Rèn năng lực, dựng “lá chắn” khi dạy AI cho học sinh - Bài 4: Tạo hành lang an toàn cho học sinh

Phóng viên: Sở GDĐT TPHCM có kế hoạch triển khai QĐ 2422 thế nào để đảm bảo hiệu quả, nhất là ở khâu hỗ trợ các trường?

PGS.TS Nguyễn Tấn Phát: Sở GDĐT đã ban hành Kế hoạch 9261/KH-SGDĐT Ngày 8-9-2026, về triển khai thực hiện nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông bám sát hướng dẫn của Bộ GDĐT; bám sát điểm mới trong hướng dẫn của Bộ GDĐT so với việc thực hiện thí điểm ở năm học trước là các chuyên đề giáo dục AI được thực hiện với thời lượng 12 tiết/lớp/năm học được bố trí trong kế hoạch dạy học 2 buổi/ngày của cơ sở giáo dục, bảo đảm phù hợp với từng đối tượng học sinh và không gây áp lực học tập. Sở GDĐT cũng đã hướng dẫn dự toán kinh phí thực hiện kế hoạch dạy học 2 buổi/ngày theo quy định; và bố trí ngân sách từ nguồn chi thường xuyên cho hoạt động chuyển đổi số đảm bảo nguồn lực để triển khai nội dung giáo dục trí tuệ nhân tạo cho học sinh phổ thông theo phân cấp và quy định hiện hành. Chỉ đạo các trường trong cụm chuyên môn tăng cường tổ chức sinh hoạt chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi, nhân rộng giải pháp đã và đang thực hiện hiệu quả tại các đơn vị.

Với đặc thù của TPHCM, giáo dục AI của TPHCM nhắm tới những mục tiêu cụ thể nào?

Mục tiêu đầu tiên là hướng đến việc đảm bảo học sinh được tiếp cận nội dung cốt lõi theo Khung giáo dục AI. Với lợi thế là trung tâm kinh tế, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo lớn nhất cả nước, TPHCM xác định việc đưa AI vào trường học không chỉ dừng lại ở một môn học kỹ năng, mà sẽ là một phần trong chiến lược đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Từ đó phát hiện sớm và có lộ trình bồi dưỡng đối với học sinh có năng khiếu. Đối với các trường trung học phổ thông chuyên; các trường thực hiện nội dung giáo dục chất lượng cao, tiên tiến, hội nhập khu vực và quốc tế trên địa bàn TPHCM; các trường được công nhận đạt tiêu chuẩn trường học số trên địa bàn TPHCM và các trường đảm bảo điều kiện khuyến khích tổ chức hoạt động giáo dục theo nhu cầu nhằm đáp ứng nhu cầu, sở thích, năng khiếu, tạo điều kiện để học sinh tìm hiểu mở rộng, nâng cao về AI trên tinh thần tự nguyện, tự chọn.

Việc cho học sinh tiếp cận AI đặt ra nhiều thách thức về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân và đạo đức học đường. Sở GD-ĐT TPHCM sẽ có những hướng dẫn, cơ chế rà soát hay quy trình giám sát như thế nào đối với các công cụ AI được đưa vào nhà trường để bảo đảm tính an toàn, trách nhiệm và tránh tạo áp lực tài chính cho phụ huynh?

Quan điểm xuyên suốt của Sở GDĐT TPHCM khi đưa AI vào trường học là: Chủ động tiếp cận nhưng phải bảo đảm tuyệt đối về an toàn, đạo đức và không tạo gánh nặng cho phụ huynh. Trên quan điểm đó, tập trung vào ba trọng tâm chỉ đạo.

Thứ nhất, bảo đảm an toàn thông tin và dữ liệu cá nhân học sinh. Các trường chỉ sử dụng những công cụ, nền tảng AI phù hợp với độ tuổi và đã qua thẩm định về chính sách bảo mật dữ liệu theo đúng Luật An toàn thông tin mạng và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Tuyệt đối không yêu cầu học sinh dùng tài khoản cá nhân để đăng nhập các công cụ chưa được kiểm duyệt. Sở GDĐT hướng dẫn các cơ sở giáo dục triển khai giải pháp kỹ thuật và quy trình bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân trong quá trình triển khai; hướng dẫn tiếp nhận, phân loại, xử lý và báo cáo sự cố liên quan đến công cụ AI để các trường chủ động tiếp nhận, xử lý và báo cáo ngay khi có sự cố phát sinh.

Thứ hai, việc triển khai giáo dục AI phải bảo đảm an toàn, có đạo đức và trách nhiệm; tăng cường kiểm tra, giám sát. Cơ sở giáo dục, trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn, ban hành quy định rõ ràng về việc dùng AI trong dạy học và kiểm tra, đánh giá. Học sinh chỉ dùng AI dưới sự giám sát của giáo viên và phải khai báo minh bạch. Cần lưu ý đổi mới phương thức đánh giá - không chấm điểm dựa trên kết quả cuối cùng mà đánh giá toàn bộ quá trình, năng lực tư duy phản biện, khả năng kiểm chứng và giải thích của học sinh. Đặc biệt lưu ý: việc dùng AI trong dạy và học phải đúng mục đích giáo dục, không dùng AI thay thế vai trò của người thầy hay khả năng tư duy, làm việc của học sinh; nhà giáo vẫn phải giữ vai trò chủ thể trong quá trình giáo dục học sinh. Sở sẽ tổ chức kiểm tra, giám sát việc triển khai thực tế tại các cơ sở giáo dục, đảm bảo việc thực hiện đi đúng mục tiêu sư phạm.

Thứ ba, tuyệt đối không tạo áp lực tài chính cho phụ huynh. Các trường tận dụng hạ tầng sẵn có, ưu tiên phần mềm mã nguồn mở và nền tảng miễn phí đã được rà soát. Mọi hoạt động mở rộng, câu lạc bộ xã hội hóa đều phải trên tinh thần hoàn toàn tự nguyện, công khai, minh bạch. Trường phải có phương án ngoại tuyến hoặc tài liệu in cho học sinh khó khăn, bảo đảm không em nào bị bỏ lại phía sau; không yêu cầu phụ huynh, học sinh phải mua tài khoản, thiết bị hay gói dịch vụ để tham gia nội dung giáo dục AI bắt buộc.