Phát biểu mở đầu tọa đàm, nhà báo Nguyễn Ngọc Anh, Phó Tổng Biên tập Báo Sài Gòn Giải Phóng nhấn mạnh, nhiễm trùng đường hô hấp từ lâu đã trở thành một trong những gánh nặng bệnh tật và tử vong hàng đầu trên thế giới cũng như tại Việt Nam.
Đặc biệt, trong bối cảnh dân số đang già hóa nhanh, người cao tuổi mắc các bệnh lý mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) phải đối mặt với nguy cơ cao khi mắc các bệnh nhiễm trùng hô hấp. Bên cạnh đó, tâm lý chủ quan và tình trạng tự ý sử dụng kháng sinh không chỉ gây nguy cơ tác dụng phụ cho người bệnh mà còn làm gia tăng tình trạng kháng kháng sinh, đặt ra thách thức lớn đối với ngành y tế.
Theo nhà báo Nguyễn Ngọc Anh, với tinh thần “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”, tọa đàm là diễn đàn khoa học để các nhà quản lý, chuyên gia trong lĩnh vực hô hấp, vi sinh, truyền nhiễm, tim mạch và lão khoa cùng trao đổi, đánh giá toàn diện gánh nặng bệnh tật, nguy cơ biến chứng và tử vong do nhiễm trùng hô hấp, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh nền.
Đồng thời, chương trình tập trung làm rõ thực trạng kháng kháng sinh, vai trò của các kỹ thuật xét nghiệm sinh học phân tử tiên tiến trong phát hiện sớm tác nhân gây bệnh và những chiến lược dự phòng hiệu quả.
“Chúng tôi kỳ vọng những ý kiến phân tích, chia sẻ tại tọa đàm không chỉ cung cấp kiến thức y khoa chính xác mà còn đề xuất các giải pháp, kiến nghị thiết thực đối với cơ quan quản lý và cơ sở y tế, góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa nhiễm trùng hô hấp, bảo vệ sức khỏe người dân TPHCM và cả nước”, nhà báo Nguyễn Ngọc Anh nhấn mạnh.
Công tác y tế dự phòng phải đi trước một bước
Phát biểu định hướng tại tọa đàm, TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó Giám đốc Sở Y tế TPHCM, đánh giá cao việc Báo Sài Gòn Giải Phóng phối hợp Hội Hô hấp TPHCM và Phòng khám Đa khoa Ngọc Minh tổ chức tọa đàm nhằm cập nhật kiến thức chuyên môn, nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng chống các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.
Theo TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, tọa đàm diễn ra đúng thời điểm giao mùa cuối năm, đồng thời trùng với ngày đầu tiên của Tuần lễ Thế giới nâng cao nhận thức về kháng thuốc năm 2026 (từ ngày 18 đến 24-11). Đây là dịp quan trọng để nhìn nhận đầy đủ hơn những thách thức trong phòng chống bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là nhiễm trùng hô hấp và tình trạng đề kháng kháng sinh đang ngày càng trở thành mối đe dọa đối với sức khỏe cộng đồng.
TPHCM là siêu đô thị có mật độ dân số cao, hoạt động giao thương trong nước và quốc tế diễn ra sôi động, tạo ra nhiều thách thức trong kiểm soát các bệnh truyền nhiễm, nhất là nhiễm trùng đường hô hấp mắc phải tại cộng đồng. Thực tiễn giám sát dịch tễ cho thấy, vào thời điểm giao mùa cuối năm, các tác nhân gây bệnh như virus cúm mùa, virus hợp bào hô hấp (RSV), phế cầu khuẩn thường có xu hướng gia tăng.
Mặc dù phần lớn trường hợp khởi phát với triệu chứng nhẹ, nhưng ở những nhóm dễ bị tổn thương như trẻ dưới 5 tuổi, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), bệnh có thể diễn tiến nhanh thành viêm phổi nặng, suy hô hấp, làm gia tăng nguy cơ tử vong và gây áp lực lớn lên hệ thống điều trị, đặc biệt tại các bệnh viện tuyến cuối.
Đáng lo ngại, cùng với gánh nặng bệnh tật do nhiễm trùng hô hấp, tình trạng sử dụng kháng sinh không hợp lý trong cộng đồng đang đặt ra nhiều thách thức. Phần lớn các trường hợp ho, sốt, viêm đường hô hấp trên do virus gây ra, trong khi kháng sinh không có tác dụng đối với virus.
Tuy nhiên, thói quen tự ý mua và sử dụng kháng sinh của người dân vẫn còn phổ biến. Việc sử dụng kháng sinh không cần thiết hoặc không đúng chỉ định tạo điều kiện cho vi khuẩn thích nghi, hình thành các chủng đa kháng thuốc, khiến quá trình điều trị các bệnh nhiễm khuẩn ngày càng khó khăn, làm giảm hiệu quả của những loại thuốc vốn giữ vai trò quan trọng trong điều trị.
Trước những thách thức trên, quán triệt phương châm “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”, Sở Y tế TPHCM xác định công tác y tế dự phòng phải đi trước một bước, tập trung vào 4 định hướng trọng tâm nhằm chủ động bảo vệ sức khỏe người dân, giảm gánh nặng bệnh tật và kiểm soát tình trạng đề kháng kháng sinh.
Thứ nhất, tăng cường giám sát, phát hiện và cảnh báo sớm nguy cơ dịch bệnh. Ngành y tế thành phố chuyển mạnh từ tư duy ứng phó khi xuất hiện ca bệnh sang chủ động dự báo, nhận diện sớm các nguy cơ dịch tễ. Theo đó, tiếp tục củng cố hệ thống giám sát trọng điểm hội chứng cúm, viêm phổi nặng và các tác nhân gây bệnh; tăng cường liên thông, chia sẻ dữ liệu giữa Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC), Viện Pasteur TPHCM, các bệnh viện và hệ thống phòng xét nghiệm. Qua đó, kịp thời phát hiện những thay đổi về đặc điểm dịch tễ, chủ động cảnh báo và triển khai các biện pháp ứng phó phù hợp với từng thời điểm, từng mùa dịch.
Thứ hai, thúc đẩy tiêm chủng dự phòng theo vòng đời. Vaccine là một trong những biện pháp dự phòng đặc hiệu hiệu quả, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh, nhập viện, biến chứng nặng và gián tiếp giảm nhu cầu sử dụng kháng sinh. Trên cơ sở triển khai Luật Phòng bệnh có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, ngành y tế thành phố chú trọng bảo đảm quyền tiếp cận tiêm chủng của người dân trong suốt vòng đời, đặc biệt ưu tiên các nhóm có nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh nền. Trong đó, tăng cường khả năng tiếp cận các vaccine phòng bệnh hô hấp như cúm, phế cầu, ho gà và RSV theo khuyến cáo của Bộ Y tế và các hội chuyên môn.
Thứ ba, tăng cường quản lý, sử dụng kháng sinh an toàn, hợp lý. Thực hiện Chiến lược quốc gia phòng, chống kháng thuốc giai đoạn 2023-2030, ngành y tế thành phố tiếp tục đẩy mạnh các chương trình quản lý sử dụng kháng sinh tại cơ sở khám chữa bệnh, bảo đảm việc kê đơn, điều trị tuân thủ hướng dẫn chuyên môn, gắn với giám sát vi sinh và kiểm soát nhiễm khuẩn. Đối với cộng đồng, trọng tâm là triển khai kê đơn điện tử, liên thông dữ liệu đơn thuốc, tăng cường kiểm soát việc bán kháng sinh theo đơn tại các nhà thuốc, từng bước hạn chế tình trạng tự ý sử dụng kháng sinh và nguy cơ gia tăng vi khuẩn kháng thuốc.
Thứ tư, đẩy mạnh truyền thông thay đổi hành vi và tăng cường phối hợp đa ngành. Bên cạnh các giải pháp chuyên môn, việc nâng cao nhận thức và thay đổi thói quen sử dụng thuốc của người dân có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi xuất hiện các triệu chứng ho, sốt thông thường, người dân cần nghỉ ngơi, theo dõi sức khỏe, nhận diện các dấu hiệu cảnh báo nặng và đến cơ sở y tế khi cần thiết. Đặc biệt, chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ, không tự ý mua thuốc, không sử dụng lại đơn thuốc cũ hoặc dùng chung thuốc của người khác.
Để những thông điệp khoa học về phòng chống nhiễm trùng hô hấp và sử dụng kháng sinh hợp lý đến được với từng gia đình, ngành y tế cần sự đồng hành của các cơ quan báo chí, hội nghề nghiệp, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội. Công tác truyền thông không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà cần hướng đến thay đổi nhận thức, hình thành thói quen chủ động phòng bệnh, sử dụng thuốc đúng cách và nâng cao trách nhiệm của mỗi người dân trong bảo vệ sức khỏe bản thân, gia đình và cộng đồng.
"Bảo vệ sức khỏe hô hấp cộng đồng không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành y tế mà đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước, giới chuyên môn, các tổ chức xã hội và ý thức tự giác của mỗi người dân. Thông qua những diễn đàn khoa học như tọa đàm lần này, các giải pháp dự phòng, phát hiện sớm, điều trị hiệu quả và sử dụng kháng sinh hợp lý cần tiếp tục được lan tỏa, góp phần củng cố “lá chắn hô hấp”, giảm gánh nặng bệnh tật và bảo vệ sức khỏe người dân thành phố", TS-BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu nhấn mạnh.
* Báo SGGP tiếp tục cập nhật...