Trong nhiều năm qua, EU luôn là một trong những khu vực dẫn đầu trong cuộc đua cắt giảm khí thải nhà kính trên thế giới. Tuy nhiên, hiện xe tải, xe buýt và xe khách dù chỉ chiếm khoảng 2% tổng số phương tiện lưu thông trên đường phố châu Âu, nhưng lại là nguồn gốc của hơn 25% lượng phát thải khí nhà kính từ vận tải đường bộ. Điều này đặt ra một áp lực khổng lồ là buộc phải chuyển đổi xanh, nhưng không được làm gãy chuỗi cung ứng.
Theo quy định cũ, lộ trình giảm phát thải được thiết lập theo đường thẳng tuyến tính rất nghiêm ngặt, giảm 15% từ năm 2025 và tiến tới 43% vào năm 2030. Tuy nhiên, sự chậm trễ trong việc triển khai các trạm sạc điện công cộng và trạm tiếp nhiên liệu hydro dọc theo các hành lang giao thông xuyên quốc gia đã khiến các hãng xe rơi vào thế khó. Nếu không thể sạc điện, những xe tải không phát thải cũng khó vận hành hiệu quả.
Điểm mới của bản sửa đổi là cách tính toán tín chỉ phát thải trong giai đoạn chuyển tiếp từ năm 2025 đến năm 2029. Theo cơ chế mới, các nhà sản xuất được phép tích lũy tín chỉ dựa trên mức phát thải thực tế thấp hơn mục tiêu riêng hàng năm của mình, thay vì bị gò bó vào lộ trình giảm phát thải tuyến tính không thay đổi.
Sự điều chỉnh này cho phép các doanh nghiệp tích lũy được nhiều tín chỉ hơn trong những năm đầu. Cơ chế này áp dụng cụ thể cho xe tải hạng nặng trên 16 tấn và một số dòng xe khách trên 7,5 tấn - những phương tiện đòi hỏi hạ tầng sạc đường dài phức tạp nhất. Ngược lại, các dòng xe buýt nội đô sẽ không được hưởng sự linh hoạt này. Hội đồng EU đánh giá, các thành phố lớn đã đạt được những bước tiến vượt bậc trong việc điện hóa hệ thống giao thông công cộng nhờ lộ trình di chuyển cố định và ít phụ thuộc vào hạ tầng sạc liên tỉnh.
Bà Maria Panayiotou, Bộ trưởng Nông nghiệp, Phát triển nông thôn và Môi trường CH Cyprus, đại diện quốc gia giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU, thừa nhận quá trình chuyển đổi không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Những điều chỉnh kịp thời này nhằm tạo ra sự linh hoạt và khả năng dự báo cần thiết cho các nhà đầu tư, giúp họ yên tâm duy trì lộ trình sản xuất thay vì rơi vào tình trạng trì trệ do áp lực pháp lý.
Bản sửa đổi này là một phần trong gói giải pháp ngành ô tô do Ủy ban châu Âu đề xuất vào cuối năm 2025. Theo lộ trình đã công bố, quy định mới sẽ chính thức có hiệu lực sau 20 ngày kể từ ngày đăng tải trên công báo của EU và được áp dụng trực tiếp tại tất cả các quốc gia thành viên. Toàn bộ khung tiêu chuẩn khí thải CO2 đối với xe hạng nặng sẽ tiếp tục được rà soát định kỳ, với đợt đánh giá tiếp theo vào năm 2027 để đảm bảo các bước đi vẫn đi đúng hướng tới mục tiêu giảm 90% phát thải vào năm 2040.
Quyết định này của EU gửi đi thông điệp chuyển đổi xanh là mục tiêu kiên định, nhưng phương thức thực hiện cần phải thực tế. Bằng cách nới lỏng tạm thời cho các nhà sản xuất, EU đang cố gắng tạo ra hướng đi mới cho ngành vận tải, giúp các doanh nghiệp có đủ thời gian và nguồn lực để thực hiện cuộc cách mạng năng lượng bền vững trong thập niên tới.
