y tế TPHCM đã chủ trì nghiên cứu điều trị thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch trên bệnh nhân đột quỵ thiếu máu cấp trong 3 giờ đầu khi khởi phát tại 3 bệnh viện gồm: Nhân dân 115, Nhân dân Gia Định và An Bình.

Cho đến nay, đã có 105 bệnh nhân đột quỵ thiếu máu cấp được điều trị bằng thuốc tiêu sợi huyết sử dụng qua đường tĩnh mạch tại TPHCM. Trong số đó, trên 50% bệnh nhân phục hồi rõ rệt sau điều trị và chỉ để lại những khiếm khuyết tối thiểu sau đột quỵ.

Cũng theo BS Thắng, so với sử dụng thuốc tiêu sợi huyết bằng đường tĩnh mạch, việc ứng dụng phương pháp tiêu sợi huyết bằng đường động mạch có nhiều ưu điểm hơn: hiệu quả, an toàn, nguy cơ tai biến thấp, can thiệp ngay cả trên bệnh nhân có nhiều bệnh lý, tai biến khởi phát sau 6 giờ vẫn được can thiệp hiệu quả thay vì 3 giờ...

Theo các chuyên gia y tế, phương pháp này đã được một số nước tiên tiến trên thế giới áp dụng và khẳng định mang lại hiệu quả, giảm đáng kể tỷ lệ tàn phế sau đột quỵ, giảm thời gian và chi phí nằm viện.

Tuy nhiên, điều các chuyên gia y tế băn khoăn là thời gian, yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến kết quả điều trị. Nếu không được điều trị kịp thời, cứ mỗi phút sau khi bị đột quỵ trôi qua, sẽ có khoảng 2 triệu tế bào não bị hủy hoại không hồi phục.

Theo nghiên cứu của Viện Sức khỏe Quốc gia Hoa Kỳ, những bệnh nhân được điều trị trong vòng 90 phút đầu có kết quả tốt gấp 2 lần so với bệnh nhận điều trị trong khoảng 90-180 phút, tính từ thời điểm đột quỵ khởi phát. Thế nhưng, qua nghiên cứu tại khoa Bệnh lý mạch máu não BV Nhân dân 115, chỉ có 8,7% bệnh nhân được đưa đến bệnh viện kịp thời trước 3 giờ đầu sau khi khởi phát đột quỵ .

Phần lớn các trường hợp còn lại, bệnh nhân thường bị giữ lại tại gia đình bằng các biệp pháp sơ cứu không đúng cách như: nặn chanh, nhỏ thuốc huyết áp dưới lưỡi, cạo gió… Điều này vô tình đã làm phí phạm thời gian “vàng”. Chính vì vậy, với sử dụng tiêu sợi huyết bằng đường động mạch, thời gian cho bệnh nhân đột quỵ trong vòng 6 giờ kể từ lúc khởi phát thực sự là một cơ hội “vàng”.

Theo Viện sĩ-Tiến sĩ Dương Quang Trung, hiện nay tại Việt Nam đã có 486.400 người đang bị bệnh đột quỵ và mỗi năm có thêm hơn 200.000 người mắc bệnh, đã trở thành gánh nặng cho gia đình, xã hội. Việc tiếp nhận cấp cứu kịp thời đem lại sự sống cho bệnh nhân ở các cơ sở y tế cũng có sự khác biệt. Ở bệnh viện tuyến huyện, vùng sâu vùng xa, tỷ lệ tử vong của bệnh nhân đột quỵ 30%-40%, còn tại các bệnh viện chuyên khoa thần kinh mức tử vong chỉ 20%-25%.

Riêng ở TPHCM, chỉ tại khoa Bệnh lý mạch máu não BV Nhân dân 115, mỗi năm đã có trên 2.000 bệnh nhân đột quỵ được nhập viện và điều trị. Trong số đó, trên 10% bị tử vong ở ngay những tuần đầu tiên và khoảng 60% bệnh nhân được cứu, trở lại cuộc sống bình thường nhưng mang những di chứng khuyết tật. Vì vậy, theo Viện sĩ Dương Quang Trung, nghiên cứu các phương pháp mới kịp thời cứu chữa bệnh nhân đột quỵ hữu hiệu là điều mà ngành y tế cần quan tâm.

Trong thời gian tới, với máy siêu âm xuyên sọ thế hệ mới, các chuyên gia y tế cho rằng các bệnh viện nên mạnh dạn kết hợp sử dụng sóng siêu âm tần số thấp vào phác đồ điều trị thuốc tiêu sợi huyết hiện nay, cũng như triển khai điều trị thuốc tiêu sợi huyết qua đường động mạch nhằm nâng cao tối đa hiệu quả điều trị đối với các trường hợp đột quỵ thiếu máu não cấp. 

LÂM TUỆ

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Sức khỏe cộng đồng

Tư vấn dinh dưỡng

Thuốc