Giữ tính xác thực của di sản, hài hòa bảo tồn và phát triển

Ngày 28-9, hội nghị "Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực" diễn ra tại Hà Nội. Hội nghị đặt ra yêu cầu tìm lời giải hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, trong đó tính xác thực của di sản cần được tôn trọng và bảo vệ. Hội nghị do Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam phối hợp với UBND TP Hà Nội, UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức, kéo dài đến ngày 1-10.

Không để lợi ích trước mắt làm tổn hại đến di sản

Phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, sự phát triển nhanh của châu Á - Thái Bình Dương đang khiến di sản trong khu vực chịu sức ép rất lớn từ đô thị hóa, phát triển hạ tầng và biến đổi khí hậu. Nếu châu Á - Thái Bình Dương giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát triển, đó không chỉ là thành công của khu vực mà còn là kinh nghiệm quý cho thế giới.

Bộ trưởng đề nghị các đại biểu nhìn nhận tính xác thực trên nền tảng tôn trọng sự đa dạng văn hóa; đề cao trách nhiệm với lịch sử và các thế hệ tương lai; lấy người dân, cộng đồng làm trung tâm, làm chủ thể; tăng cường đoàn kết, hợp tác và chuyển nhận thức thành hành động.

Chính phủ Việt Nam sẽ chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tiếp thu nghiêm túc kết quả hội nghị; cụ thể hóa các khuyến nghị trong Văn kiện Hà Nội được thông qua tại hội nghị vào quá trình hoàn thiện thể chế, chính sách và thực tiễn quản lý di sản. Yêu cầu bảo tồn di sản phải được đặt ra ngay từ khâu quy hoạch, xây dựng dự án; không để vì lợi ích trước mắt mà làm tổn hại đến di sản.

Đại diện thành phố đăng cai tổ chức, Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Văn Phong cho biết, TP Hà Nội có hơn 6.000 di tích, hàng ngàn di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê, nhiều bảo vật quốc gia cùng các di sản được UNESCO ghi danh.

Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm, “văn hiến - bản sắc - sáng tạo” được xác định là giá trị cốt lõi, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của thủ đô. TP Hà Nội kiên định quan điểm bảo tồn để phát triển, phát triển để bảo tồn, hài hòa giữa gìn giữ di sản với xây dựng một thủ đô hiện đại, văn minh, sáng tạo và hội nhập.

Duy trì các giá trị cốt lõi

Theo thông tin từ hội nghị, biến đổi khí hậu, tốc độ đô thị hóa, áp lực du lịch, xung đột vũ trang, bất bình đẳng kinh tế - xã hội, biến động cư trú... đang tác động ngày càng mạnh đến các di sản thế giới. Thế giới cũng đang chứng kiến một chuyển dịch văn hóa quan trọng: nhìn nhận lại giá trị của các bản sắc văn hóa, truyền thống địa phương, cùng với nguyện vọng ngày càng cao của cộng đồng trong việc bảo vệ và trao truyền các giá trị này.

Chủ tịch Ủy ban Di sản thế giới lần thứ 49 Ishan Mustafa Yurdakul nêu rõ, tính xác thực không được trải nghiệm hay biểu đạt theo cùng một cách ở mọi nơi, mà được định hình bởi mối quan hệ giữa cộng đồng, không gian, truyền thống, hệ thống tri thức, chất liệu và các thực hành văn hóa.

Đồng thuận quan điểm này, Giám đốc Trung tâm Di sản thế giới Lazare Eloundou Assomo đánh giá cao công tác quản lý các di sản Hoàng thành Thăng Long, Tràng An, Hội An, Huế, vịnh Hạ Long, quần thể Yên Tử... của Việt Nam. Đây là những kinh nghiệm có giá trị đối với cộng đồng quốc tế, khi niềm tin, ký ức và thực hành sống hòa quyện chặt chẽ vào cảnh quan di sản.

Tại hội nghị, các đại biểu đến từ Trung Quốc, Lào, Timor-Leste... chia sẻ kinh nghiệm nhằm duy trì sức sống của di sản trong bối cảnh đời sống xã hội không ngừng vận động, thông qua thực hành, trao truyền và gìn giữ. Trong đó, tính xác thực cần được nhìn nhận như một quá trình sống động của di sản, được thể hiện qua việc thực hành các lễ hội, nghi lễ và những sinh hoạt văn hóa gắn với di sản.

Thực tế tại nhiều quốc gia cũng cho thấy, điểm chung của các mô hình bảo tồn không phải là giữ nguyên trạng một cách cứng nhắc, mà là duy trì được các giá trị cốt lõi bằng chính sách, pháp luật và giải pháp chuyên môn. Nhưng trước hết, di sản cần được gìn giữ bởi chính người dân, khi họ được sống cùng di sản, có sinh kế phù hợp và được tham gia quyết định những vấn đề liên quan đến di sản.