Trong danh sách rút gọn các ứng viên đề cử cho hạng mục Nghiên cứu bệnh truyền nhiễm có tên một nhà khoa học người Việt.
Đó là PGS Trương Vĩ Khánh (Đại học Flinders) với công trình phát triển lớp phủ kim loại lỏng ngăn vi khuẩn bám vào thiết bị cấy ghép y khoa. Theo đài SBS (Australia), ông sang Australia năm 2003, khi 17 tuổi. Cuối năm 2018, ông nhận học bổng sang Mỹ làm việc cùng Giáo sư Michael Dickey, một trong những chuyên gia hàng đầu thế giới về kim loại lỏng.
Một điều khá thú vị, Giáo sư Michael Dickey không làm trong lĩnh vực y sinh. Chính PGS Trương Vĩ Khánh là người đặt vấn đề liệu kim loại lỏng có thể trở thành vật liệu chống vi khuẩn.
Trong y học hiện đại, các thiết bị cấy ghép như vít cố định xương, khớp nhân tạo hay dụng cụ hỗ trợ phẫu thuật giúp hàng triệu bệnh nhân phục hồi chức năng. Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn là nguy cơ nhiễm trùng sau khi cấy ghép.
Nhóm nghiên cứu tại Đại học Flinders phát triển một loại lớp phủ kim loại lỏng dựa trên gallium (kim loại dễ nóng chảy ở nhiệt độ thấp) có khả năng kháng khuẩn, giảm viêm và hỗ trợ tái tạo mô.
“Tôi muốn tạo ra các hạt kim loại lỏng, không chỉ có khả năng tiêu diệt vi khuẩn mà còn hỗ trợ quá trình làm lành mô”, PGS Trương Vĩ Khánh chia sẻ về mục đích nghiên cứu. Ông thường gọi vui những hạt vật liệu này là “nano terminator” - lấy cảm hứng từ bộ phim Mỹ nổi tiếng The Terminator (tạm dịch Kẻ hủy diệt) có nhân vật robot bằng kim loại lỏng.
Việc vào vòng chung kết Giải thưởng Eureka không có nghĩa công nghệ này sẽ sớm được ứng dụng trong bệnh viện. PGS Trương Vĩ Khánh cho biết nhóm còn phải tiếp tục tối ưu hóa lớp phủ để dùng trên nhiều loại thiết bị cấy ghép, đánh giá độ bền vật liệu và hoàn thiện quy trình sản xuất. Các thử nghiệm tiền lâm sàng và đánh giá an toàn cũng cần hoàn tất trước khi xin phép thử nghiệm trên người.
PGS Trương Vĩ Khánh nói rằng, niềm vui lớn nhất khi có tên ở vòng chung kết giải thưởng khoa học danh giá là vinh dự của cả nhóm nghiên cứu, và ông chỉ là người đại diện cho nỗ lực chung. Trên hết, ông hy vọng sự ghi nhận này sẽ giúp kết nối thêm nhiều nhà nghiên cứu trẻ người Việt tại Australia.
Theo PGS Trương Vĩ Khánh, cộng đồng khoa học gốc Việt tại đây ngày càng lớn mạnh, nhiều người trở thành giáo sư, phó giáo sư và đạt những giải thưởng danh giá. Người Việt đang có những đóng góp rất lớn cho khoa học y sinh của Australia. Điều đó là niềm tự hào của người Việt trên đất khách.
“Tôi luôn sẵn sàng tư vấn và giúp đỡ các bạn trẻ tìm cách phát triển sự nghiệp nghiên cứu của mình”, PGS Trương Vĩ Khánh nhấn mạnh.
Theo ông, mục tiêu của nghiên cứu là đưa giải pháp từ phòng thí nghiệm đến với bệnh nhân, giúp họ giảm đau đớn và nguy cơ nhiễm trùng nguy hiểm. Trên hành trình ấy, con đường khoa học vẫn luôn rộng mở với những người Việt trẻ muốn theo đuổi lĩnh vực này.
Hạng mục Nghiên cứu bệnh truyền nhiễm có ba ứng viên được đề cử. Ngoài công trình của Phó Giáo sư Trương Vĩ Khánh, còn có công trình hợp tác nghiên cứu phát triển thuốc chống sốt rét mới giữa Viện Nghiên cứu y học Walter and Eliza Hall (Australia) và Tập đoàn Dược phẩm MSD của Mỹ; nghiên cứu mới về hệ sinh vật của phụ nữ làm thay đổi thực tiễn lâm sàng toàn cầu đối với bệnh viêm âm đạo của Trung tâm Sức khỏe sinh sản Melbourne, Đại học Monash và hệ thống y tế Alfred Health. Một trong ba công trình này sẽ được vinh danh tại lễ trao giải sắp tới.
