Tại tọa đàm “Minh bạch nguồn gốc nông sản - Hộ chiếu để nông sản Việt Nam bán được giá cao, vươn tới thị trường lớn”, tổ chức sáng 20-11, tại Hà Nội, ông Nguyễn Quang Tin, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và công nghệ (Bộ NN-MT), cho biết, hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản vận hành từ ngày 1-7-2026, nhưng tiến độ cập nhật và khai thác dữ liệu còn hạn chế.
Theo ông Nguyễn Quang Tin, hệ thống được xây dựng theo hướng nền tảng dùng chung, kết nối địa phương, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất. Tuy nhiên, truy xuất chỉ hiệu quả khi dữ liệu được cập nhật liên tục, đồng bộ ở tất cả các khâu. Vì vậy, Bộ NN-MT đang phối hợp các đơn vị chuyên ngành, doanh nghiệp và người sản xuất xây dựng các chuỗi sản phẩm có khả năng truy xuất đầy đủ.
Ông Nguyễn Quang Tin cho biết, thời gian đầu, nông dân có thể gặp khó khăn do chưa quen nhập liệu. Tuy nhiên, đây là yêu cầu cần thiết, đòi hỏi sự tham gia của các bên. Bộ sẽ phối hợp với địa phương, doanh nghiệp và người dân tháo gỡ vướng mắc về kỹ thuật, cơ chế và chính sách.
Trong khi đó, ông Bùi Xuân Phong, Trưởng phòng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ NN-MT), cho rằng cần hiểu đúng bản chất truy xuất nguồn gốc. Mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói chỉ là công cụ hỗ trợ đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu, không đồng nghĩa nông sản sẽ bán được giá cao. Yếu tố cốt lõi vẫn là chất lượng sản phẩm, an toàn thực phẩm và tính minh bạch trong quá trình sản xuất.
Dữ liệu quan trọng nhất phải bắt đầu từ quá trình sản xuất thực tế, gồm nhật ký canh tác, quá trình sử dụng vật tư đầu vào và các thông tin liên quan vùng trồng.
Ông Phong đề xuất xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc dùng chung cấp quốc gia hoặc toàn ngành nông nghiệp. Hiện có nhiều phần mềm, nền tảng do doanh nghiệp và hợp tác xã tự phát triển, khiến người tiêu dùng gặp khó khi phải sử dụng nhiều ứng dụng để kiểm tra sản phẩm.
Thực tế, Việt Nam đã có những nền tảng truy xuất nguồn gốc được nghiên cứu, thí điểm và từng bước kết nối với hoạt động quản lý nhà nước.
Từ góc độ công nghệ, bà Phạm Thị Lý, Giám đốc Trung tâm Doanh nghiệp hội nhập và phát triển (IDE), Giám đốc Liên hiệp Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ và dược liệu Việt Nam, cho biết CheckVN là nền tảng do người Việt Nam nghiên cứu, phát triển, phục vụ xác thực thông tin, chống hàng giả và truy xuất nguồn gốc hàng hóa.
Nền tảng CheckVN từng được thí điểm trong chương trình quản lý trái cây kinh doanh tại nội thành Hà Nội từ năm 2017. Năm 2019, hệ thống này tiếp tục được thí điểm tại Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Bộ NN-MT). Giai đoạn 2022-2024, trung tâm này được giao chủ trì đề tài khoa học cấp bộ về xây dựng cơ sở dữ liệu nguồn cung và hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản. Kết quả nghiên cứu đã được nghiệm thu và bàn giao cho bộ.