Trục lợi trong nghiên cứu khoa học ở các trường đại học - Bài 3: “Gạn đục khơi trong” cho nền khoa học liêm chính

Trung thực, trách nhiệm là những giá trị nền tảng để các nhà khoa học, các nhà nghiên cứu có thể tìm tòi, khám phá ra những tri thức mới, phục vụ cho sự phát triển của đất nước nói riêng và tiến bộ của nhân loại nói chung. Nếu thiếu đi những phẩm chất này, nghiên cứu khoa học sẽ thụt lùi, làm mất đi sự liêm chính trong nghiên cứu khoa học nói riêng và liêm chính học thuật nói chung.

Xây dựng văn hóa trong nghiên cứu

Trong bài viết “Một bản đồ đạo văn khoa học vòng quanh thế giới” được công bố vào năm 2014 trên tờ Fastcompany (Mỹ) đã đưa ra một bản đồ thể hiện tần suất đạo văn của các nước trên thế giới qua khảo sát của Science từ những bài công bố quốc tế nộp qua cổng arXiv.org.

Trong bản đồ này, việc Việt Nam được tô màu đỏ đậm thể hiện tần suất đạo văn của các tác giả Việt Nam là khoảng 15% - mức độ khá cao (cao nhất là 20%). Con số này cho thấy nước ta đang là một trong những điểm nóng về tình trạng “đạo văn” so với các nước khác trên thế giới. 

PGS-TS Phan Thanh Bình, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh thiếu niên và Nhi đồng Quốc hội, bày tỏ: “Theo tôi, có 2 yếu tố quan trọng về vấn đề liêm chính trong khoa học. Thứ nhất là văn hóa nghiên cứu khoa học của từng nhà nghiên cứu và cơ sở nghiên cứu. Mỗi người cần phải xác định được ranh giới mà một nhà khoa học trung thực, ngay thẳng không thể bước qua.

Thứ hai, ngay tại mỗi cơ sở nghiên cứu cần phải có các quy định cụ thể về liêm chính học thuật, trên cơ sở đó mới từng bước hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan, tương tự như các nước châu Âu, Mỹ đã làm.

Cùng với đó, cần phải có sự nỗ lực cả từ hai phía: về phía cộng đồng khoa học, cần phải thảo luận rộng rãi về vấn đề này; về phía các cơ quan quản lý nhà nước, cần phải chú trọng và tăng cường hơn nữa các yêu cầu về liêm chính trong nghiên cứu khoa học”.

Theo các chuyên gia, để xây dựng một nền khoa học có trách nhiệm, cần phải quan tâm đầy đủ để cả 3 trụ cột: đạo đức nghiên cứu khoa học, tính liêm chính của nhà khoa học và đạo đức nghề nghiệp của người làm nghiên cứu khoa học. Về phía các cơ sở đào tạo, nên nỗ lực nghiên cứu khoa học và công bố quốc tế bằng thực lực hiện có của mình theo các chuẩn mực quốc tế; nên xem việc nghiên cứu, công bố quốc tế là nhiệm vụ của nhà khoa học chứ không phải dùng tiền để làm mồi nhử. Nếu có thưởng thì quy chế cũng ràng buộc kỹ càng: đăng trên các tạp chí dỏm thì phải hoàn tiền. 

Trục lợi trong nghiên cứu khoa học ở các trường đại học - Bài 3: “Gạn đục khơi trong” cho nền khoa học liêm chính ảnh 1 Một đầu nậu giả danh Tạp chí khoa học Đà Lạt để mời gọi đăng bài trên các tạp chí khoa học ISI/Scopus

Để giải quyết vấn đề nóng hiện nay đó là việc lạm dụng chữ ký trên các công bố khoa học, một nhà khoa học biên chế trường A nhưng khi công bố quốc tế lại ghi ở một trường X, Y…, GS Le Gall, Chủ tịch Hội đồng liêm chính học thuật Pháp, cho rằng, giá trị cốt lõi nhất mà nhà khoa học cần đảm bảo trong công việc của mình là tính trung thực.

Tập trung vào chất lượng tự thân trong công việc nghiên cứu, đòi hỏi cao ở chính bản thân về sự liêm chính, không thỏa hiệp với những hành vi gian dối khi xuất bản kết quả nghiên cứu, đó chính là lời khuyên dành cho mọi nhà nghiên cứu trẻ muốn phát triển và củng cố tinh thần liêm chính học thuật của mình. Mỗi cơ sở đào tạo cũng nên thành lập ủy ban đạo đức về khoa học và quy định xử phạt nghiêm khắc những hiện tượng này.

Thiết lập hàng rào kỹ thuật liêm chính

Vi phạm liêm chính trong nghiên cứu khoa học đang là vấn đề khá nhức nhối tại Việt Nam hiện nay, với những biểu hiện đa dạng khác nhau. Việc tìm kiếm và áp dụng những giải pháp hiệu quả nhằm ngăn chặn, phòng ngừa tình trạng này đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, nhằm bảo đảm sự nghiêm minh, trong sáng và công bằng cho khoa học.

Theo GS-TSKH Ngô Việt Trung, Viện Toán học (Viện Hàn lâm khoa học và công nghệ Việt Nam), việc bán bài báo cho cơ sở nghiên cứu khác không vi phạm pháp luật, nhưng họ đã vi phạm liêm chính khoa học trong việc tiếp tay cho cơ sở nghiên cứu khác ngụy tạo thành tích. Việc này sẽ làm mất uy tín khoa học của họ trong cộng đồng và sẽ ảnh hưởng lớn đến việc xét chức danh cho họ, vì việc cho điểm công trình và lá phiếu bầu phụ thuộc vào hội đồng ngành (đại diện cho cộng đồng).

Ngoài ra, nếu Bộ GD-ĐT, Bộ Khoa học và Công nghệ và Quỹ Nafosted nghiệm thu các công bố ghi địa chỉ khác cơ quan chủ quản sẽ vô hình trung tiếp tay cho việc dùng tiền ngân sách tài trợ cho sự không trung thực trong khoa học.

Chia sẻ kinh nghiệm xây dựng hệ thống phát triển liêm chính học thuật tại Pháp, GS Le Gall cho rằng, chính nước Pháp đã đi sau so với nhiều nước khác, đặc biệt là khu vực Bắc Mỹ và Bắc Âu. Nhưng nhờ sự kiên trì và những nỗ lực bền bỉ suốt từ năm 2010, Pháp đã có những bước tiến đáng kể trong lĩnh vực này.

Trong đó, đáng kể nhất là việc thành lập Văn phòng Liêm chính học thuật Pháp (OFIS) và xây dựng mạng lưới các cán bộ đại diện liêm chính tại các trường đại học và viện nghiên cứu. Đồng thời, nền tảng pháp lý cũng được hoàn thiện nhằm điều tiết tốt hơn các hoạt động nghiên cứu khoa học, đào tạo tiến sĩ, đạo đức nghề nghiệp của viên chức nghiên cứu và các bộ quy tắc ứng xử hay thỏa ước về liêm chính trong nghiên cứu khoa học. 

Từ kinh nghiệm của nước Pháp, GS Le Gall cho rằng, để thực sự phát triển tinh thần liêm chính trong cộng đồng khoa học cần phải có nỗ lực từ nhiều phía, ở cả 3 cấp độ: cơ sở nghiên cứu, quốc gia và quốc tế. Trong đó, vai trò quan trọng và thiết yếu đầu tiên vẫn là cá nhân nhà nghiên cứu.

Vì dù mỗi cơ sở nghiên cứu và mỗi nhà nghiên cứu có thể có những định hướng chuyên môn khác nhau, nhưng tất cả đều có những nguyên tắc chung về phương pháp cần tuân thủ, nhằm không ngừng đóng góp cho xã hội những khám phá, hiểu biết khoa học mới có giá trị. 

Theo PGS-TS Vũ Công Giao, Chủ nhiệm Bộ môn Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, Khoa Luật (Đại học Quốc gia Hà Nội), Bộ GD-ĐT là cơ quan chủ quản nhưng chưa ban hành một văn bản pháp luật nào cụ thể về liêm chính học thuật. Duy nhất trong quy chế đào tạo sau đại học, thì liêm chính học thuật chỉ là một nội dung rất nhỏ, trong khi đó nhiều nước đã có quy chế riêng về liêm chính học thuật.

Do đó, cần xây dựng một bộ quy chế với những quy định cụ thể về liêm chính học thuật nói chung, trong đó có quy định về liêm chính trong nghiên cứu khoa học áp dụng chung cho giới nghiên cứu khoa học trong cả nước, kèm theo những chế tài xử phạt.

Cảnh báo tạp chí mạo danh, lừa đảo của Retraction Watch



Ngày 29-11, trao đổi với PV Báo SGGP, TS Dương Tú (Đại học Purdue, Mỹ) thông tin thêm về tạp chí mạo danh hay tạp chí cướp danh (hijacked journals). Đây là loại tạp chí giả mạo tên, mã số tiêu chuẩn quốc tế cho xuất bản phẩm nhiều kỳ (ISSN) và những thông tin nhận diện khác của các tạp chí gốc nhằm đánh lừa và thu tiền đăng bài từ các nhà nghiên cứu. 

Hiện nay, Retraction Watch (https://retractionwatch.com), trang web chuyên đưa tin về việc rút lại các bài báo khoa học và nhiều chủ đề liên quan thuộc The Center For Scientific Integrity (Trung tâm Liêm chính khoa học, một tổ chức phi lợi nhuận tại Mỹ) vừa ra mắt danh mục cảnh báo tạp chí mạo danh.

Danh mục cảnh báo tạp chí mạo danh của Retraction Watch được tạo ra từ sự hợp tác giữa trang tin này với TS Anna Abalkina, chuyên gia nghiên cứu về liêm chính khoa học tại Đại học Tự do Berlin (Freie Universität Berlin). Danh sách hiện tại bao gồm 134 tạp chí mạo danh và sẽ tiếp tục được cập nhật thường xuyên.

Cùng với việc cung cấp thông tin, TS Dương Tú liệt kê một số tạp chí đã bị Retraction Watch cảnh báo và đã có nhiều tác giả Việt Nam đăng bài: Tạp chí Turkish Journal of Computer and Mathematics Education (ở vị trí 123 trong danh sách bị cảnh báo); Tạp chí Psychology and Education (ở vị trí 100), Tạp chí Turkish Journal of Physiotherapy and Rehabilitation (ở vị trí 125), Tạp chí Multicultural Education (ở vị trí 85), Tạp chí Linguistica Antverpiensia (ở vị trí 80).

Theo TS Dương Tú, đã đến lúc các trường đại học của Việt Nam cần nhìn nhận nghiêm túc nguy cơ mất uy tín do bị nêu tên thêm nhiều lần nữa trong các bài báo bị gỡ bỏ vì gian lận. Từ đó, phải bỏ hẳn chủ trương sai lầm chạy theo thành tích ảo thông qua mua bán bài báo vô tội vạ, dành nguồn lực đầu tư cho nội lực nghiên cứu và hợp tác khoa học thực chất để phát triển lành mạnh, bền vững.

Hãy thử ước tính kinh phí chi trả cho hàng ngàn bài báo được gắn tên các trường đại học ở Việt Nam chuyển cho các “mafia khoa học” như vậy, được dùng để đầu tư cho các nhà khoa học đang làm việc ngay tại các trường đó, sẽ mang lại hiệu quả thực chất lớn lao như thế nào.

Cùng với đó, các cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng khoa học Việt Nam cũng cần quan tâm thúc đẩy liêm chính, đạo đức trong nghiên cứu và công bố khoa học để các nhóm “mafia khoa học” nước ngoài, những tác giả giả mạo, những đầu nậu môi giới mua bán bài báo không còn cơ hội “hút máu” các trường đại học trong nước cũng như làm ô danh nền khoa học nước nhà bằng những chiêu trò gian lận đáng xấu hổ.

Đọc nhiều nhất

Nội dung tin nhắn được cho là của ông Lê Văn Đoàn nhắn cho nữ giáo viên được đăng tải lên mạng xã hội

Cà Mau: Kiểm điểm hiệu trưởng nhắn tin gạ tình nữ giáo viên

Chủ tịch UBND huyện Cái Nước giao các đơn vị liên quan tổ chức kiểm điểm rút kinh nghiệm đối với Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thạnh Phú 3. Đồng thời, giao nhà trường tổ chức kiểm điểm rút kinh nghiệm đối với nữ giáo viên N. cung cấp thông tin chưa đúng sự thật.

Hướng nghiệp - tuyển sinh

Tuyển sinh đại học năm 2023: Nâng chất các kỳ thi riêng

Năm 2023, ngoài xét tuyển bằng điểm thi tốt nghiệp THPT, các trường đại học (ĐH) còn sử dụng thêm nhiều phương thức khác để xét tuyển như sử dụng kết quả của các kỳ thi đánh giá năng lực (ĐGNL), đánh giá tư duy, ĐGNL chuyên biệt (kỳ thi riêng), điểm học bạ THPT, xét tuyển kết hợp. Đáng chú ý là chỉ tiêu của nhiều trường ĐH dành cho phương thức sử dụng kết quả các kỳ thi riêng tăng lên so với năm 2022.

Giáo dục hội nhập

PGS-TS Hồ Thanh Phong làm Phó Hiệu trưởng UMT

Sáng 4-1, Trường Đại học Quản lý và Công nghệ TPHCM (UMT) trao quyết định Bổ nhiệm NGND-PGS-TS Hồ Thanh Phong giữ chức vụ Phó Hiệu trưởng. Đồng thời, trường công bố thông tin tuyển sinh năm 2023.

Giải thưởng võ trường toản

Giải thưởng Võ Trường Toản: 25 năm chở trọn đạo người Thầy longform

Nghề giáo được ví như nghề đưa đò, chuyên chở học trò đến bến bờ tri thức; dẫn đường, khai mở hành trình thành nhân, lập nghiệp. Trên hành trình ấy, người thầy chịu biết bao trở lực, thử thách. Năm 1998, với trách nhiệm xã hội của mình, Báo SGGP lên ý tưởng tổ chức một giải thưởng dành để tôn vinh người Thầy, giải thưởng lấy tên cụ Võ Trường Toản, người thầy nổi tiếng của đất Sài Gòn - Gia Định xưa, ra đời. Trải qua bao biến thiên của thời cuộc, 1/4 thế kỷ, giải thưởng đã trở thành điểm tựa của biết bao người Thầy.

Học bổng nguyễn văn hưởng

CLB Medseeds tổ chức hoạt động rèn kỹ năng cho sinh viên ngành y

Trong 2 ngày 22 và 23-10, CLB Medseeds (gồm các sinh viên đã và đang được trợ giúp từ Quỹ học bổng Nguyễn Văn Hưởng của Báo SGGP) đã tổ chức 2 buổi thảo luận với chủ đề “Cần chuẩn bị gì để xin học bổng du học” và “Phát triển kỹ năng tư duy phản biện cho sinh viên y khoa”. 

Giải thưởng tôn đức thắng

Viết những ước mơ

Trong hàng ngàn sáng kiến, cải tiến được ứng dụng vào thực tiễn do những công nhân, kỹ sư đoạt Giải thưởng Tôn Đức Thắng thực hiện, có không ít nỗ lực của các nữ công nhân, nữ kỹ sư ngày đêm cần mẫn tìm tòi, nghiên cứu. Nhiều sản phẩm, ý tưởng của các chị được ứng dụng vào thực tiễn, không chỉ mang lại giá trị cho đơn vị mà còn nâng tầm sản phẩm Việt.