Liên hợp quốc vừa công bố báo cáo cho thấy năm 2025, hàng chục ngàn trẻ em di cư và tị nạn đến châu Âu qua các tuyến Địa Trung Hải và Balkan một mình hoặc không có người giám hộ đi cùng, chiếm đến 67% tổng số trẻ qua các tuyến này, tăng so với 51% năm 2024. Đằng sau đó là nguy cơ bị buôn người, bóc lột sức lao động và một hệ thống bảo vệ trẻ em chưa theo kịp dòng di cư.
Vượt biển một mình
Cụ thể, theo báo cáo chung của Cao ủy Liên hợp quốc về người tị nạn (UNHCR), Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) và Tổ chức Di cư quốc tế (IOM), trong năm 2025, khoảng 31.100 trẻ em đến châu Âu qua các tuyến di cư hỗn hợp bằng đường biển và đường bộ. Tuy số lượng giảm 25% so với năm trước nhưng tỷ lệ trẻ không có cha mẹ hoặc người giám hộ đi cùng lại tăng.
Tại Italy và Tây Ban Nha, nhóm này chiếm tới 86% tổng số trẻ em đến nơi. Trẻ xuất phát từ nhiều nước như Ai Cập, Eritrea, Bangladesh đến Somalia. Trên đường di chuyển qua nhiều chặng, các em phụ thuộc vào người dẫn đường và có nguy cơ bị lừa gạt, bỏ rơi hoặc giam giữ.
Theo dữ liệu khảo sát, thiếu tiền bạc, giấy tờ và thông tin khiến trẻ dễ trở thành mục tiêu của các mạng lưới buôn người. Gần một nửa số người trẻ được phỏng vấn cho biết từng bị bạo lực, tra tấn hoặc bắt cóc.
Trên tuyến Trung Địa Trung Hải, 28% nói từng bị giam giữ trái ý muốn, 17% bị ép buộc lao động. Libya là địa điểm được nhắc đến nhiều nhất. Nằm trên tuyến vượt biển quan trọng tới Italy, quốc gia Bắc Phi này cũng là nơi nhiều người phải phụ thuộc vào các mạng lưới môi giới trong điều kiện thiếu sự bảo vệ.
Trên tuyến Đông Địa Trung Hải, khoảng 1/10 người được khảo sát cho biết từng bị dụ dỗ bằng lời hứa về việc làm lương cao, hành trình an toàn hoặc giấy tờ hợp pháp. Với trẻ em, những lời hứa này có thể dẫn tới bị bóc lột sức lao động, bạo lực tình dục hoặc bị ép tiếp tục hành trình để trả nợ. Các em gái đặc biệt dễ bị xâm hại và cưỡng ép kết hôn.
Khoảng trống cơ chế bảo vệ
Theo Cơ quan Liên minh châu Âu về tị nạn (EUAA), thiếu người giám hộ hợp pháp vẫn là trở ngại lớn với trẻ không có người thân đi cùng. Việc chậm xác định tuổi, hoàn cảnh gia đình và nhu cầu bảo vệ có thể khiến trẻ bị bỏ sót trong hệ thống hỗ trợ, tiếp tục trở thành mục tiêu của các đối tượng lợi dụng.
Một nghiên cứu đăng trên tạp chí chuyên ngành về luật người tị nạn International Journal of Refugee Law cũng chỉ ra nhiều trở ngại trong tiếp cận tư vấn pháp lý và thủ tục xin bảo hộ quốc tế. Thiếu người đại diện đáng tin cậy, trẻ khó trình bày hoàn cảnh, nắm quyền lợi và đưa ra quyết định phù hợp.
Việc phân bổ trách nhiệm giữa các quốc gia cũng có sự chênh lệch. Italy, Hy Lạp và Tây Ban Nha thường phải tiếp nhận lượng lớn người di cư tại các cửa ngõ vào châu Âu, trong khi việc chuyển người sang quốc gia thành viên khác cần nhiều thủ tục và phối hợp. Với trẻ không có người thân đi cùng, quá trình này còn phải bảo đảm việc chăm sóc và giám hộ không bị gián đoạn.
Hiệp ước về Di cư và tị nạn của EU thiết lập khuôn khổ chung về quản lý biên giới, thủ tục tị nạn và chia sẻ trách nhiệm giữa các nước thành viên, cũng bắt đầu được áp dụng từ ngày 12-6. Tuy nhiên, các quy định chung chưa thể tự khắc phục tình trạng thiếu chỗ ở, người giám hộ và dịch vụ hỗ trợ tâm lý tại từng quốc gia.
Các cơ quan Liên hợp quốc kêu gọi đặt quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu, tăng cường bảo vệ, giám hộ, hỗ trợ thực tế và chia sẻ trách nhiệm giữa các nước.
Tháng 9 vừa qua, 12 trẻ xin tị nạn đã được chuyển từ Hy Lạp sang Luxembourg, mở đầu sáng kiến của EU tái định cư 1.600 trẻ không có người đi cùng. Đây là tín hiệu cho thấy cơ chế phối hợp có thể triển khai trên thực tế, nhưng một đợt chuyển người chưa thể giải quyết thực trạng thiếu bảo vệ trẻ kéo dài.
