Hiệu quả từ tương tác số
Mới đây, qua mã QR đóng góp ý kiến, người dân khu phố 19, phường Minh Phụng (TPHCM) đề xuất kết nối camera gia đình, doanh nghiệp vào hệ thống camera giám sát của công an. Ý kiến nhanh chóng được phường tiếp nhận và tổ chức khảo sát thực hiện, minh chứng cho hiệu quả của việc đưa nền tảng số vào thực hiện dân chủ ở cơ sở.
Theo Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Minh Phụng Nguyễn Thị Mai Trang, bên cạnh kênh truyền thống tiếp nhận thông tin (qua trưởng khu phố, Ban Thanh tra nhân dân và Ban Công tác Mặt trận), MTTQ phường đang đẩy mạnh các ứng dụng trực tuyến để tiếp thu nhiều hơn ý kiến của người dân.
Điển hình là “Minh Phụng số” (thiết lập trên Google Forms với 12 lĩnh vực). Từ khi triển khai vào tháng 5-2026, kênh này ghi nhận nhiều góp ý thiết thực về an ninh trật tự, dân sinh. Phường cũng in 500 nhãn dán mã QR “Alo An An” đặt tại nhiều địa điểm công cộng. Mọi phản ánh đều được tổng hợp, chuyển cơ quan chức xử lý và thông tin phản hồi đến người dân.
Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy phường Minh Phụng đánh giá, ưu điểm của nền tảng số là người dân có thể gửi ý kiến 24/7 và dễ dàng chia sẻ qua Zalo, Facebook. Từ đó, lãnh đạo phường Minh Phụng kiến nghị thành phố sớm hoàn thiện cơ sở pháp lý, công nhận giá trị của việc lấy ý kiến nhân dân trên không gian mạng; đồng thời chuẩn hóa quy trình tiếp nhận, xử lý và phản hồi để người dân thuận tiện giám sát tiến độ giải quyết kiến nghị.
Phường Trung Mỹ Tây (TPHCM) cũng đồng bộ hệ thống thông tin số nhằm mở rộng không gian tương tác. Phường vận hành Zalo Official Account (Zalo OA) và Chatbot hướng dẫn thủ tục hành chính. Mạng lưới nhóm Zalo tại 22 khu phố trở thành kênh thông tin để truyền tải và tiếp nhận lập tức các ý kiến.
Fanpage “Thông tin Trung Mỹ Tây” hoạt động tích cực với hơn 300 tin bài, 127.000 lượt tương tác. Phường còn kết hợp Cổng 1022, VNeID và ứng dụng công dân số để xử lý các vấn đề liên quan trật tự đô thị, môi trường.
Theo ông Hồ Minh Hoàng, Chủ tịch UBND phường Trung Mỹ Tây, hiệu quả tương tác số thể hiện rõ qua dự án đường TMT 16. Từ ý kiến của người dân về mong muốn mở rộng mặt đường, UBND phường lập tức cho tiến hành đo đạc, đối thoại và làm việc với đơn vị thi công. Nhờ đó, các bên nhanh chóng đạt sự đồng thuận, giải quyết dứt điểm vướng mắc mà vẫn tuân thủ thiết kế được duyệt. Nhờ ứng dụng số, những khoản thu - chi quỹ cộng đồng, an sinh xã hội, quy hoạch sử dụng đất được minh bạch triệt để.
Người dân dễ dàng phản ánh sự cố, tra cứu và theo dõi lộ trình xử lý mọi lúc, mọi nơi. Ứng dụng số không chỉ giúp giảm chi phí, thời gian làm thủ tục mà còn tạo điều kiện để người dân chủ động giám sát, phát huy quyền làm chủ, hướng đến xây dựng chính quyền số gần dân, sát dân.
Quy định thời hạn tiếp nhận, giải quyết
Dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) được xem xét tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.
Từ thực tiễn tiếp nhận, giải quyết kiến nghị tại cơ sở, đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc, Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TPHCM, đề nghị dự thảo luật quy định rõ thời hạn và trách nhiệm xử lý: hệ thống phải xác nhận ngay khi tiếp nhận kiến nghị; trong 3 ngày làm việc phải phân loại, xác định đầu mối và thông báo thời hạn trả lời.
Với kiến nghị thông thường, thời hạn giải quyết là 15 ngày làm việc; vụ việc phức tạp được gia hạn một lần (tổng thời gian không quá 30 ngày làm việc) nhưng phải báo trước lý do. Việc chuyển xử lý nội bộ không được tính lại thời hạn.
Mỗi kiến nghị nên có mã QR tra cứu, cập nhật rõ trạng thái, thời hạn và kết quả. Nếu chính quyền dùng nhóm Zalo tiếp nhận, cán bộ quản lý phải đưa phản ánh vào quy trình xử lý chính thức để người dân không phải gửi lại nhiều lần.
Khi quá hạn, hệ thống tự động cảnh báo đến người đứng đầu, HĐND và MTTQ để giám sát. Đối với các đợt lấy ý kiến về chính sách, quy hoạch, dự án, cần công khai bản tổng hợp theo nhóm ý kiến, thể hiện nội dung được tiếp thu, nội dung chưa tiếp thu và lý do.
Theo đại biểu Võ Ngọc Thanh Trúc, dự thảo luật đã đặt ra nguyên tắc ứng dụng số không làm hạn chế quyền dân chủ ở cơ sở của người dân và quy định hỗ trợ người cao tuổi, người chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ.
Do vậy, luật nên quy định rõ khi lấy ý kiến trên mạng, chính quyền phải bảo đảm người không có thiết bị hoặc chưa biết sử dụng công nghệ vẫn được góp ý trực tiếp hay bằng văn bản.
Người tham gia đóng góp ý kiến qua các phương thức hợp pháp phải được tiếp cận cùng nội dung cần thiết, có thời gian hợp lý và được xem xét, phản hồi theo cùng tiêu chuẩn. Ý kiến góp ý bằng văn bản cũng phải được cập nhật chung vào hồ sơ hệ thống để tiếng nói của người ít sử dụng công nghệ vẫn được ghi nhận đầy đủ.
Cùng với đó, chính quyền có thể phối hợp MTTQ, các đoàn thể và tổ công nghệ số cộng đồng bố trí điểm hỗ trợ ghi nhận ý kiến, thời gian tiếp nhận phù hợp với người làm việc theo ca, phương thức dễ tiếp cận cho người khuyết tật. Người hỗ trợ chỉ giúp thao tác, phải ghi nhận đúng ý kiến và để người dân xác nhận.
Ở góc độ chuyên gia, TS Đào Hưng (Bộ môn Quản lý Công, Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TPHCM) dẫn chứng những mô hình quốc tế có thể tham khảo.
Đó là nền tảng Decidim tại Barcelona (Tây Ban Nha) cho phép người dân đề xuất, đóng góp ý kiến và theo dõi quá trình xử lý chính sách; Tartu (Estonia) cho phép người dân đề xuất và bỏ phiếu trực tuyến chọn dự án cộng đồng; hay Hàn Quốc có thỉnh nguyện thư điện tử gửi Quốc hội.
TS Đào Hưng cho rằng, TPHCM hội đủ điều kiện để trở thành địa phương tiên phong phát huy quyền làm chủ của người dân trên không gian số, nhờ mức độ tiếp cận công nghệ cao và văn hóa tích cực tham gia việc chung.
Phương châm dân chủ cần cụ thể hóa: “Dân biết” là công khai dữ liệu, chính sách; “Dân bàn” là tạo cơ hội đề xuất, phản biện; “Dân quyết định” áp dụng đối với nội dung theo luật định hoặc có cơ chế tham vấn rõ ràng; “Dân kiểm tra, giám sát” là khả năng theo dõi tiến độ, kết quả thực hiện.
Thành phố nên thí điểm ở các dự án tiện ích công cộng nhỏ và vừa. Điển hình như với dự án phân loại rác tại nguồn, thành phố có thể đưa ra cộng đồng thảo luận phương án thu gom và thanh toán dịch vụ thông qua việc sử dụng túi rác chuyên dụng.
Đồng thời cần đánh giá hiệu quả qua các chỉ số tác động thực chất, như tỷ lệ kiến nghị được phản hồi đúng hạn, tỷ lệ đề xuất được tiếp thu, mức độ hài lòng của người dân và sự thay đổi của dịch vụ công.
Đặc biệt, cần đo lường xem sự tham gia của dân có giúp nâng cao chất lượng quyết định, tối ưu nguồn lực và tăng trách nhiệm giải trình của chính quyền hay không.
* Ông LÊ MINH ĐỨC, Phó Trưởng Ban Pháp chế HĐND TPHCM:
Không để ý kiến “treo” trên nền tảng số
Để ứng dụng nền tảng số trong thực hiện dân chủ ở cơ sở đi vào thực chất, những ứng dụng, cổng thông tin tương tác phải thực sự thân thiện, đơn giản và dễ thao tác với mọi lứa tuổi người dân.
Song song đó, cần quy định chế tài, luật hóa rõ trách nhiệm và thời hạn cơ quan nhà nước xử lý, phản hồi các kiến nghị trực tuyến, tuyệt đối không để tình trạng ý kiến bị “treo” rồi quên lãng, không được phản hồi.
Ngoài ra, hệ thống phải được liên thông dữ liệu và ứng dụng công nghệ để tự động phân loại. Điều này không chỉ giúp người dân dễ dàng tra cứu, mà còn là công cụ đắc lực để đại biểu HĐND giám sát chặt chẽ, theo đến cùng tiến độ giải quyết của chính quyền, bảo đảm tính minh bạch, kịp thời, góp phần vào quá trình xây dựng và giám sát hoạt động chính quyền.
* Bà TRẦN THỊ MỸ CHI, Trưởng ấp Bình Thượng, xã Thái Mỹ, TPHCM:
Tăng gắn kết, đồng thuận trong cộng đồng
Thời gian qua, ấp Bình Thượng đã dùng Zalo, Facebook để thông tin nhanh các chủ trương và làm kênh trực tuyến tiếp nhận phản ánh của bà con. Việc sử dụng ứng dụng số giúp tiết kiệm thời gian, tăng tương tác. Mọi ý kiến đều được tiếp nhận, xử lý kịp thời, qua đó nâng cao tính minh bạch và sự đồng thuận.
Thời gian tới, chúng tôi đề xuất tiếp tục nâng cao hiệu quả các nhóm Zalo, Facebook; xây dựng kênh phản ánh chính thức, có phân công người phụ trách và theo dõi tiến độ xử lý.
Đồng thời cần tăng cường hướng dẫn người dân, nhất là người lớn tuổi, sử dụng nền tảng số an toàn, hiệu quả. Qua đó góp phần xây dựng chính quyền gần dân, lắng nghe và giải quyết kịp thời nguyện vọng chính đáng của nhân dân.