Hướng đến tự chủ chiến lược
Theo đề xuất của Ủy viên phụ trách công nghiệp Liên minh châu Âu (EU) Stephane Sejourne, các quốc gia thành viên trong tương lai chỉ được dùng ngân sách nhà nước để hỗ trợ những sản phẩm đáp ứng tiêu chí sản xuất tại châu Âu. Quy định dự kiến áp dụng với nhiều ngành công nghiệp chủ chốt như thép, xi măng, nhôm, công nghệ sạch, xe điện và xe hybrid sạc điện. EC cho biết mục tiêu là thúc đẩy nhu cầu đối với các sản phẩm thân thiện môi trường sản xuất trong khu vực, qua đó hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và tăng năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp EU. Đề xuất vẫn cần được các quốc gia thành viên và Nghị viện châu Âu thông qua trước khi có hiệu lực.
Theo báo The Guardian (Anh), các quy định này đánh dấu một sự thay đổi lớn trong tư duy kinh tế từ Brussels, vốn từ lâu được coi là thành trì của thị trường mở. Đề cập đến tình trạng bất ổn ở Iran hiện nay, ông Sejourne nhấn mạnh: “Nếu không có nền tảng công nghiệp vững mạnh, không có mô hình xã hội châu Âu, chúng ta sẽ không thể đạt được quyền tự chủ chiến lược”.
Thận trọng
Lấy cảm hứng từ các ý tưởng của Chính phủ Pháp, kế hoạch của EC được xem là phản ứng của châu Âu trước sự cạnh tranh gay gắt từ Trung Quốc. EU từng có ngành sản xuất tấm pin mặt trời phát triển nhưng đã đánh mất vào tay Trung Quốc. Hiện khoảng 50% pin, 94% module và tế bào quang điện sử dụng tại EU được nhập khẩu từ nước này.
Ông Stephane Sejourne cảnh báo nếu không hành động, rất sớm toàn bộ công nghệ có thể được sản xuất tại Trung Quốc. Theo ông, các ngành xi măng và thép của châu Âu cũng có nguy cơ bị chuyển ra nước ngoài trong vài năm tới. Kế hoạch của EC nhằm đảo ngược đà suy giảm công nghiệp, đặt mục tiêu nâng tỷ trọng sản xuất lên 20% GDP của châu Âu vào năm 2035, so với 14,3% năm 2024.
Để đạt mục tiêu này, chính quyền địa phương và quốc gia phải đáp ứng tỷ lệ “sản xuất tại EU” khi sử dụng ngân sách công hoặc thiết kế trợ cấp cho hàng hóa trong các lĩnh vực chiến lược như công nghệ xanh và ô tô. Chẳng hạn, khi chính phủ chi tiền mua ô tô điện hoặc doanh nghiệp sản xuất được hỗ trợ từ ngân sách nhà nước, ít nhất 70% linh kiện của xe (không bao gồm pin) phải được sản xuất tại EU. Các nước thành viên cũng có thể phải mua thép xanh, nhôm và xi măng với chi phí cao hơn.
Trong khi đó, các công ty nước ngoài đầu tư vào EU trong những lĩnh vực quan trọng cũng phải cam kết tạo việc làm trong khối. Ví dụ, doanh nghiệp đầu tư từ 100 triệu EUR trở lên vào công nghệ sạch phải bảo đảm ít nhất 50% việc làm dành cho lao động EU. EC ước tính kế hoạch này có thể tạo và duy trì khoảng 150.000 việc làm trong lĩnh vực công nghệ sạch và phát thải carbon thấp.
Kế hoạch của EC được nghị sĩ đảng Xanh của Nghị viện châu Âu Bas Eickhout hoan nghênh. Ông cho rằng trong bối cảnh Mỹ, Trung Quốc và các cường quốc lớn đều triển khai chính sách công nghiệp, đã đến lúc châu Âu cũng hành động.
Tuy nhiên, trong khi Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ủng hộ sáng kiến này, thì Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho rằng các quy định ưu tiên sản phẩm châu Âu chỉ nên áp dụng hạn chế, chủ yếu trong những lĩnh vực chiến lược, đồng thời châu Âu vẫn cần duy trì hợp tác với các đối tác thương mại quốc tế.
Giới công nghiệp Đức cũng tỏ ra thận trọng. Chủ tịch Liên đoàn Công nghiệp Đức Peter Leibinger cảnh báo các quy định mới có thể làm tăng gánh nặng thủ tục và dẫn tới nguy cơ trả đũa thương mại. Một số doanh nghiệp ô tô Đức lo ngại quy định có thể mang lại lợi thế lớn hơn cho các nhà sản xuất Pháp, trong khi nhiều mẫu xe cao cấp của Đức hiện được sản xuất một phần tại Mỹ rồi xuất khẩu sang châu Âu. Liên đoàn Kỹ thuật Đức, đại diện khoảng 3.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng cảnh báo các quy định về tỷ lệ nội địa hóa cần được thiết kế thận trọng.
