Khi dân số già hóa quá nhanh

Cách đây không lâu, Việt Nam tự hào vì bước vào giai đoạn “dân số vàng”, với tỷ lệ lao động trong độ tuổi cao. Thế nhưng, chưa kịp tận dụng, khai thác “dân số vàng”, tạo cơ hội cho người lao động tích lũy thu nhập, tăng lợi tức nhân khẩu thì hiện tại, nước ta lại phải đối mặt với thực tế: bước vào ngưỡng già hóa dân số.

Già hóa dân số là kết quả của quá độ nhân khẩu học, trong đó mức chết và sinh đều giảm và tuổi thọ bình quân tăng lên, làm gia tăng số lượng người cao tuổi (từ 60 tuổi trở lên). Điều bất thường là tốc độ già hóa dân số của nước ta nhanh hơn nhiều so với các nước phát triển khác và là một trong 10 nước lao dốc nhanh nhất thế giới. Đó là nhận định của Quỹ Dân số Liên hiệp quốc - UNFPA. Theo dự báo thì phải đến năm 2017, Việt Nam mới chính thức bước vào giai đoạn dân số già, thế nhưng mới đến năm 2013, tỷ lệ người cao tuổi (theo quy định của UNFPA) đã chiếm 10,5% tổng dân số. Không chỉ báo động vì nó đến sớm hơn dự báo 5 năm, cột mốc dân số “bạch kim” còn đang đặt ra nhiều thách thức đối với Chính phủ, các cấp chính quyền và trong từng gia đình.

Theo các chuyên gia, có ba thách thức quan trọng đối với vấn đề già hóa dân số ở các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. Thứ nhất, người cao tuổi là nữ giới chiếm nhiều hơn nam giới; thứ hai, họ sống ở nông thôn nhiều hơn và thứ ba là phần đông người cao tuổi sống trong gia đình có nhiều thế hệ. Theo nhận định của PGS-TS Nguyễn Lan Hương, Viện trưởng Viện Khoa học lao động và xã hội, già hóa dân số không phải là gánh nặng, nhưng nó sẽ làm cho gánh nặng kinh tế, xã hội trở nên trầm trọng hơn nếu không có những bước chuẩn bị, thực hiện các chiến lược, chính sách thích ứng. Già hóa dân số là vấn đề toàn cầu hóa và đang tạo ra nhiều áp lực. Vì thế, mỗi nước đều có hướng đối phó, giải quyết khác nhau. Vậy chúng ta đã có sự chuẩn bị vào cuộc như thế nào để ứng phó và giảm thiểu ảnh hưởng của nó?

Theo điều tra của Bộ Y tế, chỉ có 5% người cao tuổi của nước ta có sức khỏe tốt, còn lại 95% không khỏe mạnh và mang trong mình nhiều thứ bệnh như: tăng huyết áp, viêm khớp, bệnh phổi - phế quản tắc nghẽn mãn tính, đái tháo đường, sa sút trí tuệ… Chi phí y tế của người cao tuổi cao gấp 7 lần so với người trẻ; tính riêng chi phí y tế của nhóm người trên 75 tuổi đã chiếm 30% tổng ngân sách quốc gia. Làm thế nào để giảm thiểu gánh nặng y tế lẫn gánh nặng xã hội cho người cao tuổi? Trong vòng 15-20 năm nữa, chúng ta đặt nặng về kỳ vọng tăng trưởng kinh tế, tăng năng suất lao động nhưng thách thức ở giai đoạn này lại là dân số biến động, già hóa nhanh, số lượng lao động tham gia lao động giảm mạnh. Không những thế, khoảng hơn hai thập niên nữa (2030 - 2040), tốc độ tăng trưởng lao động tiếp tục giảm tốc vì mức sinh trung bình giảm sâu, dẫn đến khả năng thiếu hụt lao động trầm trọng. Như thế chúng ta phải làm gì để có thể duy trì tốc độ tăng trưởng bền vững như mong muốn?

Rõ ràng già hóa dân số sẽ tác động mạnh mẽ đến kinh tế xã hội và mọi mặt của đời sống. Nếu không có sách lược đối phó kịp thời, kể cả điều chỉnh các chính sách về dân số, lao động, việc làm, an sinh xã hội… phù hợp thì nó sẽ trở thành gánh nặng, áp lực lớn cho nhà nước lẫn từng tế bào xã hội. 

Thực tế cho thấy, lợi tức nhân khẩu ở Việt Nam thấp do người lao động về hưu sớm, nhất là nữ giới (55 tuổi). Hơn nữa, tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội cũng rất thấp, chủ yếu làm việc ở khu vực phi chính thức. Vì thế khi về già, phần đông người cao tuổi tích lũy không nhiều hoặc trắng tay, sống phụ thuộc vào con cái hay trợ cấp ít ỏi của nhà nước. Ngoài khuyến nghị nên nới lỏng chính sách dân số và để người dân tự quyết định số con, nhà nước cần có chính sách phát triển thị trường lao động theo hướng mở, linh hoạt, trong đó khuyến khích tận dụng nguồn lao động chất xám đã về hưu, người cao tuổi còn có năng lực làm việc... Bên cạnh đó, mở rộng độ bao phủ của chính sách an sinh xã hội như bảo hiểm hưu trí, bảo hiểm y tế, cải thiện các dịch vụ giáo dục, đào tạo, trang bị kỹ năng sử dụng công nghệ, thiết bị hiện đại cho người cao tuổi để họ nâng cao khả năng hội nhập, thích ứng với xã hội hiện đại. Bên cạnh thách thức, cơ hội khai thác thị phần cung ứng dịch vụ, nhất là chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng cho người cao tuổi sẽ phát triển mạnh. Hiện nay, các dịch vụ chăm sóc y tế, dinh dưỡng… cho người già còn rất ít. Và nếu chậm chân, doanh nghiệp Việt sẽ mất thị phần ngay trên sân nhà.

KHÁNH HÀ

Các tin, bài viết khác

Đọc nhiều nhất

Đất mẹ đón các anh về

Đất mẹ đón các anh về

Chúng tôi trở lại xã Lộc Thiện, huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước những ngày giữa tháng 11, với cảm xúc thật đặc biệt khi Đội K72 - Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự (BCHQS) tỉnh Bình Phước - đang nỗ lực tìm thêm được hài cốt liệt sĩ tại khu vực của Bệnh xá K54, thuộc Đoàn 340, Cục Hậu cần Miền B2, hy sinh tại ấp K54.

Bút Sài Gòn

Toàn tưởng bở

- Có một thứ gần đây cứ bùng theo từng đợt, lôi kéo được nhiều người tham gia: “mua sắm hoàn tiền”. Theo mời gọi của một số trang mạng hoặc ứng dụng di động, tỷ lệ hoàn tiền lên đến 80% - 100%. Thực chất nó là cái chi?

Giao thông - Đô thị

4.500 tỷ đồng kết nối giao thông vùng Đông Nam bộ

Ngày 3-12, ông Đặng Hoàng Chương, Giám đốc Ban Quản lý Dự án Đầu tư và Xây dựng ngành giao thông tỉnh Tây Ninh, cho biết trong giai đoạn 2021-2025 tỉnh dự kiến sẽ khởi công, nâng cấp và mở rộng 3 dự án hạ tầng giao thông từ nguồn ngân sách địa phương và trung ương với tổng vốn đầu tư khoảng 4.500 tỷ đồng. 

Quy hoạch

Quy hoạch phố đi bộ cần đồng bộ

Nối tiếp các phố đi bộ Nguyễn Huệ, Bùi Viện (quận 1), phố ẩm thực Vĩnh Khánh (quận 4), nhiều nơi khác như quận 3, quận 10… cũng lên kế hoạch mở phố đi bộ, phố ẩm thực trên địa bàn. Tuy nhiên, điều gây lo lắng là việc “nhà nhà” đóng đường mở phố đi bộ, phố ẩm thực sẽ làm gia tăng tình trạng kẹt xe, nhất là trong bối cảnh diện tích đất dành cho giao thông (tính trên đầu người) ở TPHCM hiện rất thấp.

Tin buồn

Anh hùng Lao động NGUYỄN THỊ CHỈ từ trần

Quận ủy - HĐND - UBND - UBMTTQ quận Bình Thạnh, TPHCM; Đảng ủy - HĐND - UBND - UBMTTQ phường 15, quận Bình Thạnh, TPHCM và gia đình vô cùng thương tiếc báo tin: