Trong cái tĩnh mịch của một chiều tháng Tám hanh hao, giữa dòng xe hối hả ngược xuôi, trong đầu tôi bỗng vẳng lên hai câu thơ từng học trong trang sách Tiếng Việt lớp 1 năm nào. Cái âm điệu Tiếng thu của thi sĩ Lưu Trọng Lư ngơ ngác, trong trẻo như giọt sương mai trượt trên vạt lá. Ấy là khi tháng Tám bước qua ngưỡng cửa, đọng trên những vòm lá xô lệch nơi góc chợ quê.
Tháng Tám quê tôi nắng không còn gắt gỏng như cái thuở giữa hè, chỉ còn vương chút oi nồng ngơ ngác. Rừng già bắt đầu trút xuống những chùm quả dại đầu mùa, và trâm rừng là món quà hào phóng nhất mà đất trời ban tặng cho những người đi rừng lam lũ.
Từ mờ sáng, khi tiếng gà gáy còn chưa dứt dưới gầm sàn, mẹ đã thức dậy. Bà quảy chiếc giỏ sọt vắt qua vai, bấm ngón chân gầy vào dải dốc sương muối để lên rẫy hái trâm. Để rồi khi mặt trời vừa nhô lên khỏi rặng cây, rọi những vệt sáng trong veo qua kẽ lá, mẹ trở về với hai giỏ trâm đầy ắp, tim tím một màu mộng mị, thơm cái mùi ngai ngái của nắng và nhựa cây rừng.
Những ngày tháng Tám của một thời xa xôi, tôi như cái bóng nhỏ lon ton theo chân mẹ ra chợ. Đường ra chợ rợp bóng những hàng cây duối già. Tôi đi sau mẹ, đôi bàn chân mang dép con mèo bấm xuống lớp đất thịt mát rượi, tay xách chiếc rổ nhỏ đơm vài quả trâm rực rỡ nhất để “làm duyên”. Mẹ đi phía trước, đòn gánh trên vai cong vút nhịp nhàng theo bước chân. Hai giỏ trâm đung đưa, tỏa ra một thứ mùi hương hấp dẫn, vừa ngọt nhẹ như mật dại, vừa chát chua thứ mùi vị của lá mục và đất đai chìm trong sương núi.
Góc chợ quê ngày tháng Tám đông vui và ríu rít lắm. Mẹ trải cái bao tải cũ xuống góc hiên gạch đã sứt mẻ của góc chợ, rồi cẩn thận bốc từng vốc trâm ra rổ. Trâm rừng tháng Tám tròn lẳn, mọng nước, vỏ mỏng dính căng bóng một màu tím thẫm gần như đen.
Trong cái rộn rã của chợ quê, tôi thích nhất là được ngắm bàn tay mẹ. Bàn tay chai sạn, nứt nẻ với những đường hằn ngang dọc, qua mấy mùa trâm đã bị nhựa cây nhuộm thành một màu tím thẫm không tài nào rửa sạch. Cái màu tím ấy ăn sâu vào từng kẽ móng tay, vào từng đường vân trên lòng bàn tay lam lũ. Bằng đôi bàn tay nhuộm tím ấy, mẹ đã chắt chiu từng đồng bạc lẻ, nhặt nhạnh từng giọt ngọt ngào của rừng già để gom góp thành quyển tập mới, thành bộ quần áo trắng tinh tươm cho tôi sẵn sàng bước vào khai giảng.
Những ngày chưa đi học ấy sao mà dài, mà rộng, mà bình yên đến thế! Cả một khoảng trời tuổi thơ của tôi trôi qua trong tiếng rao hàng râm ran, trong cái vị ngọt chát của quả trâm rừng và trong cái hơi ấm từ bàn tay tím màu nhựa cây của mẹ.
Bây giờ, tháng Tám lại về trên khắp các nẻo đường. Phố xá thênh thang, rực rỡ ánh đèn và rộn rã những gánh hàng hoa. Bất chợt, đi qua một góc phố quen, gặp ai đó bán vài quả trâm rừng đựng trong chiếc đĩa nhựa nhỏ, lòng tôi lại quặn lên một nỗi nhớ quay quắt. Tôi thèm được làm đứa trẻ chín tuổi ngày xưa, thèm được lon ton theo chân mẹ trên con đường đất đỏ, thèm cái miệng tím lịm vì ăn trâm và thèm biết bao cái nắm tay ấm áp của mẹ trong những chiều tháng Tám hanh hao.
