Người “giữ lửa truyền thống”
Trong gian bếp nhỏ, chị Nguyễn Kim Hồng (48 tuổi) ngồi bên nồi hấp, đôi tay thoăn thoắt đổ bột tráng bánh. Những chiếc bánh mỏng đều, không rách liên tục được trải lên những chiếc liếp tre trước khi tới công đoạn phơi nắng. Theo lời kể của chị Hồng, từ năm 13 tuổi chị đã học pha bột, tráng bánh. Đến năm 18 tuổi, chị đi xí nghiệp làm công nhân 1-2 năm, rồi quay về gắn bó với nghề truyền thống này. “Tính đến nay cũng hơn 30 năm tuổi nghề và chắc gắn bó tới lúc hết làm nổi thì thôi”, chị Hồng tâm sự.
So với trước kia, những người làm bánh tráng thủ công hiện nay bớt được công đoạn xay bột vì có thể dùng máy, còn các công đoạn khác như pha bột, tráng bánh, phơi bánh, gỡ bánh, xếp bánh… vẫn được thực hiện bởi chính đôi tay của các chị, các dì. Chị Hồng chia sẻ, dịp tết vừa rồi, những cơ sở tráng bánh thủ công làm không kịp bán vì vẫn còn không ít người tiêu dùng mê vị bánh tráng thủ công truyền thống.
Cách nhà chị Hồng không xa là cơ sở Làng bánh tráng của mẹ con bà Thái Hương Lan (66 tuổi) và chị Hồ Quế Châu (45 tuổi). Bà Lan kể, tính đến thời của chị Châu, gia đình bà đã gắn bó 4 đời với nghề tráng bánh thủ công ở Phú Hòa Đông. Cũng có những thời điểm gián đoạn khi chị Châu đi học và đi làm, thế nhưng chị cũng quay lại nghề truyền thống này được hơn 15 năm. “Ngoài bánh tráng truyền thống, nó là một trong những người tráng được nhiều loại bánh tráng ngon ở xứ này, như bánh tráng gừng vị ngọt, vị mặn, bánh ớt…”, bà Lan tự hào.
Vốn học và gắn bó một thời gian với nghề hướng dẫn viên du lịch nên khi quay về với nghề truyền thống của gia đình, chị Châu nghĩ đến việc phát triển nghề gắn với du lịch. Chị đã hình thành cơ sở Làng bánh tráng, nơi du khách có thể tự tay trải nghiệm việc giã gạo, xay bột, pha bột, tráng bánh, phơi bánh. “Giai đoạn 2015-2020, Làng bánh tráng thu hút rất nhiều du khách trong nước và quốc tế. Những năm gần đây, lượng khách không còn đông như xưa nhưng cánh cửa Làng bánh tráng luôn rộng mở, bất kỳ du khách nào cũng có thể ghé thăm, trải nghiệm và tìm hiểu về làng nghề truyền thống của Phú Hòa Đông”, bà Lan bày tỏ.
Có một điểm thú vị ở làng nghề bánh tráng Phú Hòa Đông: những người giữ nghề không chỉ là các dì, các chị lớn tuổi mà có một số người trẻ cũng quay về với nghề truyền thống. Đó là câu chuyện của chị Đặng Hồng Nhiên (35 tuổi), chủ cơ sở bánh tráng truyền thống Di Bảo. Chị Nhiên học và theo nghề điều dưỡng, nhưng hơn 3 năm trước, chị quyết định nghỉ việc quay về mở cơ sở bánh tráng. Vẫn là bánh tráng thủ công được làm bằng tay, nhưng cơ sở Di Bảo lựa chọn các sản phẩm được giới trẻ ưa chuộng như bánh ớt đỏ cay, ớt xiêm xanh cay, bánh tiêu cay, bánh ngọt mè gừng. Ngoài việc giao cho các mối sỉ, chị Nhiên còn giới thiệu sản phẩm qua một số kênh như Facebook, Zalo, TikTok.
Đưa bánh đi muôn nơi
Khác với nỗi lo về sự mai một như một số làng nghề truyền thống khác, làng nghề bánh tráng Phú Hòa Đông lại đang phát triển mạnh mẽ nhờ sự chuyển mình áp dụng công nghệ máy móc hiện đại của nhiều cơ sở sản xuất, hộ kinh doanh cũng như các doanh nghiệp. Để rồi từ đây, các sản phẩm bánh tráng Phú Hòa Đông không chỉ xuất hiện trong các hệ thống siêu thị hiện đại trong nước mà còn có mặt tại nhiều quốc gia trên thế giới. Anh Lê Duy Toàn, Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu thực phẩm Duy Anh (xã Phú Hòa Đông), cho biết, các sản phẩm bánh tráng, bún, phở khô của công ty hiện đã có mặt tại 50 quốc gia trên thế giới, trong đó các thị trường chính bao gồm châu Âu, Nhật Bản và Hàn Quốc.
Ngày 14-10-2024, UBND TPHCM ban hành Quyết định số 4568/QĐ-UBND về việc công nhận nghề truyền thống sản xuất bánh tráng tại xã Phú Hòa Đông. Đây là cơ sở quan trọng để bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống với tuổi đời hơn 80 năm của TPHCM.
Để những sản phẩm truyền thống có thể “cất cánh”, ngoài việc đẩy mạnh công nghệ, áp dụng nhiều tiêu chuẩn khắt khe trong sản xuất, anh Lê Duy Toàn đã tham gia nhiều hội chợ, triển lãm, đưa sản phẩm của Công ty TNHH Xuất nhập khẩu thực phẩm Duy Anh lên các sàn thương mại điện tử quốc tế. Đến nay, với 2 xưởng sản xuất, công ty đang giải quyết việc làm cho gần 150 lao động địa phương.
Theo ông Trần Tuấn Khanh, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Hòa Đông, hiện nay trên địa bàn xã có 48 cơ sở, hộ kinh doanh sản phẩm bánh tráng, trong đó có 40 cơ sở đã đầu tư máy móc hiện đại phục vụ cho sản xuất. Ngoài ra, xã có 3 doanh nghiệp chuyên sản xuất, kinh doanh các mặt hàng bánh tráng. “Sự phát triển của các sơ sở, các doanh nghiệp đã mang sản phẩm truyền thống của Phú Hòa Đông đến rộng hơn với người tiêu dùng trong và ngoài nước. Chính quyền xã luôn đồng hành và tháo gỡ khó khăn (nếu có) cho các cơ sở, các doanh nghiệp để doanh nghiệp ngày càng phát triển tốt hơn”, ông Khanh thông tin.
