Bị cáo tham gia phiên tòa từ trại giam
* PHÓNG VIÊN: Thực tiễn xét xử trực tiếp kết hợp trực tuyến các vụ đại án gần đây cho thấy sự tiện lợi, tiết kiệm và hiệu quả thế nào, thưa ông?
- Ông PHẠM QUỐC HƯNG: Việc kết hợp xét xử trực tiếp với trực tuyến từ vụ án Vạn Thịnh Phát đến Chuyên án VN10 đã được toàn hệ thống ghi nhận. Chẳng hạn, phiên xét xử Chuyên án VN10 mới đây có tới 227 bị cáo, hơn 40.000 bút lục và hơn 120 luật sư.
Hội đồng xét xử và những người tham gia tố tụng trực tiếp có mặt tại điểm cầu trung tâm; các bị cáo bị tạm giam tham gia từ Trại tạm giam Chí Hòa - T30, bảo đảm theo dõi phiên xét xử theo thời gian thực. Công nghệ được ứng dụng xuyên suốt, từ hồ sơ điện tử đến trình chiếu chứng cứ tại phiên tòa.
Tôi thấy xét xử trực tuyến rất khả thi đối với các vụ án lớn, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng và an ninh phiên tòa, vừa tiết kiệm chi phí dẫn giải, bảo vệ. Như một sự ghi nhận, tại điểm r, khoản 1, Điều 4 dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đã đề xuất bổ sung quy định về phiên tòa trực tuyến, sau quá trình đúc kết từ thực tiễn.
* Vậy ở những lĩnh vực khác ngoài hình sự, người dân sẽ được hưởng những tiện ích gì từ mô hình tòa án điện tử?
- TAND TPHCM là một trong những đơn vị đi đầu ứng dụng công nghệ thông tin, việc xây dựng tòa án điện tử là sự tiếp nối của quá trình này. Chúng tôi đã triển khai các nền tảng ứng dụng do TAND Tối cao xây dựng, như truyền hình trực tuyến, xét xử trực tuyến, công bố bản án, quyết định của tòa án, dịch vụ công trực tuyến, trợ lý ảo và phần mềm quản lý các loại vụ án.
Toàn bộ vụ việc thụ lý, giải quyết từ ngày 1-10-2025 đã được số hóa, theo dõi trên phần mềm quản lý và kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia.
Người dân tiếp cận pháp luật thuận tiện hơn thông qua án lệ, bản án, quyết định được công khai. Đương sự có thể tham gia phiên tòa trực tuyến, đăng ký và nhận các văn bản tố tụng qua dịch vụ công trực tuyến mà không phải trực tiếp đến tòa án, nhờ đó tiết kiệm thời gian và chi phí cho đương sự.
Công nghệ hỗ trợ, thẩm phán chịu trách nhiệm
* Đội ngũ cán bộ, thẩm phán được chuẩn bị như thế nào để nâng cao chất lượng xét xử, bảo đảm an ninh thông tin trong môi trường số, thưa ông?
- Tôi tán đồng với quan điểm của Chánh án TAND Tối cao rằng, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế trách nhiệm, quy trình nghiệp vụ và lương tâm của người thẩm phán. Thực tế, thay đổi thói quen làm việc khó hơn thay đổi công nghệ, nên chúng tôi đã quyết tâm chuyển đổi cho toàn đội ngũ.
Thẩm phán, thư ký tòa án nhân dân hai cấp được đào tạo kiến thức về an ninh, an toàn thông tin khi tác nghiệp trên môi trường số và được tham gia nhiều lớp tập huấn ứng dụng trí tuệ nhân tạo.
Chúng tôi cũng kiến nghị bổ sung biên chế công nghệ thông tin chuyên trách để tham mưu cho lãnh đạo trong triển khai các hoạt động chuyển đổi số.
Hiện TAND Tối cao đang xây dựng “Nền tảng quản lý án toàn trình”, tất cả hồ sơ vụ án được số hóa ngay khi thụ lý và cập nhật xuyên suốt quá trình giải quyết; ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ thẩm phán trong các quy trình nghiệp vụ; hình thành nền tảng theo dõi quá trình giải quyết vụ án theo thời gian thực và cơ sở dữ liệu về hồ sơ điện tử, bản án, quyết định của tòa án.
Khi nền tảng này vận hành sẽ giúp chúng tôi quản lý thống nhất và hỗ trợ tốt hoạt động nghiệp vụ, nâng cao chất lượng xét xử.
TAND TPHCM đang thực hiện nhiệm vụ trọng tâm là cụ thể hóa yêu cầu “tiên phong trong chuyển đổi số, nâng cao chất lượng phục vụ người dân” theo chương trình hành động số 21-CTrHĐ/TU của Thành ủy TPHCM. Chúng tôi đã ban hành Kế hoạch số 218-KH/ĐU với gần 20 đầu việc thuộc 7 nhóm nội dung, trong đó hai nhóm nhiệm vụ đột phá là đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng tòa án điện tử và cải cách thủ tục hành chính tư pháp.
Việc chuyển đổi số của ngành tòa án phải gắn với chuyển đổi số chung của thành phố, kết nối, chia sẻ dữ liệu với các cơ quan liên quan và phối hợp với Công an TPHCM thiết lập các điểm cầu xét xử trực tuyến tại phân trại tạm giam.
Với các công việc có sự tham gia của người dân (như nộp đơn, tài liệu, chứng cứ, tống đạt văn bản, nộp tạm ứng án phí, lệ phí và tham gia xét xử trực tuyến), ngành tòa án xác định lấy người dân làm trung tâm, nhằm tạo thuận lợi, nâng cao chất lượng phục vụ.
Ông PHẠM QUỐC HƯNG, Phó Chánh án TAND Tối cao, Chánh án TAND TPHCM
