Những ngày trung tuần tháng 11, nhiều tỉnh miền Trung trải qua một hình thái thời tiết bất thường. Thay vì những đợt mưa dầm dề trắng trời cùng các bản tin cảnh báo lũ quét, sạt lở đất vốn đã thành quy luật khắc nghiệt mỗi độ cuối thu đầu đông, khu vực này lại nắng rát da. Sự dị thường này khiến những người làm công tác quản lý, điều hành nguồn nước lo ngại.
Ngày 17-11, UBND TP Đà Nẵng ban hành Công văn số 12159/UBND-KT, thống nhất phương án cho phép 2 hồ thủy điện lớn là Sông Tranh 2 và Đak Mi 4A trên thượng nguồn lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn chủ động tổ chức tích nước nhằm ứng phó nguy cơ hạn hán, thiếu nước năm 2027 do tác động của El Niño.
Như vậy, thay vì căng mình trực chiến phòng, chống lũ lụt như mọi năm, chính quyền địa phương đang phải tính toán "giữ từng giọt nước" cho mùa khô tới. Thực tế, tại lưu vực hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn những ngày qua cho thấy nỗi lo trên hoàn toàn có cơ sở.
Đã gần hết mùa mưa lũ nhưng lượng mưa trên toàn lưu vực thiếu hụt nghiêm trọng so với trung bình nhiều năm. Những hồ chứa thượng nguồn rơi vào cảnh "đói" nước. Nhiều hồ thủy điện bậc thang lớn trên lưu vực vẫn chưa thể tích đủ đến mực nước dâng bình thường - ngưỡng an toàn tối thiểu để bảo đảm cấp nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và đẩy mặn cho vùng hạ du suốt 8-9 tháng mùa kiệt năm tới.
Sự đảo lộn của quy luật khí hậu đang đặt công tác vận hành liên hồ chứa vào thách thức "kép". Một mặt, nguy cơ El Niño kéo dài sang năm 2027 buộc các nhà máy thủy điện và chính quyền địa phương tranh thủ từng đợt mưa nhỏ cuối mùa để tích nước, tránh lặp lại kịch bản xâm nhập mặn khốc liệt tại từng cửa sông, khiến hàng triệu người dân hạ du thiếu nước sinh hoạt như những năm cực đoan trước đây.
Mặt khác, sự bất định của biến đổi khí hậu khiến mưa lũ miền Trung luôn tiềm ẩn yếu tố cực đoan, trái quy luật; những cơn bão muộn hoặc tổ hợp mưa lớn dị thường có thể ập đến bất cứ lúc nào. Do đó, trong chỉ đạo ngày 17-11, lãnh đạo TP Đà Nẵng đặc biệt nhấn mạnh nguyên tắc "kép": cho phép tích nước sớm nhưng phải tuân thủ nghiêm ngặt Quy trình vận hành liên hồ chứa theo Quyết định số 2138/QĐ-TTg của Thủ tướng, tuyệt đối không gây đột biến dòng chảy và phải lập tức chuyển sang chế độ cắt, giảm lũ cho hạ du khi xuất hiện tình huống mưa lũ bất thường.
Câu chuyện "lo hạn giữa mùa mưa" ở Đà Nẵng năm 2026 một lần nữa cho thấy khái niệm "mùa mưa" hay "mùa khô" truyền thống đang dần bị xóa nhòa bởi biến đổi khí hậu.
Khi thiên nhiên không còn vận hành theo kinh nghiệm, sự chủ động, linh hoạt trong điều hành và tính toán khoa học của con người chính là lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ sự an toàn và sinh kế bền vững cho vùng hạ du.