Nguyên liệu cho nhiều lĩnh vực
Từ mức giá hơn 8.000USD/tấn vào tháng 4-2025, giá đồng đã vượt 14.000USD/tấn trong tháng 9-2026, do lo ngại gián đoạn nguồn cung tại các mỏ lớn, cùng làn sóng ồ ạt chuyển hàng hóa sang Mỹ nhằm đón đầu các quyết định thuế quan của chính quyền Tổng thống Donald Trump.
Tập đoàn dịch vụ tài chính S&P Global (Mỹ) dự báo đến năm 2040, nhu cầu đồng toàn cầu có thể đạt 42 triệu tấn, cao hơn nguồn cung tới 10 triệu tấn. Nhu cầu đồng tăng mạnh do kim loại này giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế thế giới. Ước tính, 1 ô tô điện dùng trung bình 83kg đồng, gấp 3-4 lần xe động cơ đốt trong. Điện mặt trời, điện gió ngoài khơi và mạng lưới điện thông minh cũng cần nhiều dây dẫn.
Sự bùng nổ của hạ tầng trí tuệ nhân tạo cũng kéo theo nhu cầu rất lớn vào đầu tư hệ thống điện, thiết bị mạng và hệ thống làm mát bằng đồng cho các trung tâm dữ liệu. Ngoài ra, xây dựng nhà ở và khu công nghiệp vẫn duy trì tiêu thụ đồng ở mức cao.
Khan hiếm đồng còn do những rào cản trong khai thác và chế biến. Tại Chile và Peru, 2 quốc gia sở hữu khoảng 30% sản lượng đồng toàn cầu, hàm lượng đồng trong quặng đã giảm gần 30% chỉ trong 2 thập niên, khiến chi phí khai thác tăng nhưng sản lượng thu về giảm.
Trong khi đó, thời gian phát triển mỏ mới bị kéo dài. Theo S&P Global, một mỏ đồng từ phát hiện đến sản xuất thương mại mất trung bình 17 năm, thậm chí đến 25 năm với các dự án mới.
Tình hình trở nên phức tạp hơn do chuỗi cung ứng đồng đối mặt rủi ro từ các cuộc bãi công kéo dài ở Nam Mỹ và sự phụ thuộc lớn vào châu Á - khu vực hiện nắm hơn 60% năng lực tinh chế toàn cầu.
Tăng tái chế, tìm vật liệu thay thế
Để giải quyết nguy cơ khan hiếm đồng, các nước và tập đoàn công nghiệp đang triển khai một số giải pháp từ chính sách, công nghệ đến sản xuất. Trước mắt, công nghệ tái chế và phát triển kinh tế tuần hoàn được đánh giá là khá hiệu quả để bổ sung nguồn cung.
Theo Hiệp hội đồng quốc tế (trụ sở tại Bồ Đào Nha), lượng đồng tái chế hiện chỉ đáp ứng khoảng 20% tổng sản lượng tinh chế toàn cầu. Do đó, việc nâng cấp công nghệ phân loại, hoàn thiện chuỗi thu gom rác thải điện tử và cáp điện cũ sẽ tạo thêm nguyên liệu mà không phải chờ thăm dò hay mở mỏ mới.
Bên cạnh tái chế, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đang thúc đẩy cải cách chính sách, rút ngắn thủ tục cấp phép. Theo Bộ Năng lượng Mỹ, hai bên đang xem xét đưa đồng vào danh mục “Khoáng sản chiến lược khẩn cấp” để áp dụng cơ chế đặc thù trong phê duyệt đánh giá tác động môi trường và các dự án khai thác, chế biến nội địa.
Trang tin The Conversation (Anh) cho rằng, thủ tục minh bạch, nhanh gọn nhưng vẫn bảo đảm tiêu chuẩn môi trường sẽ tạo niềm tin để doanh nghiệp đầu tư dài hạn. Các nhà sản xuất cũng tối ưu hóa thiết kế để giảm lượng đồng sử dụng.
Hiệp hội Phát triển đồng (CDA) của Mỹ cho rằng, việc cải tiến cấu trúc cuộn dây động cơ và vi mạch giúp giảm từ 10%-15% lượng đồng trên mỗi đầu xe điện mà vẫn giữ nguyên hiệu suất vận hành.
Về dài hạn, giới công nghiệp đang tập trung khai thác đồng tồn dư và tìm vật liệu thay thế. The Conversation dự báo đến năm 2050, sản lượng khai thác mỏ toàn cầu chỉ khoảng 30 triệu tấn/năm, thấp hơn 7 triệu tấn so với nhu cầu. Vì vậy, các tập đoàn khai khoáng đang ứng dụng công nghệ chiết xuất sinh học để thu hồi đồng từ các bãi quặng thải cũ, đồng thời thử nghiệm dùng nhôm thay đồng trong một số vi mạch và dây dẫn hạ thế.
