* PHÓNG VIÊN: Thưa ông, để DNNN có thể chủ động đầu tư những dự án dài hạn và phát huy tốt hơn nguồn lực đang nắm giữ, theo ông, vấn đề nào cần được tháo gỡ trước tiên?
- Ông LÂM QUỐC THANH: Theo tôi, trước hết cần cụ thể hóa rõ phạm vi tự chủ của doanh nghiệp và trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu. Luật mở rộng phân cấp, phân quyền cho chính quyền thành phố, tạo thêm điều kiện nâng cao tính chủ động trong quản lý và tổ chức thực hiện. Để những cơ chế này đi vào thực tế, quyền hạn, trách nhiệm và quy trình phối hợp cần được phân định rõ, qua đó tạo cơ sở để doanh nghiệp chủ động triển khai dự án, phương án đầu tư và sử dụng vốn, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu quản lý, giám sát vốn nhà nước.
Cùng với phạm vi tự chủ là bài toán nguồn lực và phương thức đánh giá hiệu quả đầu tư. SATRA kỳ vọng thành phố xem xét chủ trương điều chỉnh vốn điều lệ từ nguồn quỹ tích lũy của Tổng công ty, qua đó tăng nguồn lực tài chính để mở rộng sản xuất, kinh doanh và triển khai các dự án dài hạn.
Những dự án như trung tâm logistics, kho lạnh, chợ đầu mối hiện đại hay nền tảng dữ liệu chuỗi cung ứng thường cần vốn lớn và thời gian hoàn vốn dài. Vì vậy, bên cạnh các chỉ tiêu hiệu quả hàng năm, việc đánh giá cần tính đến chu kỳ đầu tư, hiệu quả tổng thể của dự án, giá trị phần vốn nhà nước và “sức khỏe” của doanh nghiệp. Cách tiếp cận phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp vừa bảo toàn, phát triển vốn nhà nước, vừa có điều kiện đầu tư nâng cấp hạ tầng và năng lực cạnh tranh trong dài hạn.
Đối với các nhiệm vụ phục vụ an sinh như dự trữ hàng hóa, bình ổn thị trường, duy trì điểm bán thiết yếu và bảo đảm nguồn cung, cũng cần có tiêu chí xác định chi phí và đánh giá phù hợp với tính chất từng nhiệm vụ. Qua đó vừa bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn nhà nước, vừa tạo điều kiện để doanh nghiệp thực hiện tốt nhiệm vụ được giao.
* Một nguồn lực quan trọng khác đối với DNNN là đất đai, tài sản. Theo ông, cần có cơ chế như thế nào để nguồn lực này được khai thác hiệu quả hơn?
- Doanh nghiệp sử dụng đất theo các hình thức và trong phạm vi pháp luật quy định. Các cơ chế mới cũng không làm thay đổi nguyên tắc này, mà tạo thêm cơ sở để thành phố rà soát, xử lý những vấn đề còn tồn tại, hoàn thiện thủ tục và đưa các nguồn lực đất đai vào khai thác hiệu quả hơn.
Thực tế, một số cơ sở nhà, đất có thể cần tiếp tục hoàn thiện hồ sơ pháp lý, cập nhật theo quy hoạch hoặc xác định đầy đủ nghĩa vụ tài chính trước khi đưa vào khai thác. Vì vậy, chúng tôi kỳ vọng thành phố có cơ chế rà soát đồng bộ, tạo điều kiện xử lý các vướng mắc theo đúng quy định, qua đó thúc đẩy triển khai các dự án phù hợp với định hướng phát triển mới.
Theo tôi, quỹ nhà, đất của SATRA nên được rà soát trong một đề án tổng thể thay vì xử lý riêng lẻ từng địa chỉ. Mỗi cơ sở cần có hồ sơ pháp lý đầy đủ, thể hiện rõ nguồn gốc, hình thức sử dụng, quy hoạch, nghĩa vụ tài chính, tài sản trên đất, tình trạng pháp lý và phương án khai thác.
Trên cơ sở đó có thể phân loại rõ: địa chỉ tiếp tục sử dụng thì hoàn thiện thủ tục pháp lý; vị trí phù hợp với phát triển logistics, kho lạnh, thương mại thì nghiên cứu đưa vào danh mục dự án; những địa chỉ không còn phù hợp cần có phương án sắp xếp, chuyển đổi hoặc xử lý theo quy định. Mục tiêu là khai thác hiệu quả nguồn lực nhà, đất, đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch, đúng quy hoạch và đúng pháp luật.
* Theo ông, phương thức quản trị nào đối với DNNN nói chung và SATRA nói riêng cần được hoàn thiện để vừa bảo đảm quản lý, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước, vừa phát huy tính chủ động của doanh nghiệp?
- Theo tôi, phương thức quản trị cần hướng đến nguyên tắc rõ quyền hạn, nhận diện sớm rủi ro và tăng trách nhiệm giải trình. Cơ quan đại diện chủ sở hữu tập trung vào mục tiêu, chiến lược, kế hoạch vốn và kiểm soát rủi ro; doanh nghiệp chủ động trong phạm vi được giao, đồng thời chịu trách nhiệm về hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Có thể nghiên cứu hệ thống cảnh báo theo 3 mức. Mức xanh là hoạt động trong phạm vi kế hoạch và hạn mức được giao. Mức vàng khi dự án có dấu hiệu chậm tiến độ, tăng chi phí hoặc hiệu quả chưa đạt kế hoạch, doanh nghiệp chủ động rà soát, giải trình và đề xuất giải pháp khắc phục. Mức đỏ áp dụng khi xuất hiện rủi ro lớn về vốn, thanh khoản, quản lý tài sản, đất đai hoặc xung đột lợi ích, làm cơ sở tăng cường kiểm tra, đánh giá và có biện pháp xử lý phù hợp.
Về phía SATRA, chúng tôi xác định cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống dữ liệu quản trị hợp nhất, tăng tính minh bạch trong toàn hệ thống, từ tài chính, công nợ, dòng tiền, đầu tư, tồn kho, quỹ đất, giao dịch nội bộ đến hiệu quả hoạt động của từng đơn vị thành viên. Đây cũng là nền tảng để nhận diện sớm các vấn đề phát sinh và có giải pháp xử lý kịp thời.
Trên cơ sở các quy định hiện hành về quản lý, giám sát, đánh giá và công khai thông tin đối với vốn nhà nước tại doanh nghiệp, thành phố có thể tiếp tục hoàn thiện phương thức quản trị phù hợp với quy mô và đặc thù hoạt động của SATRA. Khi quyền hạn, trách nhiệm và các ngưỡng kiểm soát rủi ro được xác định rõ, doanh nghiệp sẽ có thêm điều kiện chủ động triển khai các dự án dài hạn, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước.
