Tháng 12-1960, Cuba trở thành quốc gia đầu tiên ở khu vực Tây bán cầu thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam. Ba năm sau, theo chỉ thị của Tổng Tư lệnh Fidel Castro, Ủy ban Cuba đoàn kết với miền Nam Việt Nam được thành lập, thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ và kịp thời trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn ác liệt của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Từ Quảng trường La Habana đến các nhà máy, trường học, tinh thần “Tất cả vì Việt Nam” lan tỏa mạnh mẽ, để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng nhân dân hai nước và bạn bè quốc tế.
Ngày 2-1-1966, tại cuộc mít tinh ở Quảng trường Cách mạng José Martí, Thủ đô La Habana, nhân kỷ niệm Cách mạng Cuba thành công và chào mừng Hội nghị Đoàn kết Á - Phi - Mỹ Latinh, Lãnh tụ Fidel Castro phát biểu câu nói bất hủ: “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình!”.
Đó không chỉ là một tuyên bố chính trị, mà trở thành biểu tượng cho tình cảm sâu nặng, sự sẻ chia và lập trường kiên định của Cuba đối với Việt Nam, khẳng định tình đoàn kết chiến đấu keo sơn, coi sự nghiệp đấu tranh giải phóng của dân tộc Việt Nam như của chính mình.
Tinh thần đó được thể hiện bằng nhiều hành động cụ thể. Trong các chuyến công du nước ngoài, Lãnh tụ Fidel Castro tranh thủ vận động chính phủ và nhân dân các nước ủng hộ Việt Nam. Tại Cuba, đồng chí thường xuyên hiện diện trong các cuộc tuần hành, hoạt động đoàn kết hướng về Việt Nam.
Tháng 9-1973, Lãnh tụ Fidel Castro trở thành nguyên thủ nước ngoài đầu tiên và duy nhất đến thăm vùng giải phóng miền Nam Việt Nam tại Quảng Trị. Hình ảnh đồng chí phất cao lá cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tại điểm cao 241 (Cam Lộ) đã in đậm trong tâm trí nhiều thế hệ người Việt Nam, trở thành nguồn cổ vũ tinh thần to lớn đối với cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Trong chuyến thăm Việt Nam lần thứ hai vào tháng 12-1995, Chủ tịch Fidel Castro khẳng định, nhân dân Việt Nam mãi là những người bạn, người anh em gần gũi, thân thiết của nhân dân Cuba và tin tưởng chắc chắn rằng tình đoàn kết, hữu nghị và sự hợp tác toàn diện giữa Cuba và Việt Nam không ngừng được củng cố và phát triển.
Tại buổi chiêu đãi trọng thể chào mừng Đoàn đại biểu Đảng và Chính phủ Cuba do Lãnh tụ Fidel Castro dẫn đầu, Tổng Bí thư Đỗ Mười nhấn mạnh: "Trải qua thử thách của thời gian và cuộc sống, tình đoàn kết, hữu nghị, hợp tác của Việt Nam - Cuba không ngừng được củng cố và phát triển, trên cơ sở hoàn toàn tin cậy và hết lòng ủng hộ lẫn nhau. Chúng ta cùng bảo vệ di sản quý báu đó vì lợi ích của nhân dân hai nước, vì hòa bình, phát triển, hợp tác Đông Nam Á, Mỹ Latinh và trên thế giới”.
Trong chuyến thăm lần thứ ba (tháng 2-2003) cũng là chuyến thăm cuối cùng tới Việt Nam, Chủ tịch Fidel Castro đã nói: "Các đồng chí Việt Nam luôn nói lời cảm ơn tình đoàn kết của nhân dân Cuba đối với cuộc đấu tranh anh hùng của dân tộc Việt Nam. Nhưng tôi xin nói rằng, chính chúng tôi là những người phải cảm ơn Việt Nam bởi chiến công đã đánh thắng một kẻ thù hùng mạnh, bởi những gì mà chiến thắng đó đã đem lại cho các dân tộc bị áp bức và bóc lột trên thế giới...".
Trong chuyến thăm này, Chủ tịch Fidel Castro đã gặp lại Đại tướng Võ Nguyên Giáp - một cuộc gặp gỡ thắm tình hữu nghị, thắt chặt mối quan hệ đặc biệt giữa những người anh hùng của phong trào giải phóng dân tộc.
Đáp lại tình cảm sâu đậm của Lãnh tụ Fidel Castro và nhân dân Cuba, qua nhiều thời kỳ, các thế hệ lãnh đạo Đảng, Nhà nước Việt Nam đã có những chuyến thăm Cuba, không ngừng vun đắp quan hệ đặc biệt giữa hai nước. Các đoàn đại biểu ở cấp cao nhất của Đảng và Nhà nước ta, từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chủ tịch Quốc hội đến các bộ ngành trong suốt những năm qua đã đến thăm Cuba. Lãnh đạo cấp cao Cuba cũng thường xuyên thực hiện các chuyến thăm đến Việt Nam.
Kể cả trong giai đoạn đại dịch Covid-19, lãnh đạo cao nhất của Đảng, Nhà nước Việt Nam và Cuba vẫn thường xuyên duy trì trao đổi về các biện pháp tăng cường và làm sâu sắc hơn mối quan hệ song phương bằng những cuộc điện đàm hay duy trì trao đổi qua hình thức trực tuyến.
Quan hệ đoàn kết truyền thống, ủng hộ và hợp tác toàn diện anh em Việt Nam -Cuba không ngừng được quan tâm củng cố, thúc đẩy và phát triển trên mọi lĩnh vực và hợp tác, ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn quốc tế.
Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn thứ hai của Cuba tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương và là nhà đầu tư châu Á lớn nhất tại Cuba.
Chương trình cấp quốc gia “65 năm nghĩa tình Việt Nam - Cuba” vận động ủng hộ nhân dân Cuba đã nhận được sự quan tâm sâu sắc, tình cảm sâu nặng của đông đảo các tầng lớp nhân dân. Tổng số tiền ủng hộ đạt hơn 600 tỷ đồng (tháng 10-2025). Từ thành công của chương trình mở ra cách làm mới phù hợp để thực hiện thật tốt 3 trụ cột: Đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước, đối ngoại nhân dân, nhằm bồi đắp, nâng lên tầm cao mới mối quan hệ hữu nghị, truyền thống, gắn bó keo sơn Việt Nam - Cuba ngày càng bền chặt, tốt đẹp.
Ngay sau khi nhận được tin Lãnh tụ Fidel Castro từ trần, Việt Nam đã cử đoàn đại biểu cấp cao của Đảng và Nhà nước do Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân dẫn đầu sang Cuba dự lễ tang. Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân là nhà lãnh đạo nước ngoài đầu tiên dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao đến Cuba viếng Lãnh tụ Fidel Castro và chia buồn với Đảng, Nhà nước và nhân dân Cuba.
Một dấu ấn đặc biệt của Cuba trên đất Việt Nam được hình thành nhiều thập niên sau chuyến thăm lịch sử của Lãnh tụ Fidel Castro. Ngày 15-9-2018, Công viên Fidel Castro được khánh thành tại thành phố Đông Hà, tỉnh Quảng Trị, nhân kỷ niệm 45 năm chuyến thăm Quảng Trị của đồng chí.
Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh tại thủ đô La Habana là một biểu tượng nổi bật của Việt Nam trên đất Cuba. Công trình được khánh thành ngày 19-5-2003, đúng dịp Kỷ niệm 113 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, do kiến trúc sư Cuba Joel Díaz, Phó Chủ tịch Hội Hữu nghị Cuba - Việt Nam, thiết kế.
Đặt tại Công viên Hòa Bình, tượng đài thể hiện sự kính trọng của nhân dân Cuba đối với Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời là địa điểm quen thuộc của nhiều hoạt động tưởng niệm, giao lưu và hữu nghị giữa hai nước.
Trong chuyến thăm Quảng Bình - Quảng Trị tháng 9-1973, Lãnh tụ Fidel Castro quyết định tặng Quảng Bình một bệnh viện hiện đại nhằm phục vụ người dân địa phương và quân nhân từ chiến trường miền Nam chuyển ra. Công trình được khởi công ngày 19-5-1974 và khánh thành, đi vào hoạt động ngày 9-9-1981 với quy mô 462 giường bệnh.
Bệnh viện Việt Nam - Cuba tại Hà Nội được thành lập ngày 18-6-1969. Việc mang tên “Việt Nam - Cuba” ngay trong những năm chiến tranh thể hiện sự trân trọng đối với tình đoàn kết và sự ủng hộ của Đảng, Nhà nước và nhân dân Cuba dành cho Việt Nam. Sau khi bệnh viện thành lập, Cuba đã cử nhiều bác sĩ, y tá và chuyên gia y tế sang làm việc, phối hợp cùng các đồng nghiệp Việt Nam trong điều trị, phẫu thuật và chuyển giao kỹ thuật y khoa.
Cuba giúp Việt Nam xây dựng đoạn đường nhựa dài khoảng 19km nối Sơn Tây với Xuân Mai, nhiều người quen gọi là “đường Cuba”. Các kỹ sư, công nhân Cuba trực tiếp tham gia thi công, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm và kỹ thuật làm đường với phía Việt Nam.
Tình cảm của nhân dân Cuba dành cho Việt Nam còn được thể hiện qua nhiều trường học và cơ sở giáo dục mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng các anh hùng Việt Nam.
Tiêu biểu là Trường Tiểu học Hồ Chí Minh ( Tiếng Tây Ban Nha: Escuela Primaria Tío Ho) tại La Habana, được thành lập năm 1976 nhân dịp Kỷ niệm một năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Người dân Cuba trìu mến gọi đây là “Trường Bác Hồ”. Tại trường, học sinh được tìm hiểu về lịch sử, đất nước và con người Việt Nam.
Tại La Habana còn có Trường Tiểu học Nguyễn Văn Trỗi và Trường Tiểu học Võ Thị Thắng. Những ngôi trường mang tên Việt Nam trở thành nơi góp phần giáo dục thế hệ trẻ Cuba về lịch sử và tình hữu nghị đặc biệt giữa hai nước.
Trong nhiều năm, Việt Nam đã cử chuyên gia sang Cuba hỗ trợ phát triển nông nghiệp, đặc biệt là sản xuất lúa gạo. Việc hợp tác tập trung vào chuyển giao giống, kỹ thuật canh tác, kinh nghiệm thâm canh và tổ chức sản xuất, góp phần nâng cao năng lực sản xuất lương thực của Cuba.
