Cải cách toàn diện
Hôm 24-6, Ủy ban châu Âu (EC) công bố gói đề xuất lập pháp nhằm tăng cường quyền hạn cho Cơ quan Cảnh sát châu Âu (Europol) và Cơ quan Hợp tác tư pháp hình sự của EU (Eurojust), đồng thời sửa đổi Chỉ thị về Lệnh điều tra châu Âu trong lĩnh vực hình sự và các quy định về bảo vệ dữ liệu.
Động lực của cuộc cải cách đến từ sự thay đổi nhanh chóng của môi trường tội phạm. Theo Báo cáo Đánh giá mối đe dọa tội phạm có tổ chức nghiêm trọng của EU (EU-SOCTA 2025), khoảng 70% các mạng lưới tội phạm hoạt động tại châu Âu đã sử dụng công nghệ số như công cụ cốt lõi, từ tuyển mộ thành viên, liên lạc, thanh toán đến rửa tiền. Các công nghệ mới, trong đó có AI, đang bị lợi dụng để tạo nội dung giả mạo, lừa đảo quy mô lớn, tự động hóa tấn công mạng và che giấu dấu vết.
Trong bối cảnh đó, Europol được định hướng trở thành trung tâm công nghệ và dữ liệu của toàn khối. Theo các đề xuất mới, cơ quan này sẽ xây dựng một "không gian dữ liệu cảnh sát chung", cho phép chia sẻ thông tin tự động, phối hợp điều tra theo thời gian thực và triển khai các văn phòng hỗ trợ trực tiếp tại các quốc gia thành viên.
Europol cũng sẽ tăng cường kết nối với Eurojust, Văn phòng Công tố châu Âu (EPPO) và các đối tác quốc tế nhằm đối phó hiệu quả hơn với tội phạm xuyên biên giới. Năm 2025, cơ quan này đã tham gia khoảng 20.000 chiến dịch, hỗ trợ gần 32.000 vụ bắt giữ và thu giữ tài sản trị giá khoảng 8,9 tỷ EUR. Những con số này phản ánh hiệu quả phối hợp của Cơ quan cảnh sát châu Âu, đồng thời cho thấy quy mô ngày càng mở rộng của các mạng lưới tội phạm.
Europol nhận định "ADN" của tội phạm có tổ chức đang thay đổi, khi vận hành như những doanh nghiệp xuyên quốc gia, kết nối bằng nền tảng số.
Xây hệ thống an ninh mới
Nếu Europol được nâng cấp thành "bộ não công nghệ" của hệ thống thực thi pháp luật châu Âu thì Eurojust sẽ đóng vai trò kết nối toàn bộ chuỗi tố tụng hình sự xuyên biên giới.
Theo đề xuất của EC, ngân sách thường niên của Eurojust sẽ tăng từ 70 triệu EUR lên 100 triệu EUR, đồng thời bổ sung 80 nhân sự cho đội ngũ hiện có khoảng 370 người. Quyền hạn của cơ quan này cũng được mở rộng sang các lĩnh vực như tội phạm mạng, hành vi vi phạm các biện pháp hạn chế của EU và bạo lực trên cơ sở giới tính.
Điểm đáng chú ý của gói cải cách là xây dựng hệ thống thông tin chung giữa Europol, Eurojust và EPPO, giúp các cơ quan nhanh chóng xác định vụ việc liên quan, chia sẻ chứng cứ và phối hợp điều tra, truy tố hiệu quả hơn.
Gói cải cách nằm trong chiến lược an ninh nội địa ProtectEU do Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen khởi xướng, hướng tới xây dựng “Liên minh An ninh”, trong đó các cơ quan thực thi pháp luật của 27 nước thành viên được kết nối bằng hạ tầng dữ liệu, công nghệ và cơ chế phối hợp thống nhất.
Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng thách thức lớn nhất không nằm ở công nghệ hay ngân sách mà ở mức độ sẵn sàng chia sẻ thông tin tình báo và thẩm quyền tư pháp giữa các nước thành viên.
Dù vậy, trước sự phát triển nhanh của các mạng lưới tội phạm sử dụng công nghệ số, cuộc cải cách lần này không chỉ mở rộng quyền hạn cho Europol và Eurojust, mà còn hướng tới xây dựng một hệ thống an ninh mới. Trong đó, dữ liệu, công nghệ và hợp tác xuyên biên giới trở thành tuyến phòng thủ đầu tiên trước các tổ chức tội phạm hoạt động như những "tập đoàn" toàn cầu. Nếu được thông qua, đây sẽ là một trong những cải tổ sâu rộng nhất của EU trong lĩnh vực an ninh - tư pháp kể từ sau Hiệp ước Lisbon.
