Theo Financial Times ngày 2-4, Tổng thống Donald Trump đã cảnh báo ngừng cung cấp vũ khí cho Ukraine nhằm gây sức ép buộc các thành viên châu Âu tham gia liên minh do Mỹ dẫn đầu để khôi phục hoạt động tại eo biển Hormuz.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh tuyến vận tải chiến lược này gần như bị tê liệt sau khi Iran phản ứng trước các cuộc tấn công quân sự của Mỹ và Israel vào cuối tháng 2-2026. Gián đoạn lưu thông qua eo biển Hormuz đã làm gia tăng lo ngại về an ninh năng lượng và đẩy giá nhiên liệu toàn cầu tăng mạnh.
Theo các nguồn tin của Financial Times, ông Trump đã yêu cầu hải quân các nước NATO tham gia bảo vệ tuyến hàng hải. Tuy nhiên, đề xuất này bị nhiều quốc gia châu Âu từ chối, với lập luận rằng việc can dự là không khả thi khi xung đột vẫn đang diễn ra, đồng thời nhấn mạnh đây không phải là cuộc chiến của họ.
Đáp lại, ông Trump cảnh báo sẽ cắt nguồn cung vũ khí thông qua cơ chế mua sắm quốc phòng Purl, sáng kiến do các nước châu Âu tài trợ để hỗ trợ Ukraine. Đây là một trong những kênh quan trọng giúp Kiev duy trì năng lực phòng thủ trong cuộc xung đột với Nga.
Trước áp lực này, Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã thúc giục các nước thành viên chủ chốt hành động nhằm tránh nguy cơ Mỹ rút lui khỏi các cam kết với Ukraine. Chỉ hai ngày sau các cuộc trao đổi cấp cao với Washington, một nhóm quốc gia gồm Pháp, Đức và Anh đã nhanh chóng ra tuyên bố chung vào ngày 19-3, bày tỏ sẵn sàng đóng góp vào các nỗ lực đảm bảo tự do hàng hải tại eo biển Hormuz.
Theo một quan chức, chính ông Rutte là người thúc đẩy việc đưa ra tuyên bố này sau khi ông Trump đe dọa rút khỏi cả cơ chế Purl lẫn các hỗ trợ rộng hơn dành cho Ukraine. Một số nước khác sau đó cũng tham gia ký kết, dù quá trình chuẩn bị ban đầu diễn ra gấp rút.
Trong các cuộc trao đổi ngoại giao, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và ông Trump đã nhiều lần nhấn mạnh sự thất vọng đối với các đồng minh châu Âu. Nhà Trắng sau đó cũng xác nhận Tổng thống Mỹ đã thể hiện rõ quan điểm này và cảnh báo Washington sẽ ghi nhớ lập trường của các đối tác.
Trong khi đó, Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết, sẽ tổ chức các cuộc họp với khoảng 35 quốc gia tham gia tuyên bố chung để thảo luận về việc hình thành một liên minh nhằm đảm bảo an ninh hàng hải, song nhấn mạnh kế hoạch này chỉ được triển khai sau khi giao tranh chấm dứt.
Căng thẳng cũng lan sang lĩnh vực quân sự khi nhu cầu đối với các tên lửa đánh chặn PAC-3, sử dụng trong hệ thống phòng không Patriot, tăng mạnh. Đây là loại vũ khí thiết yếu không chỉ đối với các nước vùng Vịnh trong việc đối phó với Iran, mà còn là thành phần quan trọng trong hệ thống phòng thủ của Ukraine trước các cuộc tấn công tên lửa từ Nga.
Dù vậy, ông Marco Rubio khẳng định, việc cung cấp vũ khí cho Ukraine thông qua cơ chế Purl hiện chưa bị ảnh hưởng bởi xung đột tại Trung Đông. Tuy nhiên, ông không loại trừ khả năng Washington có thể điều chỉnh phân bổ vũ khí trong tương lai để phục vụ lợi ích quốc gia, trong bối cảnh kho dự trữ của Mỹ bị tiêu hao bởi chiến dịch quân sự.
Diễn biến này cho thấy sự rạn nứt ngày càng rõ trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương, khi Mỹ tìm cách chuyển gánh nặng an ninh sang châu Âu, trong khi các đồng minh vẫn thận trọng trước nguy cơ bị cuốn sâu hơn vào một cuộc xung đột mới tại Trung Đông.
