Hôm nay 24-8, theo chương trình làm việc, kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI xem xét, biểu quyết thông qua Luật Phát triển đô thị. Tinh thần của luật không chỉ tạo một cơ chế riêng cho TPHCM, mà hướng tới mở rộng phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực và tạo không gian phát triển cho cả hệ thống đô thị và các cực tăng trưởng của đất nước. Trao đổi với phóng viên Báo SGGP, đồng chí Trần Lưu Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội TPHCM khẳng định, đối với TPHCM, đây có thể xem là một “bệ phóng” để thành phố khai thác mạnh mẽ hơn tiềm năng, lợi thế, tạo động lực cho tăng trưởng nhanh và bền vững; đồng thời thực hiện tốt hơn vai trò đầu tàu, dẫn dắt vùng và đóng góp nhiều hơn cho đất nước.
Tạo không gian phát triển cho cả hệ thống đô thị
Phóng viên: Thưa đồng chí, từ thực tiễn phát triển của TPHCM và quá trình tham gia xây dựng dự án Luật Phát triển đô thị, đồng chí nhìn nhận như thế nào về ý nghĩa của luật này đối với TPHCM và yêu cầu phát triển các đô thị, các cực tăng trưởng của cả nước trong giai đoạn mới?
* Đồng chí TRẦN LƯU QUANG: TPHCM tham gia xây dựng dự án luật này từ sớm. Từ tháng 3-2026, Ban Thường vụ Thành ủy TPHCM đã thành lập Ban Chỉ đạo nghiên cứu, xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, trên cơ sở tổng kết việc thực hiện Nghị quyết số 31-NQ/TW ngày 30-12-2022 của Bộ Chính trị về phát triển TPHCM, với mong muốn hình thành một khuôn khổ pháp lý ổn định, lâu dài thay cho các cơ chế thí điểm có thời hạn. Đến tháng 7-2026, Bộ Chính trị thống nhất đổi tên thành Luật Phát triển đô thị.
Sự thay đổi này có ý nghĩa rất quan trọng: luật không chỉ giải quyết những yêu cầu phát triển của riêng TPHCM mà hướng tới tạo lập một khuôn khổ pháp lý có tính dẫn dắt cho hệ thống đô thị và các cực tăng trưởng của cả nước. Điểm cốt lõi là chuyển từ chỗ chủ yếu dựa vào các cơ chế thí điểm có thời hạn sang một khuôn khổ pháp lý ổn định, dài hạn hơn, đồng thời vẫn dành không gian cho những sáng tạo mới. Đối với TPHCM, đây có thể xem là một “bệ phóng” để thành phố khai thác mạnh mẽ hơn tiềm năng, lợi thế, tạo động lực cho tăng trưởng nhanh và bền vững, đồng thời thực hiện tốt hơn vai trò đầu tàu, dẫn dắt vùng và đóng góp nhiều hơn cho đất nước.
Cách đổi tên thành Luật Phát triển đô thị cũng mở ra cơ chế cho những đô thị như TP Hải Phòng, TP Đồng Nai, TP Cần Thơ, TP Đà Nẵng, TP Huế, hay Quảng Ninh, Bắc Ninh, khi đáp ứng đủ điều kiện, có thể được áp dụng những cơ chế phù hợp. Như vậy, tinh thần của luật không chỉ là tạo một cơ chế riêng cho TPHCM, mà hướng tới mở rộng phân cấp, phân quyền, khơi thông nguồn lực và tạo không gian phát triển cho cả hệ thống đô thị và các cực tăng trưởng của đất nước.
Một tinh thần quan trọng của dự án luật là tăng cường phân cấp, phân quyền, tạo sự chủ động lớn hơn cho TPHCM. Theo đồng chí, thành phố phải sử dụng quyền được trao như thế nào để sự chủ động lớn hơn, thực sự tạo ra hiệu quả lớn hơn, đồng thời bảo đảm trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực?
* Luật được xây dựng theo tinh thần phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, theo phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Dự thảo trao khoảng 240 nội dung để HĐND, UBND và Chủ tịch UBND TPHCM quy định chi tiết.
Đây là không gian rất lớn để TPHCM chủ động quyết định và tổ chức thực hiện những vấn đề phát triển của mình. Quyền lớn hơn nhất thiết phải đi cùng trách nhiệm lớn hơn. Cơ chế này là “có van, có khóa”: tiền kiểm bằng đánh giá tác động; hậu kiểm bằng giám sát, công khai và trách nhiệm giải trình của cá nhân, nhất là người đứng đầu.
TPHCM cũng đang xây dựng các chỉ số đánh giá hiệu quả quản trị và hiệu quả của việc phân quyền, công khai định kỳ để người dân, doanh nghiệp và các cơ quan có thẩm quyền cùng giám sát. Đồng thời phải phân định rõ giữa đổi mới, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung với những hành vi lợi dụng cơ chế để vụ lợi hoặc vi phạm pháp luật.
Mục tiêu cuối cùng của phân cấp, phân quyền không phải để địa phương “có nhiều quyền hơn”, mà để quyết định nhanh hơn, sát thực tiễn hơn và tạo ra kết quả tốt hơn. Đó cũng là cách TPHCM hiểu về trọng trách khi được Trung ương trao thêm quyền: quyền hạn được trao đến đâu, trách nhiệm phải rõ đến đó; quyền càng lớn, yêu cầu về hiệu quả và trách nhiệm giải trình càng cao.
Được trao quyền lớn hơn cũng có nghĩa là được giao trách nhiệm lớn hơn. TPHCM sẽ không đo sự thành công bằng việc mình được trao bao nhiêu thẩm quyền, mà quan trọng, với thẩm quyền và trách nhiệm ấy sẽ cho ra những kết quả cụ thể đạt được là gì và thước đo chính là những giá trị thực sự tạo ra cho người dân, doanh nghiệp, sự phát triển của thành phố và đất nước.
Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang
TPHCM phát huy vai trò đầu tàu, là nơi đi trước
Với không gian và thẩm quyền phát triển rộng hơn, TPHCM sẽ phát huy vai trò đầu tàu, là nơi đi trước như thế nào để những kết quả đạt được không chỉ tạo động lực cho thành phố mà còn đóng góp cho sự phát triển chung của cả nước, thưa đồng chí?
* TPHCM đã xác định mục tiêu tăng trưởng hai con số từ năm 2026. Sáu tháng đầu năm 2026, GRDP tăng 8,55%, mức cao nhất trong 10 năm qua. Muốn đạt mục tiêu cả năm, áp lực trong những tháng còn lại là rất lớn. Điều đó đòi hỏi TPHCM không thể chỉ làm theo cách cũ, mà phải có tư duy mới, cách làm mới và những đột phá thực chất. Luật Phát triển đô thị chính là một “cú hích” để TPHCM thực hiện điều đó.
TPHCM có điều kiện đi trước trong những mô hình phát triển mới: phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), quy hoạch không gian động, khai thác hiệu quả không gian ngầm và không gian tầm thấp; huy động nguồn lực xã hội cho hạ tầng; phát triển trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics tích hợp và những phương thức hợp tác công - tư mới.
Tư duy quan trọng ở đây là biến nguồn lực thành động lực cho phát triển. Giá trị gia tăng do hạ tầng tạo ra phải được khai thác hợp lý để tiếp tục đầu tư hạ tầng, thay vì chỉ trông chờ vào ngân sách.
Nhưng TPHCM phát triển không chỉ cho riêng mình. Một trung tâm tài chính quốc tế hoạt động hiệu quả, một hệ thống hạ tầng kết nối vùng đồng bộ hay một mô hình quản trị mới thành công đều phải tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp, cho các địa phương trong vùng và cho nền kinh tế quốc gia. TPHCM đi trước để mở đường, thử nghiệm những mô hình mới và tạo sức lan tỏa giá trị cho cả nước.
TPHCM xác định 3 cam kết
Thưa đồng chí, giá trị của những cơ chế mới cuối cùng phải được thể hiện bằng sự phát triển của thành phố và chất lượng cuộc sống của người dân. Theo đồng chí, những chuyển biến nào cần tạo ra rõ nét nhất để người dân và doanh nghiệp thực sự cảm nhận được hiệu quả của Luật Phát triển đô thị?
* Tôi cho rằng giá trị của một đạo luật cuối cùng phải được đo bằng những kết quả mà người dân và doanh nghiệp “cảm được, thấy được, nắm được và được mọi người công nhận”.
Với người dân, đó phải là những thay đổi cụ thể trong đời sống hàng ngày: đô thị khang trang hơn; giao thông thuận lợi hơn; nhà ở ven sông, kênh, rạch và chung cư cũ được chỉnh trang; trật tự xây dựng được quản lý chặt chẽ hơn, an toàn phòng cháy chữa cháy được bảo đảm tốt hơn; quyền và lợi ích hợp pháp của người dân được bảo đảm tốt hơn.
Với doanh nghiệp, điều quan trọng nhất là thời gian và chi phí phải giảm, cơ hội đầu tư phải tăng. Các tầng nấc thủ tục cần được cắt giảm, quá trình thẩm định đối với các dự án chiến lược phải tăng tốc, môi trường đầu tư phải minh bạch và có khả năng dự báo.
Một đạo luật tốt không chỉ để người dân và doanh nghiệp đọc và hiểu. Điều quan trọng là khi luật đi vào cuộc sống, họ phải thấy cơ hội nhiều hơn, thủ tục ít hơn, công việc nhanh hơn và niềm tin càng ngày càng vững chắc hơn. Đồng thời, một “vĩ thanh” cần được nhắc đến, đó là đối với đội ngũ cán bộ, đạo luật là công cụ nền tảng để bảo vệ, khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm; khơi thông đổi mới sáng tạo ngay tại vùng đất luôn sáng tạo, luôn đi đầu trong đổi mới.
Thưa đồng chí, TPHCM đã sẵn sàng để có thể triển khai ngay luật, sớm đưa các cơ chế mới vào cuộc sống. Thành phố cam kết gì với Trung ương, Quốc hội, người dân TPHCM và cả nước khi được trao trọng trách này?
* Tinh thần của thành phố là không chờ luật có hiệu lực mới bắt đầu chuẩn bị. Ngay từ bây giờ, thành phố đã thành lập tổ chỉ đạo triển khai, huy động các sở, ban, ngành cùng các chuyên gia pháp lý, quy hoạch; rà soát toàn bộ các nội dung thuộc thẩm quyền để chuẩn bị văn bản triển khai. HĐND và UBND TPHCM sẽ ưu tiên ban hành sớm các quy định cần thiết để khi luật có hiệu lực, các cơ chế mới có thể đi ngay vào cuộc sống.
TPHCM xác định 3 cam kết. Thứ nhất, phát triển nhanh nhưng phải bền vững, phấn đấu tăng trưởng hai con số và đóng góp ngày càng lớn hơn cho ngân sách, cho vùng và cho cả nước. Thứ hai, cam kết về trách nhiệm giải trình: quyền hạn được trao đến đâu, trách nhiệm phải rõ đến đó; mọi cơ chế mới phải được kiểm tra, giám sát và đánh giá bằng kết quả cụ thể. Thứ ba, cam kết với người dân và doanh nghiệp: cơ chế, chính sách mới phải nhanh chóng đi vào cuộc sống, tạo ra những thay đổi thực chất và có thể đo đếm được.
