Cùng tham dự buổi lễ có đồng chí Trần Lưu Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TPHCM; các Ủy viên Trung ương Đảng: Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được, Giám đốc ĐHQG TPHCM Nguyễn Thị Thanh Mai; lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương, TPHCM và các địa phương trong khu vực cùng với hơn 1.000 nhà khoa học, doanh nghiệp, giảng viên và sinh viên.
Từ nhiều năm nay, lễ khai khóa đã trở thành truyền thống của ĐHQG TPHCM, được tổ chức vào đầu năm học mới nhằm khơi dậy niềm tự hào, nâng cao tinh thần, trách nhiệm của sinh viên chuẩn bị hành trang cho một năm học mới. Chủ đề của lễ khai khóa năm 2026 là: "Khát vọng tự chủ công nghệ chiến lược bằng nhân tài Việt Nam".
Sau hơn 31 năm xây dựng và phát triển, đến nay ĐHQG TPHCM đã trở thành trung tâm đào tạo đại học, sau đại học, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ trong hầu hết các lĩnh vực quan trọng như: công nghệ - kỹ thuật, khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn, kinh tế - luật, khoa học sức khỏe, sư phạm, nông nghiệp…, khẳng định vị thế tiên phong trong nền giáo dục đại học Việt Nam, từng bước chuẩn hóa và hội nhập với khu vực và thế giới.
Theo GS-TS Nguyễn Thị Thanh Mai, Giám đốc ĐHQG TPHCM, ĐHQG TPHCM định hướng lộ trình phát triển công nghệ chiến lược theo 3 giai đoạn. Giai đoạn trước mắt, tập trung tạo ra các kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng sớm, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp, bệnh viện và địa phương trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, chip, chế phẩm sinh học và chẩn đoán phân tử. Đến năm 2030, hình thành các cụm nghiên cứu và phòng thí nghiệm hợp tác công tư, tập trung vào mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt, vắc-xin và công nghệ tế bào, pin lưu trữ, hydro xanh và công nghệ lượng tử. Và từ năm 2030 trở đi, ĐHQG TPHCM đặt mục tiêu đạt 100 sáng chế quốc tế, phát triển 10 sản phẩm công nghệ chiến lược, làm chủ 15 công nghệ lõi, hình thành 20 nhóm nghiên cứu mạnh và khẳng định vị thế trong nhóm các đại học hàng đầu châu Á.
Phát biểu tại lễ khai khóa, Thủ tướng Lê Minh Hưng dành nhiều thời gian phân tích về vai trò của giáo dục đại học đối với sự phát triển của đất nước. Theo đó, nguồn nhân lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển của mỗi quốc gia.
Mở đầu bài phát biểu, Thủ tướng đánh giá cao chủ đề của Lễ Khai khóa năm 2026 rất có ý nghĩa là "Khát vọng công nghệ chiến lược bằng nhân tài Việt Nam". Giáo dục và đào tạo có vị trí đặc biệt quan trọng và quốc sách hàng đầu và quyết định tương lai của đất nước. Trong đó giáo dục đại học là nòng cốt để phát triển nhân lực trình độ cao, bồi dưỡng nhân tài và thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng, năng lực cạnh tranh và sức mạnh nội sinh, đồng thời mở ra không gian phát triển mới cho đất nước.
Những năm qua, với sự quan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước, ngành giáo dục đào tạo đã được chú trọng đầu tư và không ngừng phát triển. Đổi mới căn bản toàn diện giáo dục và đào tạo đã đạt được những kết quả quan trọng, nội dung, phương pháp đào tạo ngày càng thực chất, chất lượng ở tất cả các cấp học đã được nâng lên. Hợp tác quốc tế tiếp tục được mở rộng, các chính sách hỗ trợ học phí, tín dụng, học bổng, hỗ trợ học sinh sinh viên khó khăn được triển khai kịp thời và hiệu quả, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao có nhiều chuyển biến tích cực. Quy mô người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật và công nghệ chiến lược tăng mạnh.
Đặc biệt, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Thủ tướng Chính phủ thường xuyên chỉ đạo sâu sắc về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, trong đó có nâng cao chất lượng giáo dục đại học là trọng tâm của đào tạo nhân lực chất lượng cao.
Đóng góp vào những kết quả tích cực đó có vai trò quan trọng của ĐHQG TPHCM, một trung tâm đào tạo và nghiên cứu khoa học đổi mới sáng tạo hàng đầu, giữ vai trò nòng cốt dẫn dắt trong hệ thống giáo dục đại học.
Về những mục tiêu của ĐHQG TPHCM phấn đấu đến năm 2030 thuộc nhóm 100 cơ sở giáo dục hàng đầu châu Á và tầm nhìn đến năm 2045 trở thành hệ thống đại học nghiên cứu hàng đầu châu Á và có ít nhất 4 ngành được xếp hạng trong nhóm 50 của bảng xếp hạng quốc tế uy tín, Thủ tướng cơ bản nhất trí và đề nghị tập trung vào những nội dung trọng tâm sau:
Thứ nhất, ĐHQG TPHCM phải trở thành nơi phát hiện, đào tạo và quy tụ nhân tài hàng đầu của đất nước. Xây dựng một hệ sinh thái nhân tài kết nối liên tục từ học sinh xuất sắc, sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh đến nhà khoa học trẻ và các chuyên gia hàng đầu, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học cơ bản và công nghệ chiến lược. Chú trọng nâng cao chất lượng đào tạo nhân tài, đẩy mạnh quản trị đại học hiện đại và trở thành địa chỉ tin cậy để thu hút và tạo điều kiện thuận lợi để nhân tài phát huy tối đa năng lực, trí tuệ, cống hiến và gắn bó lâu dài.
Thứ hai, cần phát huy mạnh mẽ hơn vai trò là trung tâm trí tuệ, tư vấn và phản biện chính sách, cung cấp luận cứ khoa học tin cậy để phục vụ cho việc hoạch định các chủ trương, chính sách và các quyết sách phát triển của đất nước, của vùng và của các địa phương; chủ động nghiên cứu và đề ra giải pháp đối với những vấn đề thực tiễn đang đặt ra, đưa tri thức từ giảng đường, phòng thí nghiệm vào quá trình xây dựng và hoạch định chính sách, đổi mới mô hình phát triển, nâng cao hiệu quả quản trị và cải thiện đời sống của nhân dân.
Thứ ba, nhà trường phải thật sự trở thành một đại học thống nhất về chiến lược và sức mạnh. Thay vì chỉ là cách cộng cơ học của các trường thành viên, với mỗi nhiệm vụ lớn của đất nước, cần nhanh chóng định hình các trường, các nhóm nghiên cứu liên ngành mạnh, dùng chung đội ngũ, phòng thí nghiệm, công nghệ và có người đứng đầu chịu trách nhiệm đến sản phẩm cuối cùng.
Thứ tư, phải kết nối đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo thành một chuỗi thống nhất. Không để sinh viên chỉ học trong lớp, nhà khoa học chỉ làm đề tài, còn doanh nghiệp chỉ xuất hiện ở cuối của quá trình. Với những ngành mới như bán dẫn, lượng tử, hàng không vũ trụ, cần huy động sự tham gia của các chuyên gia trong nước và quốc tế, các doanh nghiệp gắn với kiểm soát chặt chẽ chất lượng sản phẩm đầu ra.
Thứ năm, nhận trách nhiệm làm chủ một số công nghệ chiến lược. Không dàn trải nguồn lực, không chỉ công bố khoa học mà phải xác định công nghệ cần làm chủ và sản phẩm cần phải tạo ra.
Cùng với đó, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu Bộ GD-ĐT cần khẩn trương phối hợp để triển khai cơ chế chính sách đầu tư mạnh và có các cơ chế cạnh tranh vượt trội để phát triển đại học tinh hoa theo mô hình đại học nghiên cứu đẳng cấp thế giới, đào tạo nhân tài quốc gia, phân cấp quân quyền mạnh đối với ĐHQG về mô hình quản lý… Chính phủ ủng hộ mạnh mẽ việc phân cấp cho các đại học quốc gia trở thành xây dựng trở thành những đại học tinh hoa và đóng góp cho quá trình xây dựng và hoạch định chính sách cũng như là phát triển công nghệ chiến lược để đóng góp một cách thiết thực vào quá trình phát triển đất nước.
Bộ Khoa học Công nghệ phải chủ trì phối hợp với Bộ Tài chính nghiên cứu cơ chế kinh phí giao trọn gói cho các hoạt động khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cho các tổ chức khoa học công nghệ công lập của các đại học trọng điểm, nghiên cứu hoàn thiện cơ chế chính sách để kết quả nghiên cứu vượt qua được khoảng trống từ phòng thí nghiệm đến thị trường.
“Tôi đề nghị UBND TPHCM, các địa phương trong vùng Đông Nam bộ hoặc Vùng ĐBSCL, nghiên cứu và đặt hàng trực tiếp, hỗ trợ đầu tư hạ tầng tập trung đối với ĐHQG TPHCM để đào tạo nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao. Các đề tài nghiên cứu, sản phẩm khoa học công nghệ mà các địa phương khu vực có nhu cầu thông qua các cơ chế đặc thù. Đồng thời, giúp ĐHQG TPHCM trở thành điểm đến hấp dẫn cho sinh viên và các nhà khoa học quốc tế”, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh.
Điểm nhấn tại Lễ Khai khóa năm 2026 là hoạt động khen thưởng do Thủ tướng Chính phủ trực tiếp trao quà cho các tập thể, cá nhân của ĐHQG TPHCM gồm: các tập thể, cá nhân tham gia “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”; nhóm nghiên cứu cùng các nhà khoa học đạt giải thưởng và danh hiệu uy tín trong nước và quốc tế từ đầu năm 2026 đến nay; 16 tập thể nhóm nghiên cứu và 10 nhà khoa học có thành tích nổi bật trong sáng chế, công bố khoa học và nghiên cứu ứng dụng; 7 tập thể và 9 cá nhân học sinh, sinh viên đoạt giải quốc tế; 17 thủ khoa tuyển sinh năm học 2026-2027 và thủ khoa tốt nghiệp năm học 2025-2026.
Tại buổi lễ, 7 doanh nghiệp, đối tác đã trao các khoản tài trợ cho việc phát triển ĐHQG TPHCM với tổng trị giá hơn 160 tỷ đồng.
