Hội thảo diễn ra trong bối cảnh Quốc hội ban hành Nghị quyết số 37/2026/QH16 ngày 24-8-2026, quy định cơ chế, chính sách đặc thù xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về hình sự và xử lý kỷ luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vì lợi ích chung.
Theo nghị quyết, tổ chức, cá nhân có thể được xem xét không truy cứu trách nhiệm hình sự khi đáp ứng các điều kiện như không tham nhũng, hành động vì lợi ích chung, không vì lợi ích cá nhân hoặc động cơ vụ lợi. Nghị quyết cũng quy định trường hợp được loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gây thiệt hại do rủi ro trong ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nếu đã tuân thủ đúng quy trình, áp dụng đầy đủ biện pháp phòng ngừa.
Tại hội thảo, ông Phạm Văn Hòa, Ủy viên Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhận định, một bộ phận cán bộ có năng lực, trình độ cao vướng vòng lao lý do sai phạm trong quá trình thực thi nhiệm vụ, khiến nhiều người e ngại, né tránh trách nhiệm.
PGS-TS Đỗ Cảnh Thìn, Phó Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng việc khuyến khích người vi phạm, nhất là trong lĩnh vực kinh tế, chủ động khắc phục hậu quả thể hiện tính nhân văn, nhưng không đồng nghĩa với miễn trách nhiệm hình sự. Đây chỉ là căn cứ để cơ quan chức năng xem xét mức độ vi phạm và quyết định hình thức xử lý phù hợp.
Luật sư Trần Tuấn Anh (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) đề xuất khi sửa đổi Bộ luật Hình sự, cần nghiên cứu quy định tỷ lệ khắc phục hậu quả đối với các tội phạm kinh tế.
Theo đó, người phạm tội khắc phục từ 50% thiệt hại trở lên, kèm tình tiết thành khẩn khai báo, có thể được xem xét áp dụng Khoản 1, Điều 54 Bộ luật Hình sự để giảm nhẹ hình phạt. Nếu tiếp tục khắc phục toàn bộ hậu quả, có thể được xem xét khoan hồng hơn. Ông cho rằng cần hướng dẫn cụ thể về tỷ lệ khắc phục hậu quả để thống nhất áp dụng pháp luật.
