Nhiếp ảnh hiện diện nhiều hơn trong đời sống cộng đồng

Điểm nhấn của lễ hội là cuộc thi ảnh nghệ thuật quốc tế lần thứ 4, do Liên đoàn Nhiếp ảnh Nghệ thuật quốc tế (FIAP), Hiệp hội Nhiếp ảnh Hoa Kỳ (PSA) và Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam (VAPA) bảo trợ. Dịp này, Chủ tịch Hội Nhiếp ảnh TPHCM Đoàn Hoài Trung đã có cuộc trò chuyện với phóng viên Báo SGGP về hành trình đưa nhiếp ảnh trở thành nguồn lực sáng tạo.

* PHÓNG VIÊN: Thưa ông, lễ hội nhiếp ảnh năm nay diễn ra đúng dịp Ngày Văn hóa Việt Nam (24-11). Sự kết nối này có ý nghĩa như thế nào trong việc khẳng định vai trò của nhiếp ảnh trong đời sống văn hóa thành phố?

- Ông ĐOÀN HOÀI TRUNG: Nhiếp ảnh không đơn thuần là loại hình nghệ thuật ghi lại hình ảnh, mà còn là bộ phận quan trọng của đời sống văn hóa, là phương tiện lưu giữ ký ức, phản ánh lịch sử và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của con người, đất nước. Lễ hội diễn ra trong dịp này càng khẳng định mối quan hệ gắn bó giữa nhiếp ảnh với sự phát triển văn hóa của thành phố; đồng thời là dịp quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam đến bạn bè quốc tế.

Với chủ đề “TPHCM - Thành phố sáng tạo nhiếp ảnh”, lễ hội thể hiện khát vọng đưa nhiếp ảnh trở thành nguồn lực sáng tạo, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa. Chúng tôi mong thông qua những hoạt động như lễ hội, nhiếp ảnh sẽ hiện diện nhiều hơn trong đời sống cộng đồng. Mỗi bức ảnh đẹp có thể trở thành một thông điệp văn hóa, một câu chuyện về thành phố và con người Việt Nam.

* Theo ông, hướng đi cụ thể nào để lễ hội nhiếp ảnh trở thành động lực phát triển công nghiệp văn hóa?

- Chúng tôi mong lễ hội tạo chuyển biến thực chất cho cộng đồng nhiếp ảnh và đời sống văn hóa thành phố. Qua lễ hội, nghệ sĩ trẻ được học hỏi từ chuyên gia quốc tế, được giới thiệu tác phẩm ra thế giới. Còn việc để lễ hội thực sự trở thành động lực phát triển cần tập trung 5 định hướng: xây dựng hệ sinh thái sáng tạo; phát triển thị trường nhiếp ảnh, thúc đẩy giao dịch tác phẩm và sản phẩm văn hóa từ nhiếp ảnh; ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, gắn với bảo vệ bản quyền; tăng cường hợp tác quốc tế; xây dựng thương hiệu lễ hội thành sự kiện văn hóa quốc tế có bản sắc riêng.

* Ông đánh giá nhiếp ảnh TPHCM đang chuyển mình ra sao trên con đường chuyên nghiệp hóa?

- Đội ngũ nhiếp ảnh thành phố đang ngày càng phát triển cả về số lượng lẫn chất lượng; có tư duy sáng tác mới; có phương thức thể hiện đa dạng, từ nhiếp ảnh nghệ thuật, báo chí, thương mại đến các hình thức sáng tạo gắn với công nghệ số.

Bên cạnh đó, hoạt động giao lưu quốc tế cũng ngày càng sâu rộng, nếu cuộc thi nhiếp ảnh trong khuôn khổ lễ hội lần thứ 2 năm 2025 thu hút 238 tác giả đến từ 21 quốc gia với 2.939 tác phẩm, thì năm nay con số này tăng lên 4.310 tác phẩm của 411 tác giả đến từ 38 quốc gia.

Tuy nhiên, chuyên nghiệp không chỉ ở nhiều cuộc thi hay triển lãm quốc tế, mà quan trọng hơn là xây dựng hệ sinh thái nhiếp ảnh đồng bộ, từ sáng tác, đào tạo, giám tuyển đến bản quyền tác giả và thị trường tác phẩm.

Cùng với đó, nhiếp ảnh không nên bó hẹp trong phòng triển lãm hay giới nghệ sĩ. Triển lãm ngoài trời, sáng tác cộng đồng, Photomarathon hay các cuộc thi dành cho giới trẻ… cũng giúp người dân tiếp cận nghệ thuật tự nhiên hơn, từ đó trực tiếp tham gia sáng tạo.

* Nhiếp ảnh đã đóng góp thế nào trong việc lưu giữ ký ức đô thị, ghi nhận chuyển biến của thành phố và bồi đắp tình cảm của người dân với nơi mình sống?

- Đây là sứ mệnh rất quan trọng của nhiếp ảnh. Một thành phố phát triển không chỉ cần công trình hiện đại, mà còn cần lưu giữ ký ức, bản sắc văn hóa và câu chuyện về những con người đã làm nên diện mạo hôm nay.

Hội Nhiếp ảnh TPHCM đang hướng đến các dự án nhiếp ảnh cộng đồng, lưu trữ hình ảnh về quá trình phát triển thành phố. Điển hình như các dự án: Con đường Nhiếp ảnh (trên trục Nguyễn Du - Đồng Khởi), Công viên Nhiếp ảnh nghệ thuật (công viên Chi Lăng, phường Sài Gòn), Nhà trưng bày nhiếp ảnh đương đại (đường Đồng Khởi, phường Sài Gòn) cùng Trung tâm Triển lãm FIAP TPHCM (đường Sương Nguyệt Anh, phường Bến Thành) đã tạo nên không gian văn hóa nhiếp ảnh đặc sắc giữa lòng đô thị.

* Ông có thể phân tích rõ hơn vai trò Trung tâm Triển lãm FIAP TPHCM là cơ hội để đội ngũ nhiếp ảnh thành phố quảng bá tác phẩm và kết nối quốc tế?

- Đây là dấu mốc đáng tự hào của Hội Nhiếp ảnh TPHCM và giới nhiếp ảnh Việt Nam. Việc Liên đoàn Nhiếp ảnh Nghệ thuật quốc tế (FIAP) chấp thuận tên gọi “Trung tâm Triển lãm FIAP TPHCM” (FEC-FIAP Exhibition Centre) mở ra cơ hội lớn để nhiếp ảnh thành phố hội nhập sâu rộng hơn.

Trung tâm sẽ là địa chỉ quảng bá tác phẩm nhiếp ảnh có giá trị của Việt Nam và thế giới, giúp nhiếp ảnh gia thành phố có thêm cơ hội tiếp cận hoạt động chuyên môn của FIAP, tham gia triển lãm, cuộc thi quốc tế. Chúng tôi mong muốn không chỉ đưa tác phẩm Việt Nam ra nước ngoài mà còn đưa nghệ sĩ, triển lãm quốc tế đến TPHCM, nâng vị thế nhiếp ảnh Việt Nam trên bản đồ thế giới.