Chạy đua làm chủ công nghệ lượng tử

Tầm nhìn châu Âu

Liên minh châu Âu (EU) đang trong giai đoạn hoàn tất các thỏa thuận để vận hành Quỹ Scaleup Europe với quy mô 5 tỷ EUR, nhằm mục tiêu thu hẹp khoảng cách tài chính, giữ chân các công ty công nghệ phát triển nhanh (scaleup) ở lại châu Âu.

Ngày 22-5, Tổng thống Emmanuel Macron thông báo Pháp sẽ rót thêm 1 tỷ EUR vào điện toán lượng tử, sau khoản đầu tư 2,3 tỷ EUR từ năm 2021 cho nghiên cứu lượng tử, trong đó có lĩnh vực quốc phòng. Phát biểu tại trung tâm siêu máy tính ở Bruyères-le-Châtel, nơi máy tính lượng tử Lucy được khánh thành hồi tháng 4, ông Macron kêu gọi Trung tâm Nghiên cứu Khoa học quốc gia (CNRS) và Ủy ban Năng lượng Nguyên tử (CEA) cùng các tổ chức nghiên cứu của Pháp thành lập một liên minh nghiên cứu và công nghệ châu Âu.

Đây là bước đi nhằm khẳng định chủ quyền kỹ thuật số và nâng cao năng lực cạnh tranh cốt lõi của châu Âu. Việc xây dựng chuỗi cung ứng lượng tử toàn diện, từ phần cứng, chip xử lý, hạ tầng an ninh mạng đến thư viện ứng dụng, được kỳ vọng giúp EU giảm phụ thuộc vào bên ngoài và củng cố nền tảng an ninh, quốc phòng trong kỷ nguyên số.

Ông Macron nhấn mạnh các viện: Helmholtz, Max Planck và Fraunhofer của Đức; TNO của Hà Lan; cùng Imec của Bỉ là những đối tác tiềm năng trong chiến lược chung ưu tiên châu Âu, nhằm bảo đảm chủ quyền của khu vực đối với các công nghệ chiến lược như chip, công nghệ lượng tử và trí tuệ nhân tạo.

Theo World Economic Forum, công nghệ lượng tử tại châu Âu đang dần hòa vào hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao rộng lớn. Trong 5 năm qua, vốn dành cho Nghiên cứu và Phát triển (R&D) lượng tử đạt mức kỷ lục, với 2 tỷ EUR từ ngân sách chung của EU và thêm 9 tỷ EUR từ ngân sách những quốc gia thành viên.

Quyết tâm của Mỹ

Bên kia bờ Đại Tây Dương, chính phủ của Tổng thống Donald Trump dự kiến đầu tư hơn 2 tỷ USD vào 9 công ty điện toán lượng tử để xây dựng các nhà máy đúc chip lượng tử trong nước. Theo thông báo ngày 21-5 của Bộ Thương mại Mỹ, khoản đầu tư này được phân bổ theo Đạo luật CHIPS và Khoa học, nhằm hỗ trợ các viện nghiên cứu lượng tử và doanh nghiệp điện toán trong nước, với việc chính phủ nắm cổ phần thiểu số tại mỗi công ty nhận tài trợ. Trong đó, IBM nhận 1 tỷ USD và GlobalFoundries nhận 375 triệu USD để thành lập Anderon, công ty sản xuất chip lượng tử tại bang New York, được kỳ vọng trở thành cơ sở chuyên dụng đầu tiên của Mỹ trong lĩnh vực này. Phần còn lại, 538 triệu USD, được chia cho 7 công ty (Atom Computing, D-Wave, Infleqtion, PsiQuantum, Quantinuum, Rigetti và Diraq).

Sau thông báo trên, cổ phiếu nhiều công ty điện toán lượng tử tăng mạnh, có mã tăng hơn 30%. Theo Financial Times, đây là sự can thiệp đáng kể của Chính phủ Mỹ vào thị trường lượng tử toàn cầu, đánh dấu lần đầu Washington trực tiếp nắm cổ phần trong các công ty điện toán lượng tử, thay vì chỉ tài trợ nghiên cứu như trước. Động thái này cho thấy cuộc đua lượng tử đang chuyển từ phòng thí nghiệm sang cạnh tranh công nghiệp cấp nhà nước.

Đây là bước đi mới nhất của Washington nhằm củng cố chuỗi cung ứng công nghệ chiến lược, giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và tạo tác động mạnh trên thị trường vốn. Theo Asia Times, cổ phiếu các công ty điện toán lượng tử hàng đầu Trung Quốc đã tăng khoảng 20% trong 2 phiên giao dịch sau khi Mỹ công bố gói tài trợ 2 tỷ USD, do nhà đầu tư kỳ vọng Bắc Kinh sẽ có động thái đáp trả để bắt kịp cuộc đua điện toán lượng tử toàn cầu.