Trao quyền chủ động, gỡ điểm nghẽn thể chế
Thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày tờ trình tóm tắt dự án Luật Phát triển đô thị. Dự án luật được xây dựng nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, đồng bộ và đột phá cho sự phát triển của các thành phố, đặc biệt là TPHCM, đô thị đặc biệt, thành phố khác và khu kinh tế đặc biệt; góp phần tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện, thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp thông tin, yêu cầu phát triển của các thành phố, nhất là đô thị đặc biệt trong bối cảnh mới đòi hỏi cần ban hành một đạo luật có tính ổn định, dài hạn để giải quyết vấn đề về quy hoạch, hạ tầng, môi trường, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, liên kết vùng và quản trị đô thị.
Dự án luật đồng thời tạo hành lang pháp lý mới cho phát triển các khu kinh tế đặc biệt, khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của các vùng có vị trí chiến lược, tạo động lực tăng trưởng mới, thu hút nguồn lực đầu tư chất lượng cao.
“Dự thảo luật được xây dựng theo tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển, đẩy mạnh phân cấp phân quyền, gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực, bảo đảm công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình; chỉ quy định các vấn đề có tính nguyên tắc, khung chính sách thuộc thẩm quyền của Quốc hội, đồng thời trao quyền chủ động cho Chính phủ và các địa phương trong tổ chức thực hiện”, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nêu.
Dự thảo luật gồm 5 chương, 66 điều, tập trung 2 nhóm chính sách lớn: Thứ nhất, đẩy mạnh phân quyền cho thành phố là đô thị đặc biệt và quy định các chính sách đặc thù, thúc đẩy phát triển thành phố là đô thị đặc biệt. Thứ hai, thiết lập các cơ chế, chính sách đặc thù để thúc đẩy phát triển khu kinh tế đặc biệt.
Dự thảo luật mở rộng thẩm quyền của thành phố là đô thị đặc biệt trong xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật, nhằm quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành và xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn quản lý, phát triển đô thị.
Cơ chế phân quyền được thiết kế đồng bộ với các yêu cầu về giám sát, thanh tra, kiểm tra và trách nhiệm giải trình, nhằm kiểm soát chặt chẽ trong quá trình thực hiện, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Dự thảo luật đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, cho phép điều chỉnh quy trình, thẩm quyền giải quyết theo hướng đơn giản, thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.
Dự thảo luật tạo cơ sở pháp lý để phát triển những lĩnh vực có vai trò động lực tăng trưởng, như: trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics, kinh tế biển, hạ tầng năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch; thu hút nhà đầu tư chiến lược, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Dự thảo luật hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển khu kinh tế đặc biệt, bao gồm các quy định về quy hoạch, xây dựng, phát triển kết cấu hạ tầng, huy động nguồn lực, phát triển kinh tế biển, khu phi thuế quan và hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế, tạo điều kiện hình thành các cực tăng trưởng mới.
Bên cạnh đó, thiết kế cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ thông qua thanh tra, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình; có quy định khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, dám nghĩ dám làm vì lợi ích chung và xử lý nghiêm hành vi tham nhũng, trục lợi, lạm dụng chính sách.
Cơ chế vượt trội đi kèm trách nhiệm giải trình
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cùng các cơ quan của Quốc hội tham gia thẩm tra đều tán thành sự cần thiết ban hành Luật Phát triển đô thị, nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng. Đồng thời, tạo lập khuôn khổ pháp lý ổn định, thống nhất về những thể chế đặc thù vượt trội để thúc đẩy phát triển đô thị lớn và khu kinh tế đặc biệt; đẩy mạnh phân quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị đô thị.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục rà soát, để bảo đảm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, nhất là chủ trương mới tại các kết luận, nghị quyết của Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Đánh giá đầy đủ tác động đối với quốc phòng an ninh, nguồn lực tài chính, nguồn nhân lực và điều kiện tổ chức thực hiện.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành định hướng xây dựng luật là đạo luật khung về phân quyền. Trong đó, Quốc hội phân quyền trực tiếp, triệt để và ổn định cho chính quyền TPHCM, các thành phố sẽ được công nhận là đô thị loại đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt.
Cùng với đó, tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo luật theo tinh thần đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, làm rõ phạm vi áp dụng các cơ chế, chính sách của luật, tránh mở rộng đối tượng áp dụng nhưng không đi kèm với cơ chế quản lý và kiểm soát tương ứng. Trường hợp cần mở rộng, phải quy định ngay trong phạm vi điều chỉnh của luật hoặc nghiên cứu quy định trong các luật chuyên ngành liên quan.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành chủ trương phân quyền mạnh cho chính quyền địa phương; đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về nguyên tắc, phạm vi phân quyền; xác định rõ nguyên tắc, giới hạn để Chính phủ quy định phạm vi áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù. Thiết kế đầy đủ cơ chế kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình, bảo đảm công khai, minh bạch và thống nhất trong tổ chức thi hành luật.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về quy hoạch, quản lý không gian phát triển, đầu tư đất đai, tài chính, ngân sách, khu thương mại tự do, khu phi thuế quan, trung tâm tài chính quốc tế, khu kinh tế đặc biệt và các chính sách phát triển kinh tế biển theo hướng tạo động lực phát triển mới.
Tuy nhiên, phải bảo đảm phù hợp với các điều ước quốc tế, bảo đảm quốc phòng - an ninh và khả năng cân đối nguồn lực, cân đối ngân sách, nguồn lực thực hiện và sự thống nhất giữa các địa phương khi mở rộng phạm vi áp dụng sang các địa phương này.
