Cuốn sách ảnh Afghanistan ra mắt vào thời điểm tròn 5 năm Taliban trở lại nắm quyền (15-8-2021). Hơn 130 bức ảnh trong sách được anh Malikyar thực hiện qua nhiều năm, dẫn dắt người xem đi từ những con phố Kabul lúc bình minh đến các cộng đồng hẻo lánh trên dãy Pamir. Trong đó, có người bán bóng bay đạp xe ra chợ, trẻ em thả diều trên mái nhà, những gia đình Kyrgyz chăn bò yak và chân dung phụ nữ, người cao tuổi tại các vùng ít khi xuất hiện trước ống kính quốc tế.
Malikyar sinh năm 1995 tại Los Angeles, Mỹ, trong một gia đình người Afghanistan. Cha mẹ anh rời quê hương năm 1979, vì thế Malikyar có hai hình dung trái ngược về quê hương. Bên trong gia đình là một Afghanistan của ẩm thực, âm nhạc, thơ ca, thủ công mỹ nghệ và những khu vườn trong ký ức. Bên ngoài cánh cửa là Afghanistan gắn với súng đạn, cực đoan và sự tuyệt vọng trên các bản tin.
Khoảng cách ấy khiến anh luôn có cảm giác chưa hiểu trọn vẹn về quê hương. Những câu chuyện cha mẹ kể về thời thơ ấu, từ trò thả diều, những khu vườn hay các sinh hoạt gia đình, hầu như không có hình ảnh để lưu giữ. Vì vậy, dự án không chỉ là cuộc khám phá một đất nước mà còn là hành trình Malikyar tìm lại gốc rễ, đồng thời kết nối những ký ức truyền miệng trong gia đình với đời sống hiện tại.
Nguồn cảm hứng ban đầu đến từ ông ngoại Omar, người thường dùng máy ảnh và máy quay ghi lại những cuộc sum họp gia đình. Mỗi năm chỉ gặp ông một lần, Malikyar có thể sống lại những ngày ngắn ngủi ấy qua các cuộn phim được gửi về Los Angeles. Những khoảnh khắc đời thường trở nên quý giá nhờ được lưu giữ đã gieo vào anh niềm say mê ghi chép thế giới bằng hình ảnh.
Từ năm 2018, Malikyar nhiều lần trở về Afghanistan, một mình đến các tỉnh và vùng xa. Anh không tìm những khoảnh khắc kịch tính theo lối nhiếp ảnh thời sự mà hướng ống kính vào những gì diễn ra mỗi ngày. Qua những khoảnh khắc đời thường ấy, anh mở ra một cách nhìn khác về người Afghanistan, vượt ra ngoài hai hình ảnh quen thuộc: thủ phạm hoặc nạn nhân.
Trước khi chụp, anh thường ngồi uống trà, trò chuyện và nói rõ mục đích với người dân. Việc mang trong mình nguồn gốc Afghanistan và nói thành thạo tiếng Dari giúp anh bước vào cộng đồng với tư cách một người có liên hệ, thay vì một vị khách chỉ đến tìm hình ảnh lạ.
Theo anh Malikyar, có những bức ảnh đặc biệt dường như được cuộc sống trao tặng và nhiệm vụ của người cầm máy là có mặt, nhận ra chúng. Có bức ảnh cho thấy một thế giới ít được biết tới, nơi con người duy trì nếp sống được truyền qua nhiều thế hệ giữa điều kiện tự nhiên khắc nghiệt.
Ảnh của anh Malikyar không phủ nhận chiến tranh hay những mất mát mà Afghanistan đã trải qua. Anh chỉ muốn nhắn nhủ: những biến cố ấy không thể đại diện cho toàn bộ một dân tộc có lịch sử và văn hóa hàng ngàn năm.
Dự án được phát triển đồng thời thành sách ảnh, phim tài liệu nhiều tập và triển lãm đa phương tiện - kết hợp ảnh, phim cùng các hiện vật thủ công Afghanistan. Một phần doanh thu sẽ được dành để hỗ trợ thế hệ kể chuyện bằng hình ảnh mới tại nước này. Đó có lẽ là phần tiếp nối quan trọng nhất trong dự án của Malikyar, khi Afghanistan không chỉ được nhìn qua ống kính từ bên ngoài, mà còn có thêm cơ hội tự kể câu chuyện của mình.
