Dựa vào dữ liệu số để khởi kiện
Tháng 1-2026, ông H.N.L. khởi kiện đòi nợ ông T.H.N., cung cấp giấy mượn tiền, sao kê ngân hàng và bản photo tin nhắn Zalo từ tài khoản “thnhan”. Kết quả, Tòa án Nhân dân (TAND) tỉnh Vĩnh Long tuyên buộc ông N. trả hơn 340 triệu đồng dựa trên lời khai các bên, sao kê ngân hàng.
Riêng tin nhắn Zalo không được xem xét vì tòa án cho rằng không có căn cứ xác định tài khoản “thnhan” là của ông N., tài khoản đã bị xóa, không thể lập vi bằng và ông L. không chứng minh được nội dung tin nhắn do ông N. tạo lập.
Ngược lại, tháng 8-2026, TAND TP Cần Thơ xét xử phúc thẩm, sửa bản án sơ thẩm, buộc ông P.T.N. trả 508 triệu đồng theo yêu cầu của bà Đ.T.K.V., thay vì 1,6 tỷ đồng. Tại phiên tòa, ông N. cung cấp đoạn tin nhắn Zalo giữa hai bên. Qua số điện thoại đã đăng ký, tòa án xác định tài khoản này là của bà V. và được bà xác nhận.
Theo nội dung tin nhắn Zalo, tòa án nhận định các bên chốt khoản nợ 508 triệu đồng, số tiền còn lại liên quan cầm cố đất đã được giải quyết bằng vụ việc khác.
Ngày càng có nhiều người lập vi bằng tin nhắn Zalo, file ghi âm để bảo toàn chứng cứ khi có tranh chấp hoặc cung cấp cho cơ quan có thẩm quyền. Theo số liệu của Văn phòng Thừa phát lại Bến Thành (TPHCM), chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026, hồ sơ vi bằng ghi nhận tin nhắn Zalo và các ứng dụng tương tự chiếm khoảng 30,36%; vi bằng trích xuất camera, ghi âm, ghi hình chiếm khoảng 4,02%.
Theo ông Hoàng Đức Hoài, Phó trưởng Văn phòng Thừa phát lại Bến Thành, chứng cứ số rất dễ mất, bị xóa, thay đổi hoặc bị nghi ngờ chỉnh sửa. Khi thấy nội dung tin nhắn trên các mạng xã hội là quan trọng, người dân cần chủ động bảo toàn, tránh tài khoản bị khóa, tin nhắn bị thu hồi hoặc điện thoại bị hỏng. Đối với file ghi âm, nên ưu tiên file gốc, thiết bị gốc. Những file đã cắt ghép, không xác định nguồn gốc sẽ khó xem xét khi có tranh chấp hoặc cần giám định.
Phải được thu thập, sử dụng đúng quy định
ThS Mai Hoàng Phước, Trường ĐH Kinh tế - Luật (ĐH Quốc gia TPHCM), cho rằng, tin nhắn Zalo và trên các mạng xã hội , file ghi âm có thể trở thành chứng cứ hợp pháp, nhưng cần phân biệt giữa nguồn chứng cứ và chứng cứ.
Theo khoản 1, Điều 94 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, dữ liệu điện tử, tài liệu nghe được, nhìn được là nguồn chứng cứ; trong khi Điều 7 Luật Giao dịch điện tử 2023 ghi nhận thông điệp dữ liệu có thể được thể hiện dưới hình thức tin nhắn, bản ghi âm, ghi hình. Do đó, tin nhắn trên mạng xã hội, file ghi âm có thể là nguồn chứng cứ; việc chúng có được sử dụng làm chứng cứ và có giá trị chứng minh đến đâu phải được xem xét theo pháp luật tố tụng và pháp luật về giao dịch điện tử.
Về giá trị dùng làm chứng cứ, theo Điều 8, Điều 11 Luật Giao dịch điện tử 2023, các dữ liệu này không bị phủ nhận giá trị pháp lý và được công nhận là chứng cứ khi được thu thập, sử dụng theo đúng quy định của pháp luật.
Để được tòa án xem xét, các dữ liệu này phải đáp ứng quy định về giá trị dùng làm chứng cứ của thông điệp dữ liệu theo khoản 2, Điều 11 Luật Giao dịch điện tử 2023 và đánh giá chứng cứ theo Điều 108 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015. Người dân không chỉ chụp màn hình mà còn phải lưu giữ tin nhắn gốc vì hình ảnh dễ bị làm giả, chỉnh sửa.
Luật sư Nguyễn Hữu Ngọc (Đoàn Luật sư TPHCM) đề xuất cần có hướng dẫn cụ thể về việc trích xuất dữ liệu, giảm yêu cầu phải lập vi bằng trong mọi trường hợp để tiết kiệm chi phí tố tụng; quy định trách nhiệm, thời hạn đối với nhà mạng, nền tảng công nghệ trong việc lưu trữ khẩn cấp dữ liệu theo yêu cầu của tòa án và hỗ trợ xác minh chủ tài khoản.
Theo thẩm phán Nguyễn Xuân Tùng, TAND khu vực 2 (TPHCM), tin nhắn Zalo, file ghi âm là chứng cứ nếu chúng khách quan, hợp pháp và liên quan. Do là dữ liệu số, nên các tài liệu này rất dễ bị thay đổi, chỉnh sửa hoặc mất đi, cần có sự hỗ trợ của chuyên gia công nghệ để lưu giữ đúng cách.
Trường hợp xảy ra tranh chấp, giá trị pháp lý của dữ liệu từ tin nhắn Zalo, file ghi âm sẽ cao hơn khi được bên còn lại thừa nhận hoặc có kết luận giám định xác định dữ liệu không bị chỉnh sửa, làm giả, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ giả giọng nói, khuôn mặt ngày càng tinh vi.
