Ông Đặng Minh Tâm (sinh năm 1958) xuất thân là chiến sĩ của tiểu đoàn 1, tiểu đoàn tăng cường của Bộ Công an vào Lâm Đồng. Hồi còn trẻ, ông đã có ấn tượng đặc biệt với văn hóa Tây Nguyên. Trong thời gian công tác “cùng ăn, cùng ở, cùng làm” với bà con các dân tộc nơi đây, ông được bà con yêu quý tặng cho những vật dụng sinh hoạt, trang phục, nhạc cụ.
Sau khi nghỉ hưu, ông dành trọn đam mê với văn hóa bản địa Tây Nguyên. Với ông, tiếng đục gỗ như “âm thanh gây nghiện”; hễ rảnh rỗi lại mang bộ đồ nghề với hàng trăm loại lưỡi đục ra làm, không khác những thợ lành nghề quê Nam Định (trước đây) của ông.
Bộ tượng ngựa gỗ được ông điêu khắc ngẫu hứng, không theo khuôn mẫu, tùy theo hình dáng đoạn gỗ ban đầu. Ông cho biết phần khó nhất là xử lý các vị trí có mấu gỗ, vừa cứng vừa dễ vỡ; quá trình tạo tác đặc biệt chú trọng các chi tiết như bờm, mắt và dáng ngựa để tạo thần thái.
Sau nhiều tháng đục đẽo, 50 tượng ngựa gỗ hoàn thành, mỗi con một vẻ như ngoái đầu, nằm thư giãn, ngựa con trên lưng ngựa mẹ, ngựa giã gạo, ngựa thồ hàng… Nhiều tác phẩm được điêu khắc hoa văn Tây Nguyên như họa tiết thổ cẩm, chiếc lá, mặt trời.
Theo ông, các tác phẩm giữ nguyên nét đục, nét tạc, không sơn phết, làm bóng; phản ánh tinh thần mộc mạc, không khuôn mẫu của tượng gỗ Tây Nguyên, vốn được trao truyền bằng cảm hứng, trải nghiệm và sáng tạo cá nhân.
Hiện bộ sưu tập 50 tượng ngựa gỗ của ông đang được trưng bày tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong chuỗi sự kiện kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám, với chủ đề “Ngựa về phố”, kéo dài đến hết tháng 3-2026.
Giám đốc Văn Miếu - Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu cho biết các tác phẩm mang đường nét Tây Nguyên thô mộc, tạo ấn tượng đối với du khách trong và ngoài nước, góp phần lan tỏa truyền thống Tây Nguyên trong hoạt động quảng bá di sản văn hóa Việt Nam.
